रामः, रघुवंशमहान्, वनमध्ये भरतं भ्रातरं दूरात् शिथिलवर्णं कृशाङ्गं च किञ्चिद् प्रकारेण विवेक्य, स्नेहपूर्णेन भुजेन तं समाश्लिष्य। ततः रामः भरतस्य शिरः गन्धम आदाय, सस्नेहम आलिङ्ग्य, तं गोद्र्ये स्थापयित्वा, सप्रेमं सविनयं च पृच्छति स्म। “प्रिय भरत, तव आगमनस्य कारणं किम्? किम् तव पिता जीवति? यदि स जीवेत्, तव वनम् आगमनं न युक्तम्। अहो, दीर्घकालानन्तरं भरतं दूरात् आगच्छन्तं पश्यामि; अस्मिन्नेव वने तव रूपं अपरिचितम् इव दृश्यते—किमर्थं त्वं अत्र आगतः? किम् नृपः जीवति, प्रिय भरत, यद् वनम् आगतः? अथवा शोकात् व्याकुलः स नृपः किम् अप्रत्याशितं लोकात् निर्गतः? सौम्य भरत, किम् तव राज्यं, बालस्य दीर्घपरम्पराप्राप्तं, नष्टम्? किम् त्वं सत्यप्रतिज्ञं पितरं सेवसि? किम् सत्यनिष्ठः दशरथराजा कुशलं अस्ति? यः राजसूयाश्वमेधयागौ कृतवान् धर्मे स्थितः। किम् इक्ष्वाकुवंशस्य दीक्षितः, विद्वान्, नित्यधर्मनिष्ठः ब्राह्मणः, भरत, यथायोग्यं पूजितः अस्ति? किम् कौसल्या, सुमित्रा पुत्रमाता, च किम् कैकेयी रानी च सुखिनी अस्ति? किम् तव कुलपुरोहितः, शीलसम्पन्नः, विद्वान्, अनसूयः, निष्पक्षः, तव पूजितः? किम् त्वं अग्नीन् यथाकालं अनुष्ठानविज्ञः, बुद्धिमान्, धर्मनिष्ठः, सम्यक् यज्ञकर्माणि विधायसि? किम् त्वं देवतान्, पितरं, मातरं, गुरून्, वृद्धान्, वैद्यं, ब्राह्मणान् च यथायोग्यं सम्मानयसि? किम् त्वं शस्त्रविद्यायां, अर्थशास्त्रज्ञे, राज्यविज्ञे, श्रेष्ठे, तं उपाध्यायं गुरुत्वेन मन्यसे? किम् त्वं स्वसमानवीर्यं, विद्वांसः, संयतात्मानः, कुलीनः, सूक्ष्मदर्शिनः, विवेकिनः च मन्त्रिणः नियुक्तवान्? यतः, राघव, मन्त्रः विजयस्य मूलम्; मन्त्रिणः मन्त्रविद्यायां, शास्त्रज्ञे, रक्षिते, राज्यस्य विजयः भवति। किम् त्वं निद्रायाः वशं न आगच्छसि? किम् यथाकाले उत्तिष्ठसि? किम् रात्रेः उत्तरभागे अपि कार्यसामर्थ्यं विचिन्तयसि? किम् त्वं एकाकी न मन्त्रयसे, न बहुभिः; मन्त्रं कृत्वा तव योजना राज्ये न प्रसारितम्? किम् राघव, अल्पप्रयत्नेन महाफलम् निश्चित्य शीघ्रं कार्यं आरभ्यसि, विलम्बं न करोति? किम् तव कृतानि कार्याणि वा, धर्मनिष्ठैः प्रजाभिः ज्ञातानि? यतः राज्ञः अज्ञातं कार्यं न कर्तव्यम्। किम् त्वं युक्त्या वा, अनुमान्य वा, मन्त्रिणां द्वारा वा, तव वा मन्त्रिणां वा अप्रकाशितं मन्त्रं विवेक्षसि? किम् त्वं सहस्राणां