स्निग्धेन भावेन, रामायणस्य आयोध्याकाण्डे कृत्स्नं घटनाचक्रम् एकीभूतं कथाम् इदं पठ्यते— रामस्य समीपे लक्ष्मणः तस्य वचनानि श्रुत्वा लज्जितः अभवत्। सः विनयेन प्रत्युवाच—“अत्र आगतः पितरं दशरथं एव अहं मन्ये, सः त्वां द्रष्टुम् आगतः।” तं लज्जितं लक्ष्मणं दृष्ट्वा राघवः प्रत्यवदत्—“अयं महाबाहुः नूनं अस्मान् द्रष्टुम् आगतः।” अथवा, अस्माकं सुखजीवनस्य चिन्तया, वनवासे न योग्याविति मन्यते, नूनं सः स्मान् गृहं प्रत्यानेष्यति। अथवा, पितरं राघवः वैदेहीम्, या सुखे अभ्यस्ताः, वनात् गृहं प्रत्यानेष्यति। तत्र रामः लक्ष्मणं प्रति उवाच—“पश्य, तौ शुभौ कुलीनौ रम्यौ अश्वौ दृश्येते, वीर, वातवेगसमौ, शीघ्रगमौ, श्रेष्ठौ। अग्रे तस्य सैन्यस्य महाकायः गजः शत्रुञ्जयः नाम, वृद्धः, पितुः बुद्धिमतः दशरथस्य स्वामी। किन्तु, अहं तं श्वेतच्छत्रं न पश्यामि, यः लोके पूजितः, दिव्यः पितुः, महाबाहो, तत्र मे संशयः जायते।” तत्पश्चात् लक्ष्मणः, युद्धजित्, सभातः अवतरन् रामस्य समीपे अञ्जलिं कृत्वा स्थितः। भरतस्य आज्ञया सैन्यं पर्वतस्य सर्वतः शिबिरं स्थापयत्, यथा कोऽपि भ्रमः न भवेत्। तद् इक्ष्वाकुवंशस्य सैन्यं, गजैः अश्वैः रथैः च पूर्णम्, पर्वतस्य पार्श्वे एकसप्ततियोजनम् व्याप्य स्थितम्। धर्मं धृत्वा, गर्वं त्यक्त्वा, भरतस्य नेतृत्वे, तद् सैन्यं चित्रकूटे रघुवंशजं तुष्ट्यै शोभितम्। एवं सप्तनवत्युत्तरसप्ततितमः सर्गः समाप्तः। ततः सैन्यं स्थाप्य, भरतः, पदातीनां श्रेष्ठः, पितृपथं अनुसृत्य, पद्भ्यः रामं द्रष्टुं प्रस्थितः। यदा सैन्यं उचितस्थाने स्थितम्, भरतः भ्रातृं शत्रुघ्नं प्रति उवाच—“प्रिय, त्वं शीघ्रं अनेन पुरुषैः व्याघ्रैः च सर्वतः वनं अन्वेषय।” गुहः धनुषा बाणैः खड्गेन च युक्तः, सह सहस्रबन्धुभिः, अत्र ककुत्स्थं अन्वेषयतु। अहं स्वयं मन्त्रिभिः नागरिकैः वृद्धैः द्विजैः च सह, पद्भ्यः समग्रं वनं विचरिष्यामि। यावत् अहं रामं न पश्यामि, अथवा महाबलम् लक्ष्मणं, अथवा महाभाग्यं वैदेहीम्, तावत् मे शान्तिः न भविष्यति। यावत् अहं भ्रातुः चन्द्रसमानं मुखं न पश्यामि, पद्मपत्रनयनं, तावत् शान्तिः न। यावत् राजचिह्नितं भ्रातुः पादौ मम शिरसि न स्थापयामि, तावत् शान्तिः न। यावत् सः राज्ययोग्यः पितृपदं न स्थापयति, अभिषेकजलैः न अभिषिक्तः भवति, तावत् शान्तिः न। सौमित्रिः धन्यः, यः रामस्य चन्द्रसमं, पद्मनयनं मुखं पश्यति। जनकनन्दिनी वैदेही महाभाग्यवती, या पतिसंयुक्ता समुद्रपर्यन्ते भूमौ विचरति। चित्रकूटः पर्वतराजसमः धन्यः, यत्र ककुत्स्थः कुबेर इव नन्दने वसति। अयं घोरः वनः, व्याघ्रादिभिः सेवितः, स्वार्थं प्राप्तः, यतः महाबलः रामः, शूराणां श्रेष्ठः, अत्र वसति। एवं उक्त्वा, भरतः, नरश्रेष्ठः, महाबाहुः, महावनं पद्भ्यः प्रविष्टः। सः उत्तमवक्ता, पर्वतशिखरेषु पुष्पितानां वृक्षसमूहान् व्यतीत्य गतः। तस्य सन्निधाने मूलदर्शनं पुनः न अभवत्। भरतः, सखिभिः सह, रामस्य सन्निधिं ज्ञात्वा, तत्र प्रमुदितः अभवत्, यथा जलस्य पारं प्राप्तम्। ततः चित्रकूटे, रामस्य आश्रमं, पुण्यं साधुभिः सेवितं, श्रुत्वा, महात्मा भरतः गुहसहितः, सैन्यं व्यवस्थित्य शीघ्रं तत्र गतः। एवं अष्टनवत्युत्तरसप्ततितमः सर्गः समाप्तः। सैन्यं स्थिते, भरतः, उत्सुकः, भ्रातुः दर्शनाय शत्रुघ्नं मार्गदर्शित्वा प्रस्थितः। सः वसिष्ठमुनिं शीघ्रं मातरं आनयित्वा, वृद्धेषु भक्तः, अग्रे शीघ्रं गतः। सुमंत्रः अपि शत्रुघ्नं समीपं अनुवर्त्य, राघवदर्शनाय उत्सुकः भरतसहितः अभवत्। भरतः गच्छन् भ्रातुः पत्रशालां, तपस्विनां निवासे स्थितम् आश्रमं च ददर्श। तस्य शालायाः पुरतः काष्ठानि छिन्नानि पुष्पसमूहं च अपश्यत्। रामलक्ष्मणयोः आश्रमं दृष्ट्वा, तत्र वृक्षेषु कुसाग्रवस्त्राणि विक्षिप्तानि, तयोः उपस्थितिं ज्ञातवान्। वनमध्ये, मृगमहिषचर्मणां तुष्टिम् हेतुं कृतं महद् समूहम् अपश्यत्। महाबलः दीप्तिमान् भरतः गच्छन्, शत्रुघ्नं मन्त्रिभिः सह, विश्वासेन अपि उक्तवान्। एवं नव्युत्तरनवत्युत्तरसप्ततितमः सर्गः समाप्तः।