रामः भरतं स्निग्धया वाचा पृच्छति स्म—“प्रिय भरत, किम् नु जीवति राजा? अथवा दुःखेन अभिभूतः सहसा लोकात् गतः? सौम्य, किं तव राज्यं, यत् बालस्य दीर्घकालिकं वारस्यम्, नष्टं नु? सत्यम्, किं तव सत्यव्रतं पितरं सेवसि? किम् दशरथो राजा, सत्यनिष्ठः, यः राजसूयम् अश्वमेधं च यज्ञं कृतवान्, धर्मे स्थितः, कुशलं नु? किं तव कुलगुरुः ब्राह्मणः, विद्वान्, धर्मपरायणः, इक्ष्वाकुवंशस्य यशस्वी, यथायोग्यं पूजितः? प्रिय भरत, किम् कौसल्या कुशलं? सुमित्रा पुत्रवत्सला च? किं कैकेयी राज्ञी धर्मिष्ठा सुखिनी? किं तव पुरोहितः, शीलसम्पन्नः, विद्वान्, निरसूयकः, निष्पक्षः, तव पूजितः? किं तव अग्निषु सावधानः, यज्ञविधौ निपुणः, बुद्धिमान्, धर्मनिष्ठः, यथाकालं हविषां दानं सुनिश्चितवान्? प्रिय, किं तव देवतान्, पितरं, मातरं, गुरून्, वृद्धान्, वैद्यं, ब्राह्मणांश्च यथायोग्यं सम्मानयसि? किं तव शस्त्रविद्यायां, अर्थशास्त्रे, राज्यचिन्तायां, निपुणं शिक्षकम् उपासि? किं तव मन्त्रिणः, तव तुल्यवीर्याः, विद्वांसः, शमशीलाः, कुलीनाः, सूक्ष्मदर्शिनः, विवेकिनः नियुक्ताः? राघव, मन्त्रः हि विजयानां मूलम्; यः मन्त्रिणां द्वारा रक्षितः, शास्त्रज्ञैः, स विजयी भवति। किं तव निद्रायाः वशं न आगच्छसि? किं यथाकालं उत्तिष्ठसि? किं रात्रेः अन्ते अपि कार्यस्य सूक्ष्मता विचिन्तयसि? किं तव एकाकी न मन्त्रयसि, न च बहुभिः? किं मन्त्रस्य निर्णयात् पश्चात् तव कार्यम् राज्ये न प्रसृज्यते? राघव, किं अल्पप्रयत्नेन महाफलम् निश्चित्य शीघ्रं कार्यं आरभ्यसि, विलम्बं न करोति? किं तव कृतानि वा, कृत्यानी वा, धर्मिष्ठैः जनैः ज्ञातानि? राजा हि अज्ञातं कार्यं न आरभेत्। प्रिय भरत, किं तव तव वा मन्त्रिणां वा अप्रकटितं मन्त्रं, तर्केण, अनुमानं वा, मन्त्रिणां वा द्वारा, विज्ञायसि? किं तव सहस्रं मूढानां एकं विद्वानं अधिकं इच्छसि? विपत्तिकाले विद्वान् हि महत् उपकारं करोतु। सहस्राणि वा दशसहस्राणि वा मूढानां राजा आश्रयति चेत्, तेषु न कोऽपि सहायः। एकः मन्त्रिणः, यः बुद्धिमान्, वीर्यवान्, कुशलः, विवेकी, स राजा वा राज्यं वा महत् समृद्धिं दातुं शक्नोति। किं तव मुख्यसेवकाः प्रधानकार्येषु नियुक्ताः, मध्यमाः मध्यमकार्येषु, अधमाः लघुकर्मसु? किं तव मन्त्रिणः, निर्दोषाः, शुद्धाः, पितामहपितृप्राप्ताः, उत्तमानां