नरपतिः तु स्वपत्नीषु गर्भिणीषु दृष्ट्वा, मनसि पुनः शान्तिं प्राप्तवान्। स इन्द्रवत् स्वर्गे देवगणैः, सिद्धैः, महर्षिभिः च पूजितः, परमं हर्षम् अलभत। एतेन समयेन, विष्णुः स महात्मा राजा दशरथस्य पुत्रभावं प्रविष्टवान्। तदा स्वयंभूः भगवान् सर्वान् देवान् समभाषत— "सत्यव्रतस्य वीर्यवन्तः अस्माकं हितकामिनः तस्य राज्ञः विष्णवे सहायान् सृजत, ये रूपम् इच्छया धारयितुं शक्ताः स्युः। ते मायाविनः, पराक्रमवन्तः, वातवेगसमा, नीतिशास्त्रविशारदाः, बुद्धिसम्पन्नाः, विष्णुवीर्यसमाः च भवन्तु।" "तेऽप्रमेयबलसम्पन्नाः, अदृश्यविघातनिपुणाः, दिव्यरूपधारिणः, सर्वास्त्रगुणसम्पन्नाः, अमृतोपमाः इव सन्तु।" तदा, अप्सरसां श्रेष्ठासु, गन्धर्वकन्यासु, यक्षनागदुहितृषु, ऋक्षविद्याधर्यः च स्त्रीषु, किंनर्यः च वानरीषु च पुत्रान् वानररूपिणः, समवीर्यसम्पन्नान् सृज्यन्ताम्। "पुरा मया जाम्बवान् नाम ऋक्षश्रेष्ठः स्वयम् उच्छ्वासात् उत्पादितः।" इत्येवं भगवता उक्ताः देवाः प्रतिज्ञाय तस्य आज्ञां, वानररूपिणः पुत्रान् जनयामासुः। महर्षयः, सिद्धाः, विद्याधराः, नागाः, चारणाः च अपि वनवासिनः वीर्यवन्तः पुत्रान् ससृजुः। इन्द्रेण वानराणां नाथः महेन्द्रसमः वाली उत्पादितः। सूर्येण सुग्रीवः, बृहस्पतिना तारा नाम वानरश्रेष्ठः, बुद्धिमत्तमः च। कुबेरस्य पुत्रः गन्धमादनः, विश्वकर्मणा नलः महावानरः। अग्नेः पुत्रः नीलः तेजसा अग्निसमः, वीर्ये कीर्त्या च सर्वेषां श्रेष्ठः। अश्विनीकुमाराभ्यां सौन्दर्यसम्पन्नौ मैनदद्विविदौ जातौ। वरुणेन सुषेणः वानरः, पर्जन्येन बलवान् शरभः। वायोः पुत्रः हनुमान् वज्रसंहननः, गतौ गरुडसमः उत्पन्नः। एते सर्वे अमेयबलवीर्यसम्पन्नाः, इच्छया रूपधारिणः, गजराजपर्वतसमानशरीराः, महाशक्तिसम्पन्नाः, दीप्तशरीराः च। ऋक्षाः, वानराः, गोलाङ्गूलाः च शीघ्रं जाताः, यथायोग्यं तेषां तेषां देवतानां रूपप्रमाणवीर्येण। सर्वे देवतानुरूपाः जाताः, गोलाङ्गूलानां केचन अल्पशः श्रेष्ठवीर्यवन्तः अभवन्। एवं ऋक्षकिंनर्यः स्त्रीषु अपि वानराः सृजिताः। देवाः, महर्षयः, गन्धर्वाः, गरुडाः, यक्षश्रेष्ठाः, नागाः, किम्पुरुषाः, सिद्धाः, विद्याधराः, उरगाः च हृष्टाः तत्र सहस्रशः पुत्रान् जनयामासुः। गन्धर्वैः अपि वीर्यवन्तः पुत्राः सृजिताः, ये वने विहरन्ति, महासत्त्ववन्तः वानराः। अप्सरसां, विद्याधरीणां, नागकन्यानां, गन्धर्वीणां च श्रेष्ठात् इच्छाशक्तियुक्ताः, बलसम्पन्नाः, स्वेच्छया विचरन्तः पुत्राः अभवन्। सर्वे सिंहव्याघ्रसमप्रभाः, बलवतः, शिलायुधधारिणः, वृक्षपर्वतवासिनः च। सर्वे नखदंष्ट्रायुधाः, सर्वास्त्रविदः, पर्वतराजम् अपि कम्पयितुं, दारुदृढतरुं विदारयितुं च क्षमाः। ते वेगेन सागरं सम्प्रकम्पयन्ति, पादाभ्यां पृथिवीं विदारयन्ति, विस्तीर्णं सागरं प्लवन्ति च। आकाशं प्रविशन्ति, मेघान् गृह्णन्ति, मदोन्मत्तद्विपान् वनान्तरे अपि गृहीत्वा चलन्ति। स्वनैः विहङ्गान् पतमानानपि पातयन्ति; एवंरूपाः इच्छया रूपधराः वानराः जाताः। शतशः शतसहस्रशः वानरसेनापतयः, वानरश्रेष्ठाः जाताः। ते सर्वे सेनापतयः अपि वीर्यवन्तः वानरान् ससृजुः; अन्ये सहस्रशः ऋक्षरूपिणां सह वनं ययुः। केचन पर्वतेषु, केचन वनेषु न्यवसन्; ते सर्वे सूर्यपुत्रं सुग्रीवं, इन्द्रपुत्रं वालिनं च सेवमानाः। सर्वे वानरश्रेष्ठाः तयोः भ्रातृयोः चतुर्णां—नल, नील, हनुमन्तः इत्यादीनां—च समन्ततः संनद्धाः। सर्वे गरुडबलसम्पन्नाः, युद्धविशारदाः, सिंहव्याघ्रमहासर्पान् अपि निगृह्य विचरन्ति। महाबाहुः बलसम्पन्नः वाली स्वबाहुबलेन गोलाङ्गूलवानरान् रक्षति। एतेन वीर्यसम्पन्नैः वानरैः, पृथिवी पर्वतवनसागरयुक्ता, नानारूपा, विविधलक्षणा च पूर्णा अभवत्। एतेन वानरसेनापतिभिः, मेघशिखरसमैः, भीमरूपैः, राघवस्य सहाय्यकारणाय, पृथिवी आच्छादिता। एवं सप्तदशसर्गस्य समाप्तिः। अथाष्टादशसर्गम् शृणु। यदा तु अश्वमेधमहाक्रतुः सम्पन्नः, तदा देवाः स्वांशः प्राप्य, यथागतं प्रतस्थुः।