स्नेहपूर्णं कथाम् आरभ्यति संतानधर्मस्य गाथायाम्— भरतः रामं प्रति स्नेहपूर्वकं पप्रच्छ। “प्रियः, कौसल्या कुशलं वर्तते? सुमित्रा, पुत्राणां माता, सा अपि सुखिनी अस्ति? तथा च, कुलवधूः कैकेयी, सा धर्मज्ञा, सा अपि सुखं प्राप्नोति वा?” ततोऽपि भरतः रामं पप्रच्छ, “कुलपुरोहितः ते, शीलसम्पन्नः, विद्वान्, निरसूयकः, समदर्शी च, तेन तव सम्मानः कृतः अस्ति वा?” अथ भरतः रामं पप्रच्छ, “यज्ञाग्निषु तव सततं ध्यानं अस्ति वा? यज्ञविधिषु त्वं निपुणः, बुद्धिमान्, धर्मनिष्ठः च, यथाकालं हविः दत्तं दातव्यं च, तत् सर्वं सम्पादितं अस्ति वा?” पुनः सः पप्रच्छ, “देवेषु, पितरि, मातरि, आचार्येषु, वृद्धेषु, वैद्येषु, ब्राह्मणेṣu च, त्वं यथायोग्यं सम्मानं करोति वा, प्रियः?” ततः भरतः पप्रच्छ, “शस्त्रविद्यायाम्, नीतिशास्त्रे, अर्थशास्त्रे च निपुणं जनं त्वं उपाध्यायं मन्यसे वा?” तदनन्तरं, “त्वद्वीर्यसम्पन्नान्, विदुषः, संयतात्मानः, कुलीनान्, सूक्ष्मदर्शिनः, विवेकिनः च, तान् मन्त्रिणः नियुक्तवान् वा?” भरतः पुनः रामं उपादिशत्, “राज्ञः विजयस्य मूलं मन्त्रः, यः मन्त्रिणः कुशलैः मन्त्रज्ञैः विज्ञानसम्पन्नैः रक्षितः भवति।” तदनन्तरं पप्रच्छ, “त्वं निद्रायाः वशं न आगच्छसि वा? यथाकालं उत्तिष्ठसि वा? निशान्ते अपि कार्यविवेकं चिन्तयसि वा?” “त्वं न एकाकि मन्त्रयसे, न च बहुभिः सह। मन्त्रं कृत्वा, तव कार्यस्य रहस्यं लोकं न प्राप्नोति वा?” तदनन्तरं, “त्वं अल्पपरिश्रमं महाफलप्रदं कार्यं निश्चित्य शीघ्रं आरभ्यसि वा, विलम्बं न करोति?” “तव कृतानि कार्याणि वा, सम्पादितानि वा, धर्मिष्ठैः जनैः ज्ञातानि वा? राजा अज्ञातं कार्यं न आरभेत्।” तदनन्तरं, “युक्त्या, अनुमानात् वा, मन्त्रिणः वा, तव वा, अप्रकाशितं मन्त्रं त्वं अवगच्छसि वा?” “त्वं सहस्राणां मूर्खाणां स्थाने एकं बुद्धिमन्तं पुरुषं इच्छसि वा? बुद्धिमान् जनः संकटे महत् हितं साधयितुं शक्नोति।” “राजा यदि सहस्रैः वा, दशसहस्रैः वा मूर्खैः आश्रयति, तेषु कोऽपि न सहायः भवति।” “एकः मन्त्रिणः यः बुद्धिमान्, वीरः, कुशलः, विवेकी च, सः राज्ञः वा राज्यस्य वा महत् श्रेयः दातुम् अर्हति।” तदनन्तरं, “मुख्याः सेवकाः महत् कार्ये नियुक्ताः वा? मध्यमाः मध्यमे, अधमाः अधमे कार्ये नियुक्ताः वा?” “तव मन्त्रिणः निर्दोषाः, शुद्धाः, पितामहपितृपरम्परायाः, उत्तमाः च, उच्चतमं कार्यं प्राप्ताः वा?” तदनन्तरं, “कैकेयीपुत्र, तव मन्त्रिणः तव शासनं अनुमोदन्ति वा, किं वा राज्यं दण्डेन क्लिष्टं, जनः च व्याकुलः?” “त्वं पुरोहितैः, पतितपुरुषवत्, उपेक्षितः न भवसि वा? स्त्रियः त्वां दुष्टदानग्रहणेन, तद्वासनया, न अवमन्यन्ति वा?” तदनन्तरं, “यः