उत्तमाः, उच्चकार्येषु नियुक्ताः? कैकेय्याः पुत्र, किं तव मन्त्रिणः तव शासनं अनुमोदन्ति, अथवा दण्डेन कष्टेन जनः बाध्यते? किं तव पुरोहितैः पतितवत् न तिरस्कृतः? किं स्त्रीभिः, दुष्टदानं स्वीकृत्य तद्व्यग्रः, न तिरस्कृतः? यः कूटनीतिविद्, सेवकदूषकः वैद्यः, शक्तिमद्, लालसा युक्तः, तं न दण्डितं चेत्, तं मारयितुं योग्यः। किं तव सेनापतिः, धीरः, वीर्यवान्, बुद्धिमान्, स्थिरः, शुद्धः, कुलीनः, विश्वस्तः, समर्थः नियुक्तः? किं तव मुख्यवीराः, बलवन्तः, युद्धनिपुणाः, संकटे प्रमाणिताः, यथायोग्यं सम्मानिताः? किं तव सैनिकाः अन्नं वेतनं च यथाकालं लभन्ते, विलम्बं न भवति? विलम्बे हि सैनिकाः क्रुद्धाः, भ्रष्टाः, तद् राज्ञः महती व्यसनं। किं तव कुलीनपुत्राः, विशेषतः मुख्याः, तव प्रति भक्ताः? किं ते पूर्णसमर्पणेन तव कार्याय जीवनं दातुं सन्नद्धाः? किं तव दूतः, ग्राम्यः, विद्वान्, कुशलः, बुद्धिमान्, वाग्मी, यथानिर्दिष्टं वदन्, नियुक्तः, हे बुद्धिमन् भरत? किं तव अष्टादश पदानि—दश स्वपक्षे, पञ्च शत्रुपक्षे—त्रिभिः त्रिभिः गुप्तचारेण, अन्योन्यं न ज्ञात्वा, ज्ञातानि? किं तव असाधुभिः सदा दूरं वर्तसे, शत्रुयुक्तैः अपि, दुर्बलान् न अवमानयसि, हे शत्रुनिग्रह? प्रिय पुत्र, किं भौतिकब्राह्मणैः न सह वर्तसे? बालिशाः हि ते, स्वं विद्वान् मन्यन्ते, व्यर्थेषु कुशलाः। धर्मशास्त्रेषु उपलब्धेषु, अल्पतर्कं लब्ध्वा, मूढाः, व्यर्थं वदन्ति, स्वं विद्वान् मन्यन्ते। पितरं, किं नगरी, यत्र वीराः पूर्वजाः वासं कृतवन्तः, सत्यनाम्नी, दृढद्वारयुक्ता, गजाश्वरत्नसमृद्धा, तव द्वारा सुरक्षितः, समृद्धा अस्ति? किं तत्र ब्राह्मणाः, क्षत्रियाः, वैश्याः, स्वधर्मनिष्ठाः, शमशीलाः, उत्साहयुक्ताः, सहस्रशः कुलीनैः परिवृताः, सदा वर्तन्ते? किं नगरी, विविधाकारमन्दिरैः अलङ्कृता, चिकित्सकसमूहेन कृतसमृद्धा, अयोध्या, तव द्वारा सुरक्षितः, सदा सुखिनी अस्ति? किं तत्र शतशः भवनानि, जनसमूहेन पूर्णानि, देवालयैः विश्रामगृहैः सरोवरैः च शोभितानि? किं तत्र पुरुषाः स्त्रियः च हृष्टाः, उत्सवसमूहेन दीप्ताः, सुविशिष्टसीम्ना, पशुसम्पद्वता, हिंसारहितेन तव नगरं शोभते?” एवं रामः भरतं धर्मयुक्तं, राज्यव्यूहं, कुलपरम्परां, नगरस्य स्थितिं च, स्नेहेन, ज्ञानपूर्वकं, यथाक्रमं पृच्छति स्म।