शृणु, मह्यं वाल्मीकि-रामायणस्य बालकाण्डे सप्तदशसर्गस्य दिव्यं चरितं कथयामि। यदा विष्णुः तं महात्मानं राजानं पुत्रत्वेन समागतः, तदा स्वयम्भूः भगवान् सर्वान् देवतान् संबोधितवान्। स उवाच—‘सत्यवादी वीरः राजा सर्वेषां हितकामः अस्माकं कृते विष्णवे समर्थान् सहायान् सृजत, ये रूपान्यपि धारयितुं शक्नुवन्ति।’ तेषां विषये पुनः भगवान् उक्तवान्—‘मायाविनः, वीर्यवन्तः, वातवेगसमाः, नीतिशास्त्रकुशलाः, बुद्धिमन्तः, विष्णोः समवीर्याः भवंतु।’ तदनन्तरं, अपराजेयबलसम्पन्नाः, अविजेयमन्त्रयुक्ताः, दिव्यरूपधारिणः, सर्वास्त्रगुणसम्पन्नाः, अमृतं यथा पीतवन्तः इव, तैः सहायाः सृष्टाः। अप्सरसां श्रेष्ठासु, गन्धर्वस्त्रीशरीरेषु, यक्षनागकन्याः, ऋक्षविद्याधरीषु, किंनरीषु, वानरीषु च, तेषु पुत्राः वानररूपेण समवीर्याः सृज्यन्तु। पूर्वमेव मया जाम्बवान् नाम ऋक्षश्रेष्ठः सृष्टः, स मम जृम्भायाः उत्पन्नः। इति भगवान् उक्त्वा, तस्य आज्ञां स्वीकृत्य, देवाः वानररूपेण पुत्रान् जनयामासुः। महर्षयः, सिद्धाः, विद्याधराः, नागाः, चारणाः च अपि वनवासिनः वीर्यवन्तः पुत्रान् सृजितवन्तः। इन्द्रः वानरराजं वालिनं, महेन्द्रसमं वीर्येण, उत्पादितवान्; सूर्यः श्रेष्ठः सुग्रीवं जनयामास; बृहस्पतिः तारा नाम महान् वानरः, सर्वेषां वानरश्रेष्ठानां मध्ये प्राज्ञतमः, उत्पन्नः। कुबेरस्य पुत्रः गन्धमादनः, विश्वकर्मणा नलः महान् वानरः सृष्टः। अग्निसुतः नीलः दीप्यमानः अग्निवद् तेजसा, यशसा, वीर्येण सर्वान् अतिरिच्यति। अश्विनौ सौन्दर्यसम्पन्नौ, ऐश्वर्यसम्पन्नौ, मैन्दं द्विविदं च उत्पादितवन्तौ, यौ रूपेण प्रशंसितौ। वरुणेन सुषेनः वानरः सृष्टः, पर्जन्येन महाबलः शरभः। वायुसुतः हनुमान् वज्रसमः शरीरेण, गरुडसमः वेगेन, उत्पन्नः। एते वीराः, अनन्तबलवीर्यसम्पन्नाः, इच्छारूपधारिणः, गजशैलसमाः, महाबलाः, शोभायुक्तशरीराः, सृष्टाः। ऋक्षाः, वानराः, गोलाङ्गूलाः शीघ्रं जाताः, प्रत्येकं देवतानां रूपेण, वर्णेन, वीर्येण च। प्रत्येकः देवता-सदृशः, प्रत्येकः पृथग् उत्पन्नः; गोलाङ्गूलानां मध्ये किञ्चित् उत्तमवीर्ययुक्ताः अपि जाताः। एवं वानराः ऋक्ष-किन्नरीषु अपि उत्पन्नाः; देवाः, महर्षयः, गन्धर्वाः, गरुडः, यक्षश्रेष्ठाः, नागाः, किम्पुरुषाः, सिद्धाः, विद्याधराः, उरगाः च, हर्षिताः, तत्र सहस्रशः पुत्रान् सृजितवन्तः। गन्धर्वगायका अपि वीर्यवन्तः पुत्रान् सृजितवन्तः, ये वनानि चरन्ति—विपुलकायाः वानराः, सर्वे वनवासिनः। अप्सरसां श्रेष्ठासु, विद्याधरीषु, नागकन्याः, गन्धर्व्यः च, इच्छारूपधारिणः, इच्छाबलसम्पन्नाः, यत्रकुत्रचित् गच्छन्ति। सर्वे सिंहव्याघ्रसम्पन्ना, गर्वेण, बलसम्पन्नाः, शिलाः शस्त्ररूपेण धारयन्ति, वृक्षशैलमध्ये रमन्ते। सर्वे नखदंष्ट्रायुधाः, सर्वे शस्त्रकुशलाः, पर्वतेश्वरं कम्पयन्ति, दृढवृक्षान् च विदारयन्ति। वेगेन समुद्रं चालयन्ति, पृथिवीं पदैः विदारयन्ति, समुद्रान् लङ्घयन्ति। आकाशं प्रविशन्ति, मेघान् गृह्णन्ति, वनगमनात् मदोन्मत्तगजाः अपि गृह्णन्ति। गर्जनैः विहङ्गान् पतमान् पतयन्ति; एवं रूपाः इच्छारूपधारिणः वानराः जाताः। शतशः शतसहस्रशः महाबलाः वानरसैन्यपतयः जाताः, वानरश्रेष्ठाः। ते सर्वे सेन्यपतित्वं प्राप्य, वीर्यवन्तः वानरान् अपि सृजितवन्तः; अन्ये सहस्रशः ऋक्षश्रेष्ठानां सह यात्रायाम् अनुगच्छन्ति। अन्ये पर्वतानि, वनानि च गच्छन्ति; सुग्रीवस्य सूर्यपुत्रस्य, वालिनः इन्द्रपुत्रस्य च सेवा कृतवन्तः। सर्वे वानरश्रेष्ठाः तयोः भ्रातयोः, नलस्य, नीलस्य, हनुमतः, अन्येषां वानरसैन्यपतिनां च समीपं समागताः। सर्वे गरुडबलसम्पन्नाः, युद्धकुशलाः, सिंहव्याघ्रनागान् अधिगच्छन्ति। दीर्घबाहुः महाबलः वालिः, गोलाङ्गूलान् वानरान् बाहुबलेन रक्षति। एतेन वीरैः, पर्वतवनसमुद्रयुक्ता पृथिवी विविधरूपा, विविधलक्षणा च पूरिता। वानरसैन्यपतिभिः, मेघशिखरसमैः महाबलैः, पृथिवी भीमरूपैः आच्छादिता, रामस्य सहाय्याय। इदानीं अष्टादशसर्गः शृणु। यदा अश्वमेधयागः समाप्यते, तदा देवाः स्वभागं प्राप्त्वा यथागतं निर्जग्मुः। राजा स्वपत्नीभिः सह, व्रतानि, यज्ञान् च सम्पूर्ण्य, सेवकसैन्ययानैः सह नगरं प्रविष्टवान्।