मूढानां स्थानम् न इच्छसि, किन्तु एकस्य बुद्धिमतः? यतः बुद्धिमान् विपत्तौ महद् लाभं साधयति। सहस्राणां वा, अयुतानां वा मूढानां मध्ये न कश्चित् सहायः। एकः मन्त्रिणः, बुद्धिमान्, वीरः, कौशलः, विवेकी, राज्ञः वा राज्यस्य वा महद् श्रेयः साधयति। किम् तव मुख्यसेवकाः मुख्यकार्येषु, मध्यमाः मध्यमकार्येषु, अधमाः अधमकार्येषु नियुक्ताः? किम् तव मन्त्रिणः, निर्दोषाः, शुद्धाः, पितामहपितृपरम्परागताः, श्रेष्ठः श्रेष्ठकार्येषु नियुक्ताः? हे कैकेयीसुत, किम् तव मन्त्रिणः तव शासनं अनुमोदन्ति, अथवा दण्डेन जनः व्याकुलः राज्ये? किम् त्वं तव पुरोहितैः पतितपुरुषवत् न तिरस्कृतः? किम् स्त्रीभिः दुष्टदानग्रहणेन कामन्वितः न निन्दितः? यः गूढकार्ये कुशलः, सेवकान् दूषयितुं इच्छन् वैद्यः, वीरः, शक्तिलोलुपः, तं न दण्डयित्वा, तं मारयितुं युक्तम्। किम् त्वं सेनापतिं नियुक्तवान्, यः धीरः, वीरः, बुद्धिमान्, स्थिरः, शुद्धः, कुलीनः, विश्वसनीयः, समर्थः? किम् तव मुख्यवीराः बलवन्तः, युद्धकुशलाः, संकटे प्रमाणिताः, यथायोग्यं सम्मानिताः? किम् त्वं तव सैन्याय भोजनं वेतनं च यथाकाले, विलम्बं विना, यथायोग्यं दत्तवान्? यतः विलम्बे सैन्ये कोपः दूषणं च, तत् राज्ञः महद् अनर्थम्। किम् तव कुलपुत्राः, विशेषतः मुख्याः, तव भक्ताः? किम् ते पूर्णनिष्ठया तव कार्ये प्राणान् दातुम् उद्युक्ताः? किम् त्वं देशात् आगतम्, विद्वान्, कुशलम्, बुद्धिमान्, वाचालम्, यथादेशं वदन्तं दूतं नियुक्तवान्, हे बुद्धिमन् भरत? किम् त्वं अष्टादश स्थानानि—दश स्वपक्षे, पञ्च शत्रुपक्षे—त्रिभिः त्रिभिः गुप्तदूतैः, परस्परं अज्ञातैः, विज्ञातवान्? किम् त्वं सदैव अनुकूलान् सेवन्ते, प्रतिकूलान् दूरं करोति, दुर्बलान् न अवज्ञायसि, हे रिपुसूदन? मम पुत्र, किम् त्वं लौकिकब्राह्मणैः न सह वर्तसे? यतः ते बालाः, स्वयम् बुद्धिमन्तः मन्यन्ते, किन्तु व्यर्थविद्यायाम् कुशलाः। धर्मशास्त्रेषु उपलब्धेषु, ते मूढाः, अल्पतर्कं लब्ध्वा, व्यर्थं वदन्ति, बुद्धिमन्तः इव मन्यन्ते। हे पितः, किम् पुरी, यत्र पूर्ववीराः वासं कृतवन्तः, सत्यनाम्नी, दृढद्वाराः, गजाश्वरथसमाकीर्णा, तव कुशलं अस्ति? एवं रामः भरतं सस्नेहम्, सविनयम्, तदनुक्रमेण, विविधप्रश्नैः, तस्य कुशलं, राज्यस्य स्थितिं, धर्मस्य पालनं, मन्त्रिणां गुणान्, सैन्यस्य व्यवस्था, पुरजनस्य सुखं, सर्वं पृच्छति स्म।