रामः सौमित्रिं स्नेहपूर्वकं इदं कथयति— “सौम्य, एषा पृथिवी समुद्रेण परिवृता मम प्राप्तुम् न कठिनम्, किन्तु धर्मविरुद्धेन देवेश्वर्यापि न मम अभिलाषः, हे लक्ष्मण। यदि मम सुखं भरतं त्वां शत्रुघ्नं वा विना आगच्छेत्, तत् सुखं अग्निना भस्मीकृतं भवतु। मम मतम्—भरतः भ्रातृन् स्नेहयन् कुलधर्मं स्मरन् अयोध्यां आगतः, यः मम प्राणात् अपि प्रियः। यदा मम वनवासं श्रुत्वा, जटाचीरवसनं जानकीं त्वां च सह, भरतः स्नेहवशात् दुःखेन विक्लवः, माम् द्रष्टुम् निश्चितं आगतः। नान्यथा भवितुम् अर्हति। कुपितः कैकेयीं प्रति कटु वचनानि उक्त्वा, पितरं प्रसाद्य, स धर्मात्मा राज्यं दातुम् आगतः। भरतः अस्मान् द्रष्टुम् इच्छति, समयः उचितः; सः न कदाचित् अस्माकं अप्रियं करोति, मनसा अपि न। भरतः पूर्वं कदा त्वां प्रति किञ्चिद् अन्यायं कृतवान्? अथवा किम् अद्य भयम् अस्ति यद् भरतं सन्देहयति? भरतः तव वचनैः कटुभिः अप्रियैः न वक्तव्यः; यदि किमपि अप्रियं वक्तव्यम्, तद् मया वक्तव्यम्। पुत्राः किल कदाचित् पितरं संकटे हन्ति? भ्राता वा भ्रातरं, हे सौमित्रे, यः आत्मनः प्राणसमः। यदि राज्यस्य कारणात् त्वं एतद् वदसि, तर्हि भरतं दृष्ट्वा अहम् वदामि—‘राज्यं तस्य दत्तम् अस्तु।’ यदि अहम् सत्यम् एतद् वदामि, हे लक्ष्मण, ‘राज्यं तस्मै दत्तम् अस्तु’ इति, सः निश्चितं प्रत्यवद्यात्—‘तथास्तु।’ एतद् धर्मात्मना भ्रात्रा हिताय उक्तम् श्रुत्वा, लक्ष्मणः लज्जया आत्मन्येव सन्निविष्टः इव अभवत्। तानि वचनानि श्रुत्वा, लज्जितः लक्ष्मणः प्रत्यवदत्—‘मम मतम्, स्वयम् दशरथः पिताऽस्माकं त्वां द्रष्टुम् आगतः।’ लक्ष्मणं लज्जितं दृष्ट्वा, राघवः प्रत्यवदत्—‘मम मतम्, बलवान् सः अस्मान् द्रष्टुम् आगतः।’ अथवा सुखसंस्पृक्तान् वनवासाय अयोग्यान् इति मन्यते, सः निश्चितं गृहं नेतुम् इच्छति। अथवा मम पितरः राघवः वैदेहीं सुखसंस्पृक्तां वनात् गृहं नेतुम् इच्छति। तौ उत्तमौ, सुवर्णजातौ, प्रियौ अश्वौ दृश्येते, हे वीर, वातवेगसमानौ, शीघ्रगामिनौ श्रेष्ठौ। अग्रे सेनायाः महाकायः गजः शत्रुञ्जयः नाम, वृद्धः, पितुः बुद्धिमतः। किन्तु लोके पूजितं श्वेतछत्रं, दिव्यं पितुः, न दृश्यते, हे महाबाहो; तत्र मम संशयः। पूर्वार्धः उत्तरार्धेन संयोजनीयः। ततः युद्धविजयी लक्ष्मणः सभातः अवतर्य, रामस्य समीपे अञ्जलिं कृत्वा स्थितः। भरतस्य आज्ञया, भ्रमः न स्यात् इति, सेना पर्वतस्य सर्वतः आवासं कृतवती। इक्ष्वाकुवंशस्य सेना, गजाश्वरथसमृद्धा, पर्वतपार्श्वे योजनेषु अर्धयोजनं व्याप्य स्थितवती। सा सेना, भरतस्य धर्मनिष्ठस्य नेतृत्वे, गर्वं त्यक्त्वा, धर्मं संस्थाप्य, चित्रकूटे रघुवंशजस्य प्रियार्थं शोभाम् आपन्ना। एवं अयोध्याकाण्डस्य सप्तनवतितमः सर्गः समाप्तः। सेनां स्थापयित्वा, बलवान् पदातीनां श्रेष्ठः भरतः, पूर्वजपथानुगामी, पद्भ्यः रामं प्राप्तुम् आरभत। सेना यथास्थानं स्थितवती, तदा भरतः भ्रातरं शत्रुघ्नं इदं वचनम् अब्रवीत्—‘प्रिय, त्वं शीघ्रं पुरुषैः व्याघ्रैः च सर्वतः वनं अन्वेषय।’ गुहः धनुषी, बाणैः, खङ्गेन च युक्तः, सहस्रबन्धुभिः सह, काकुत्स्थम् अन्वेषयतु। अहम् अपि मन्त्रिभिः, नगरवासिभिः, वृद्धैः, द्विजैः च सह, पद्भ्यः सर्वं वनं विचरिष्यामि। यावद् रामं, लक्ष्मणं वा, वा श्रीमतीं वैदेहीं न पश्यामि, तावद् मे शान्तिः न। यावद् भ्रातृमुखं, शशिसमानं, पद्मपत्रनयनं न पश्यामि, तावद् मे शान्तिः न। यावद् भ्रातुः पदौ, राजलक्षणयुक्तौ, मम शिरसि न स्थापयामि, तावद् मे शान्तिः न। यावद् सः राज्यस्य योग्यः, पितृराज्ये तिष्ठति, अभिषेकजलैः अभिषिक्तः भवति, तावद् मे शान्तिः न। सौमित्रिः धन्यः, यः रामस्य मुखं, शशिसमानं, पद्मनयनं पश्यति। जानक्याः पुत्री वैदेही, सा महाभागा, या पतिं समुद्रपर्यन्तां भूमिं अनुगच्छति। चित्रकूटः अपि धन्यः, पर्वतराजसदृशः, यत्र काकुत्स्थः कुबेरस्य नन्दने इव वसति। एषः वनः, व्याघ्रादिभिः सेवितः, प्रयोजनं सम्पादितः, यः महावीर्यः रामः अत्र वसति। एवं उक्त्वा, भरतः, पुरुषश्रेष्ठः, दीर्घबाहुः, पद्भ्यः वनं प्रविष्टः।