कूटनीतौ निपुणः, सेवकान् दूषयितुं इच्छन् वैद्यः, वीरः, शक्तिलोलुपः—यः न दण्डितः, सः मारणीयः।” “सेनापतिं त्वं नियुक्तवान् वा, यः धीरः, वीरः, बुद्धिमान्, स्थिरः, शुद्धः, कुलीनः, भक्तः, समर्थः च?” तदनन्तरं, “मुख्याः सेनानीः बलिनः, युद्धकुशलाः, संकटे प्रमाणिताः, तेषां तव सम्मानः कृतः वा?” “सेनायाः अन्नं वेतनं च यथाकालं दत्तं वा, विलम्बं विना, यथायोग्यं?” “यदि विलम्बः भवति, सैनिकाः कोपिताः, दूषिताः च, तद् राज्ञः महद् अनर्थं इति मन्यते।” “सर्वे कुलपुत्राः, विशेषतः मुख्याः, तव भक्ताः वा? ते पूर्णनिष्ठया तव कार्यार्थं जीवितं दातुं सज्जाः वा?” तदनन्तरं, “देशात् आगतम्, विद्वान्, कुशलम्, बुद्धिमन्तम्, वाचालम्, यथाज्ञं भाषमाणम्, दूतं नियुक्तवान् वा, हे बुद्धिमन् भरत?” “दश तव पक्षे, पञ्च शत्रुपक्षे, त्रीणि त्रयाणि गुप्तचरों, अन्योन्यं न ज्ञातवन्तः, तेषां पदानि त्वं अवगच्छसि वा?” तदनन्तरं, “असाधुभिः दूरं वर्तसे वा, शत्रुत्वं प्राप्तैः अपि, दुर्बलान् न अवमंसि वा, हे रिपुसूदन?” “मम पुत्र, भौतिकब्राह्मणैः सह संगं वर्जयसि वा? एते बालिशाः, स्वं विद्वान् मन्यन्ते, किं तु व्यर्थकुशलाः।” “धर्मशास्त्रेषु उपलब्धेषु, अल्पतर्कं प्राप्त्वा, मूर्खाः, व्यर्थं भाषन्ते, स्वं विद्वान् मन्यन्ते।” “हे पितः, नगरी, यत्र वीराः पूर्वजाः वासं कृतवन्तः, सत्यनामा, दृढद्वारयुक्ता, गजाश्वरथसमाकीर्णा, सा समृद्धा अस्ति वा?” “सा नगरी ब्राह्मणैः, क्षत्रियैः, वैश्यैः च, स्वधर्मनिष्ठैः, संयतैः, उत्साहसम्पन्नैः, सहस्रैः कुलीनैः परिवृता, सदा पूर्णा अस्ति वा?” “विविधरूपगृहैः अलंकृता, कुशलवैद्यैः समाकीर्णा, अयोध्या नगरी, समृद्धा, हृष्टा, तव रक्षिताः वा?” “शतशः भवनैः शोभिता, घनजनाकीर्णा, देवालयैः, विश्रान्तिगृहैः, सरोवरैः च सुशोभिता अस्ति वा?” “हृष्टपुरुषस्त्रिया युक्ता, उत्सवसंग्रहैः दीप्तिमती, सुविकसितसीम्ना, पशुसम्पन्ना, हिंसाशून्या, नगरी दीप्तिमती अस्ति वा?” “धर्महीनैः, वन्यजीवैः च रहिता, सर्वभीः परित्यक्ता, खनिजैः अलंकृता, सा नगरी रम्या अस्ति वा?” “प्रदेशः, यः मम पूर्वजैः रक्षितः, दुर्जनरहितः, समृद्धः, तस्य निवासी जनाः सुखेन वसन्ति वा, हे राघव?” “ये तव प्रियजनाः, कृषिगौरक्ष्यजीविनः, तेषां तव संरक्षणं, हितं च कृतं वा? कृषेण हि लोके सुखं वर्धते।” “तेषां संरक्षणं, हितं च, अनवमृत्य, कृतं वा? सर्वे राज्यनिवासिनः धर्मेण राज्ञा रक्षितव्याः।” “स्त्रियः तव सान्त्वनं प्राप्ताः वा, ताः रक्षिताः वा? तासु विश्वासं करोति वा, तासां रहस्यं न कथयसि वा?” एवं भरतः रामं प्रति धर्मयुक्तं, राजधर्मस्य, लोकधर्मस्य, कुशलं, हितं च, प्रश्नान् स्नेहपूर्वकं पप्रच्छ।