रघुवंशसम्भूतः रामः भरतस्य शिरः ससुगन्धं समालिङ्ग्य, स्नेहनिर्भरं समाश्लिष्य, तं गोदत्तं स्वस्य गोदं समारोप्य, सप्रश्रयं भरतं सविनयं पप्रच्छ। सः सौम्यं भरतं सस्नेहम् उवाच—“प्रिय भरत, तव आगमनं वनं कुतः? पितरि जीवति, त्वं इह आगन्तुं न अर्हसि। दीर्घकालानन्तरं दूरात् भरतं दृष्ट्वा, तस्य वनमध्ये अपरिचितं रूपं विलोक्य, पुनः पप्रच्छ—‘किमर्थं त्वं इह आगतः, प्रिय?’ किं नु नृपः जीवति, प्रिय, यः त्वं इह आगतः? अथवा शोकवशात् राजा अस्मात् लोकात् सहसा गतः? सौम्य, किं तव राज्यं, यः बालस्य स्थिरं धारणं, न नष्टम्? प्रिय, किं त्वं सत्यव्रतं पितरं सेवसे? सत्यनिष्ठः राजा दशरथः, यः राजसूयाश्वमेधयोः यजमानः धर्मनिष्ठः, किम् कुशलः? शास्त्रविद् धर्मनिष्ठः ब्राह्मणः, इक्ष्वाकुवंशस्य पूज्यः गुरुः, किं त्वया पूजितः, प्रिय? प्रिय, कौसल्या, सुमित्रा पुत्रमाता, च कैकेयी राज्ञी, सर्वाः किं कुशलाः? तव कुलपुरोहितः, यः व्रतानुगः, विद्वान्, निर्द्वेषः, निष्पक्षः, किं पूज्यते? अग्निषु त्वं अप्रमत्तः, यज्ञविद्, धर्मज्ञः, सदा यथाकालं यद् दत्तं दातव्यं च करोति? प्रिय, देवेषु, पितरि, मातरि, आचार्येषु, वृद्धेषु, वैद्येषु, ब्राह्मणेषु, त्वं यथायोग्यं सम्मानं ददासि? प्रिय, शस्त्रविद्याम्, नीतिशास्त्रं, अर्थशास्त्रं च जानाति यः, तं गुरुं त्वं सम्मानयसि? त्वं स्वसमः वीर्यवान्, विद्वान्, स्वनियन्ता, कुलीनः, सूक्ष्मदर्शी, विवेकी च ये, तान् मन्त्रिणः नियुक्तवान्? राघव, मन्त्रः राज्ञः जयस्य मूलम्, यः मन्त्रिणः मन्त्रविदः शास्त्रज्ञः रक्षितः। त्वं निद्रावशं न गच्छसि? यथाकालं उत्तिष्ठसि? रात्र्याः अन्ते अपि कार्यस्य सूक्ष्मं चिन्तयसि? त्वं न एकाकी न बहुभिः मन्त्रयसे? मन्त्रयित्वा, तव योजना राज्ये न प्रसृत्यते? राघव, अल्पप्रयत्नेन महाफलम् निश्चित्य, शीघ्रं तद् कार्यं आरभसे, विलम्बं न करोति? तव कृतानि कार्याणि वा, साधितानि वा, धर्मिष्ठैः प्रजाभिः ज्ञातानि? राजा अज्ञातं कार्यं न आरभेत्। प्रिय, तव या मन्त्रणा, त्वया वा मन्त्रिणः वा अप्रकटिता, तां तर्केण अनुमानं वा मन्त्रिणः वा त्वं विज्ञासि? प्रिय, त्वं सहस्रं मूढानाम् एकं पण्डितं इच्छसि? पण्डितः विपत्तौ महत् हितं साधयति। राजा यदि सहस्रैः वा दशसहस्रैः मूढैः आश्रयति, तेषु न कश्चित् सहायः। एकः मन्त्रिणः, यः बुद्धिमान्, वीर्यवान्, कुशलः, विवेकी, स राजा वा राज्यं वा महत् श्रेयः लभते। तव मुख्यसेवकाः महत् कार्ये नियुक्ताः, मध्यमाः मध्यमे, अधमाः अधमे कार्ये नियुक्ताः? त्वं तान् मन्त्रिणः नियुक्तवान्, ये निर्दोषाः, शुद्धाः, पितृपितामहसम्भूताः, उत्तमेषु उत्तमाः मुख्यकार्ये नियुक्ताः? कैकेयीपुत्र, तव मन्त्रिणः तव शासनं अनुमोदन्ति, अथवा राज्यं दण्डेन क्लिष्टं, प्रजाः महतीं पीडां प्राप्नुवन्ति? त्वं तैः पुरोहितैः न अवमान्यः, पतितः इव, न स्त्रीभिः, यः कठोरं दानं गृह्णाति, तद् कामेन अन्वेषयति, न अवमान्यः? यः कूटविद्यायाम् कुशलः, वैद्यः सेवकान् भ्रष्टुम् इच्छति, वीरः, शक्तिलोलुपः, तं न दण्डयित्वा, मारयितुं अर्हति। त्वं सेनापतिं नियुक्तवान्, यः धीरः, वीर्यवान्, बुद्धिमान्, स्थिरः, शुद्धः, कुलीनः, विश्वसनीयः, समर्थः? तव मुख्ययोधाः बलवन्तः, युद्धकुशलाः, संकटे सिद्धाः, त्वया पूजिताः, सम्मानिताः? त्वं सैन्ये अन्नं वेतनं च यथाकालं ददासि, विलम्बं न करोति, यथायोग्यं? यदि अन्नं वेतनं विलम्बेन दत्तं, सैन्यं कोपितं, भ्रष्टं भवति, तद् राज्ञः महतीं आपत्तिं जनयति। सर्वे कुलपुत्राः, विशेषतः मुख्याः, तव भक्ताः? तव कार्ये सर्वस्वं दातुं सिद्धाः? त्वं दूतं नियुक्तवान्, यः ग्रामसम्भूतः, विद्वान्, कुशलः, बुद्धिमान्, वाग्मी, यथोक्तं भाषते, बुद्धिमन् भरत? त्वं अष्टादश स्थानानि जानासि—दश स्वपक्षे, पञ्च शत्रुपक्षे—त्रिभिः त्रिभिः गुप्तचारेण, परस्परं अज्ञातः? त्वं सदा अनिष्टजनान् परिहर्तुम्, शत्रुभूतान् दूरं कर्तुम्, दुर्बलान् न अवज्ञाय, शत्रुनाशन? पुत्र, त्वं लौकिकब्राह्मणैः न सम्पृक्तः? ते बालिशाः, स्वं पण्डितं मन्यन्ते, व्यर्थं कुशलाः। धर्मशास्त्रेषु उपलब्धेषु, मूढाः अल्पं तर्कं लब्ध्वा, व्यर्थं वदन्ति, स्वं पण्डितं मन्यन्ते। पितः, नगरी, यत्र वीराः पूर्वजाः निवसन्ति, सत्यनामा, दृढद्वारा, गजाश्वरथसमाकीर्णा, किं समृद्धा? सदा ब्राह्मणैः, क्षत्रियैः, वैश्यैः च पूर्णा, स्वधर्मनिष्ठैः, संयतैः, उत्साहयुक्तैः, सहस्रैः कुलीनैः परिवृता अस्ति?” एवं रामः भरतं सस्नेहम्, सप्रश्रयं, धर्मयुक्तैः प्रश्नैः पप्रच्छ, तस्य कुशलं, राज्यस्य च स्थितिं विज्ञासितुम्।