लक्ष्मणः क्रोधेन समाक्रान्तः, तीक्ष्णैः शरैः शत्रूणां गात्राणि विदारयन् अद्यैतद् चित्रकूटवनं रक्तेन सिक्तुम् इच्छामि, इति गर्जनं कृतवान्। मया हतानां गजाश्वमानुषाणां हृदयानि शरैः विदारितानि, तान् मृगव्याघ्रादयः वन्यपशवः आकृष्य नयन्तु। एतेषां शत्रूणां विनाशात् अहं बाणधनुषोः किञ्चित् ऋणं न पश्यामि; भरतं सैन्येन सह हत्वा मम संशयः न भविष्यति। एवमस्ति श्रीमदायोध्याकाण्डस्य षण्णवतितमः सर्गः। ततः रामः, लक्ष्मणं, तम् अत्यन्तक्रुद्धं सौमित्रिं, शमयित्वा, मधुरं वाक्यम् उवाच—"किं धनुषा किं वा खड्गेन शत्रुं प्रति, यदा स्वयम् एव महाबाहुः भरतः, सत्यप्रतिज्ञः पितुः प्रियं कर्तुं, अत्र आगतः? यः भरतः पितरं प्रति सत्यं प्रतिज्ञाय अत्र आगतः, तम् हत्वा किं राज्येन, यत् दोषयुक्तं स्यात्? स्वजनवधेन यद् धनं लभ्येत, तद् विषयुतं भोजनं यथा, न मया स्वीक्रियम्। धर्मार्थकामान्, अपि च पृथिवीं, तव कृते अहम् इच्छामि, एष मे प्रतिज्ञा। भ्रातृसंग्रहाय च सुखाय च राज्यं अपि इच्छामि, सत्यम् अहम् उक्त्वा। एषा पृथिवी, या समुद्रेण परिवृता, मम न प्राप्तुम् कठिनम्; किन्तु धर्मविरुद्धेन स्वर्गाधिपत्यं अपि न मम स्पृहायाः विषयः। यदि भरतं त्वां शत्रुघ्नं वा विना मम किंचिद् सुखं आगच्छेत्, तत् अग्निना भस्मीकृतं भवतु। भरतः भ्रातृस्नेहेन अयोध्यां प्रत्यागतः, कुलधर्मं स्मरन्, स मे प्राणेभ्यः अपि प्रियः। वने वसन्तं मां, जटाचीरधारिणं, जानकीं त्वां च सहित्य, श्रुत्वा, स्नेहेन क्लेशेन च भरतः अत्र आगतः। सः कैकेयीमपि कुपितः, पितरं प्रशम्य, राज्यं दातुम् अत्र आगतः। युक्तमेव भरतः अस्मान् द्रष्टुम् इच्छति; सः कदापि न अस्मान् किञ्चित् अप्रियम् अचिन्तयत्। भरतः कदा पूर्वम् त्वां किंचिद् दुःखं कृतवान्, अथवा अद्य किम् कारणं यत् त्वं भरतं सन्देहेन पश्यसि? त्वया भरतः न कठोरैः वा अप्रियैः वाक्यैः भाषितव्यः; यदि किञ्चित् अप्रियम् वक्तव्यं, तत् मया उच्यताम्। कथं वा पुत्रः पितरं, भ्राता वा भ्रातरं, कदाचिद् आपदि हन्युः, सौमित्रे? यदि राज्यस्य हेतोः त्वं एवं भाषसे, तर्हि भरतं दृष्ट्वा तस्मै राज्यं दातव्यम् इति वदामि। यदि अहम् एव सत्यम् उक्त्वा भरतं राज्यं दातुं वदामि, सः अपि 'एवं भवतु' इति प्रत्यवदिष्यति।" एवं भ्रात्रा धर्मात्मना उक्तः लक्ष्मणः लज्जया स्वगात्रेषु सन्नमिव बभूव। ततो लक्ष्मणः लज्जितः रामस्य वचः श्रुत्वा प्रत्युवाच—"मम मतं यत् अस्माकं पितैव दशरथः त्वां द्रष्टुं आगतः।" तं लज्जितं दृष्ट्वा, राघवः उवाच—"मम अपि मतं यत् एष महाबाहुः अस्मान् द्रष्टुम् अत्र आगतः। अथवा, वयं सुखेषु अभ्यस्ताः, वनवासे अयुक्ताः इति मत्वा, अस्मान् गृहं प्रत्यनेष्यति। अपि वा, मम पितैव राघवः, वैदेहीं, या सुखेषु अभ्यस्ता, वनात् गृहं प्रत्यनेष्यति। पश्य, तौ दिव्यौ, सुवर्णशुभ्रौ, शीघ्रगामिनौ, वातवेगसमौ, अश्वौ दृश्येते। अग्रे यः महाकायः गजः, सः शत्रुञ्जयः नाम, वृद्धः, मम पितुः धर्मज्ञस्य। किन्तु मम पितुः दिव्यं श्वेतच्छत्रं न पश्यामि, तेन मम सन्देहः जायते।" ततः लक्ष्मणः विजयी सभायाः अवतीर्य, रामस्य समीपे कृताञ्जलिः स्थितः। भरतस्य आज्ञया, यथा कश्चित् संकरः न स्यात्, सेना सर्वतः पर्वतस्य चक्रे निवेशम्। सा इक्ष्वाकुवाहिनी, गजाश्वरथयुता, पर्वतस्य पार्श्वे अर्धयोजनाधिकम् व्याप्य स्थित्वा, धर्मे स्थितेन भरतेन रक्षितवती। सा सेना, धर्मिष्ठेन भरतेन, गर्वं त्यक्त्वा, रघोः प्रियार्थं चित्रकूटे विराजमाना, शोभां प्राप। एवमस्ति श्रीमदायोध्याकाण्डस्य सप्तनवतितमः सर्गः। ततः महाबलः भरतः, पदातीनां श्रेष्ठः, सैन्यं स्थाप्य, पितृपथेन काकुत्स्थं द्रष्टुं पद्भ्याम् अग्रे जगाम। सेनायाः सम्यक् निवेशे कृतः, भरतः शत्रुघ्नं प्रति वचनं उवाच—"प्रिय, त्वं शीघ्रं वनं सर्वतः पुरुषैः व्याघ्रैः च अन्वेषय। गुहः च धनुषा शरैः खड्गेन च युक्तः, स्वसहस्रबन्धुभिः काकुत्स्थस्य अन्वेषणं करोतु।