अद्य अहं, सम्मानदातः, शत्रुसैन्ये निर्बद्धं कोपं च अपमानं विमोक्ष्यामि, यथा अग्निः शुष्ककाष्ठेषु विमुक्तः प्रज्वलति। अद्य अहं चित्रकूटस्य वनं शत्रूणां तीक्ष्णैः शरैः शरीराणि विदारित्वा रुधिरसिक्तं करिष्यामि। मृगाः अपि गजाश्वान् येषां हृदयं शरैः विदारितं तथा मया हतान् नरान् अपि अपाकर्षन्तु। अस्मिन महायुद्धे अहं शराणां वा धनुषः वा ऋणं नास्ति; भरतं सेना सहितं हत्वा निश्चितं निःशंकः भविष्यामि। एवं श्रीमदायोध्याकाण्डस्य षण्णवत्युत्तरषट् सर्गः समाप्तः। रामः तु, क्रुद्धं सौमित्रिं प्रशम्य, लक्ष्मणं, कोपवशं प्राप्तं, इदं वचनं उवाच। "किं धनुषा वा, किं खड्गेन च छत्रेण वा आवश्यकता अस्ति, यदा स्वयम् भरतः, महाधनुर्धरः, बुद्धिमान्, अत्र आगतः। सत्यप्रतिज्ञं पितरं अनुस्मृत्य आगतम् भरतं हत्वा, अहं किं राज्येन, दोषदूषितेन, किम् करिष्यामि, लक्ष्मण? स्वजनविनाशेन यः धनं लभ्यते, तं न स्वीकरोमि, यथा विषमिश्रं अन्नं न भक्ष्यते। धर्मार्थकामं च भूमिं च त्वदर्थं इच्छामि, लक्ष्मण, प्रतिज्ञामि। भ्रातृसंग्रहाय सुखाय च राज्यं अपि इच्छामि, सत्येन शपथं करोतु। एषा भूमिः, समुद्रेण परिवृता, मम प्राप्तुं न कठिनम्; किन्तु अधर्मेन स्वर्गाधिपत्यं अपि न इच्छेयम्, लक्ष्मण। यदि मम सुखं भरतं विना, त्वां वा शत्रुघ्नं वा आगच्छेत्, तद् सुखं अग्निना भस्मीकृतं भवतु। मम अभिप्रायः अस्ति, भरतः भ्रातृस्नेहं स्मृत्वा, कुलधर्मं चिन्तयन्, अयोध्यायाम् आगतः, मम जीवात् अपि प्रियः। मम वनवासं, जटाचीरधारणं, जानकीं च त्वां च सह, श्रुत्वा भरतः, स्नेहवशं प्राप्तहृदयः, शोकवशं प्राप्तेन्द्रियः, निश्चितं मम दर्शनाय आगतः। क्रुद्धः कैकेयीं प्रति, कठोरं वचनं उक्त्वा, पितरं प्रशम्य, राज्यं दातुम् आगतः। युक्तः समयः अस्ति, यदा भरतः अस्माकं दर्शनं इच्छति; सः कदापि अस्माकं अप्रियं न करिष्यति, मनसि अपि न। भरतः पूर्वं त्वां कदा कञ्चिद् दुष्कृतं कृतवान्? वा अद्य किम् भयम् अस्ति, यत् त्वं भरतं संदिग्धः? भरतः तव वाक्यैः कठोरैः वा अप्रियैः न वक्तव्यः; यदि किञ्चित् अप्रियं वक्तव्यम्, तद् मया वक्तव्यम्। पुत्रः कदा पितरं विपत्तौ हन्ति? वा भ्राता भ्रातृं हन्ति, सौमित्रे, आत्मनः जीवात् प्रियः? यदि राज्यकारणात् त्वं एतत् वदसि, तर्हि भरतं दृष्ट्वा वदामि—'राज्यं तस्य दत्तव्यम्।' यद्यपि एतद् सत्यं वदामि, लक्ष्मण, 'राज्यं तस्य दत्तव्यम्,' भरतः निश्चितं प्रत्यवदेत्—'एवमेव।' एवं धर्मात्मना भ्रात्रा हिते स्थितेन उक्तः लक्ष्मणः लज्जया स्वाङ्गेषु सन्नम्यत। लक्ष्मणः तु रामस्य वचनं श्रुत्वा लज्जितः प्रत्यवदत्—'मम अभिप्रायः अस्ति, पितरः दशरथः स्वयम् तव दर्शनाय आगतः।' लक्ष्मणं लज्जितं दृष्ट्वा, राघवः प्रत्यवदत्—'मम अभिप्रायः अस्ति, बलवान् सः अत्र अस्माकं दर्शनाय आगतः।' वा, अस्मान् सुखसंपन्नान् वनवासाय अयोग्यं मन्यन्, निश्चितं गृहं नेतुम् आगतः। वा, मम पितरः राघवः वैदेहीं, सुखसंपन्नां, वनात् गृहं नेतुम् आगतः। तौ शुभौ, सुसंस्कृतौ, रम्यौ, अश्वौ दृश्येते, वीर, वातसमानवेगौ, शीघ्रगामिनां श्रेष्ठौ। सेना अग्रे स्थितः महाकायः गजः शत्रुञ्जयः नाम, वृद्धः, मम पितरः बुद्धिमतः। किन्तु अहं तं श्वेतछत्रं, लोके सम्मानितं, दिव्यं पितरं, न पश्यामि, महाबाहो; अत्र मे संशयः जायते। तत् पूर्वार्धं उत्तरार्धं संयोगः कर्तव्यः। ततः लक्ष्मणः, युद्धजित्, सभातः अवतीर्य, रामं समीपं उपस्थाय, अञ्जलिं कृत्वा स्थितः। भरतस्य आज्ञया, भ्रमः न स्यात् इति, सेना पर्वतं सर्वतः आवासं कृतवती। इक्ष्वाकुवंश्या सेना, गजाश्वरथैः पूरिता, पर्वतपार्श्वे अर्धयोजनायाम् विस्तीर्णा स्थितवती। धर्मं धारयन्ती, गर्वं त्यक्त्वा, भरतस्य नेतृत्वे सेना चित्रकूटे रघुनन्दनस्य तुष्ट्यर्थं दीप्तवती। एवं श्रीमदायोध्याकाण्डस्य सप्तनवत्युत्तरसप्तसप्ततिः सर्गः समाप्तः। सेनां स्थापयित्वा, महाबलः, पदातीनां श्रेष्ठः, वृद्धानां मार्गं अनुसरन्, पदाभ्यां काकुत्स्थं समीपं गन्तुम् आरब्धवान्। सेनायां यथास्थानं स्थापितायां, भरतः भ्रात्रे शत्रुघ्नं इदं वचनं उवाच। "प्रियः, त्वं शीघ्रं एतेन मनुष्यैः च श्वपदैः च सर्वतः वनं अन्वेषय।