रामः तु त्रिकालस्नानं कृत्वा, मधु मूलफलानि चाश्नन्, अद्य त्वया सह स्थितस्य मम न अयोध्या न राज्यं कामये, इति प्रियायै सीतायै सन्दर्शयन् अवदत्। रम्ये चित्रकूटे, मृगयूथैः शोभिते, गजेन्द्रसिंहनरवानरैः पीते, पुष्पवृक्षैः सुसज्जिते, तस्य नदीमण्डलं दृष्ट्वा, यः कश्चन स्यात्, स तु न प्रमुदितः न च क्लान्तः भवेत्। एवं सः प्रियया सह नानाविधानि मधुराणि वचनानि उक्त्वा, रघुवंशवर्धनः रामः, चक्षुषां अञ्जनवत् शोभमानः, रम्ये चित्रकूटे विचचार। एवं पावनां तां पर्वतानदीं सीतायै दर्शयित्वा, रामः पर्वतस्य शिलातले उपविश्य, सीतां मांसैः तुष्टाव। धर्मात्मा स रामः सीतया सह उपविश्य, "एतत् शुद्धम्, एतत् स्वादु, अग्नौ सम्यक् पक्तम्," इति तां वदन् आसीत्। तत्रैव उपविष्टयोः तयोः, भरतस्य सैन्यस्य आगमनात्, रजः शब्दः च आकाशमिव स्पृशन् उदतिष्ठत्। तदा महता शब्देन कम्पिताः, भयार्ताश्च, मृगयूथपाः सह सर्वैः प्राणिभिः दिशः दिशः पलायिताः। राघवः सः सैन्यजनितं शब्दं शुश्राव, मृगयूथपतिनां च पलायनं दृष्ट्वा, विस्मितः सः लक्ष्मणं सुमित्रानन्दनं तेजसा दीप्तं इदं वचनम् अब्रवीत्—"पश्य लक्ष्मण! सुमित्रानन्दन! घोरः गर्जितः गम्भीरः शब्दः श्रूयते। कच्चित् गजयूथानि, महावने महिषाः वा, सिंहत्रस्ताः प्राणिनः सहसा दिशः दिशः पलायिताः। कच्चित् राजा वा मन्त्रिसहितः मृगयां करोति, अथवा अन्यः कश्चन व्याघ्रः; त्वं सुमित्रे, ज्ञातुमर्हसि। अयं पर्वतः पक्षिभिः अपि दुष्प्राप्यः; त्वं शीघ्रं तत्त्वं विज्ञाय।" एवं उक्तः लक्ष्मणः शीघ्रं पुष्पितं शालवृक्षं आरोह्य, सर्वतः निरीक्ष्य, पूर्वदिशं दृष्टवान्। पूर्वाभिमुखः सः महद् बलं दृष्टवान्—रथाश्वगजसमाकीर्णं, पदातिसम्पन्नं च। तत् अश्वगजसमुद्भूतं, पताकाभिः शोभितं बलं दृष्ट्वा, रामाय निवेद्य इदं वचनम्—"दीपय अग्निं, आर्य, सीता गुहां प्रविशतु; धनुः सज्जय, बाणान् कवचं च धारय।" तदा रामः पुरुषर्षभः लक्ष्मणं प्रत्युवाच—"सुमित्रानन्दन, पश्य! कस्य एतद् बलं भवेत् इति विचिन्त्य।" रामस्य वचनात् लक्ष्मणः कोपेन दीप्तः, सेनां संहारयितुम् उत्सुकः, इदं वचनम् अवदत्—"राज्यस्य प्राप्त्यर्थं, नूनं अभिषिक्तः, कैकेयीपुत्रः भरतः आवां हन्तुं आगतः। पश्य, स महावृक्षः शोभते, रथे च कोविदारध्वजः दीप्तः। शीघ्रगैः अश्वैः आरूढाः केचित् मनुष्याः यथेष्टं गच्छन्ति, अपराः हृष्टाः गजेन्द्रारूढाः शोभन्ते। धनुष्मन्तौ वयं गिरौ शरणं गच्छाव, अथवा अत्रैव स्थित्वा सज्जौ भवाव। कोविदारध्वजः कश्चित् अस्माकं वशं आगच्छेत्। कच्चित् अहं भरतम् द्रक्ष्यामि, यस्य हेतोः त्वं अहम् सीता च एतद् महद् दुःखं प्राप्नुमः। राघव, यस्य कारणात् त्वं शाश्वतराज्याच्च्युतः, सः शत्रुः भरतः अद्य आगतः; मम तु सः हन्तव्यः। न अहं दोषं पश्यामि भरतवधे, पूर्वदुष्कृतिनः परित्यागो नाधर्मः इति। भरतः पूर्वं धर्मं परित्यज्य दुष्कृतं कृतवान्; हते तस्मिन् त्वं भूमिं सर्वां पालय। अद्य राज्यलोभिनी कैकेयी पुत्रं मया रणमध्ये निहतम् दृष्ट्वा, शोकसमाकुला गजविनिर्भिन्नतरुः इव, भवतु। अहं कैकेयीं च तस्याः बान्धवान् च हनिष्यामि; अद्य भूमिः अनेन महापापेन विमुक्ता भवतु। अद्य, आर्य, एषः निगृहीतः कोपः च अवमानश्च रिपुसैन्ये निर्गच्छेत्, शुष्ककाष्ठे वह्निरिव। अद्य चित्रकूटवनं रक्तेन सिक्तं करिष्यामि, तीक्ष्णैः बाणैः शत्रूणां गात्राणि विदारयन्। मया हतान् गजाश्वमानुषांश्च व्याघ्राः अपहरन्तु। अहं न बाणधनुषोः ऋणी अस्मि; भरतं सेनया सह हत्वा, निःसंशयं भविष्यामि।" एवं श्रीमदायोध्याकाण्डस्य षण्णवतितमः सर्गः समाप्तः। रामः तु कोपाविष्टं सौमित्रिं लक्ष्मणं सान्त्वयित्वा, शान्तचित्तः इदं वचनम् अवदत्—"किं धनुषा, किं खड्गेन च छत्रेण वा? यदा भरतः स्वयम्, सत्यप्रतिज्ञः, महाबाणः, बुद्धिमान्, आगतः। सत्येन पित्रे प्रतिज्ञायागतं भरतं हत्वा, लज्जास्पर्शितं राज्यं किम् मया कर्तव्यम्, हे लक्ष्मण? बान्धवमित्रविनाशात् यत् धनं स्यात्, तदपि न गृह्णीयाम्, यथा विषयुतं भोजनं नाश्नीयात्।" एवं श्रीमदायोध्याकाण्डस्य सप्तनवतितमः सर्गः समाप्तः।