रामः सीतया सह चित्रकूटपर्वते निवसन्, स्वस्य वनवासस्य फलद्वयं प्राप्नोम्यहमिति स्म वैदेहीं प्रति सस्मितं उवाच—पितुः प्रतिपत्तिः कृतास्ति, भरतस्य च प्रियं मया साधितम्। अपि त्वं, वैदेहि, मया सह चित्रकूटे रमसे? इह बहुविधजीवसंघातान् पश्यसि, मनः वाक् कायसंयमेन स्थित्वा? स्मरन् पूर्वान् राजर्षीन् रामः पुनरुवाच—एवमेवामृतत्वं मन्यन्ते पूर्वैः पितृभिः, ये स्वधर्मार्थं वनवासं कृतवन्तः। चित्रकूटपर्वतः सर्वतः शतशः स्फुरति, नीलपीतकृष्णलोहितवर्णैः शिलासमुच्चयैः शोभते। रात्रौ तु सहस्रशः स्वदीप्त्या द्योतमानाः ओषधयः गिरिं ज्वलन्तमिव प्रदीपयन्ति। केचन प्रदेशाः गिरेः गृहाणि इव दृश्यन्ते, केचन उद्यानानि इव, केचन एकाश्मनिर्मितानि इव स्फुरन्ति। भूमिं विदार्य चित्रकूटः इवोत्थितः, तस्य शिखरम् सर्वतः शुभम् दृश्यते। पश्य, प्रिये, कामिनां शय्याः कुष्टपुन्नागाशोकभूर्जपत्रैः आच्छादिताः, कमलदलैः अलङ्कृताः। पश्य कमलमालाः, कामिभिः भग्नाः, तत्र तत्र क्षिप्ताः, फलानि च विविधानि विक्षिप्तानि। चित्रकूटपर्वतः मूलफलतोयसमृद्धः, उत्तरकुरूणां पद्मिनीनामपि देवायतनानाम् अधिको भवति। अहं त्वया सह लक्ष्मणेन च, धर्म्यां प्रीतिं अनुभूय, आत्मसंयमपरायणः, यावत् कालं यापयिष्यामि। एवं श्रीमदायोध्याकाण्डस्य चतुर्नवतितमः सर्गः समाप्तः। ततः रामः पर्वतादवतीर्य, कोसलराजः मैथिलीं शोभनां मन्दाकिनीं नदीं दर्शयामास, या निर्मलतोययुक्ता आसीत्। स सुमुखीं जनकनन्दिनीं कमललोचनः इदं वचः उवाच—पश्य मन्दाकिनीं, विविधतीरसंस्थितां, हंसक्रौञ्चसेवितां, पद्मभूषिताम्। सा सर्वतः पुष्पफलवृक्षैः परिवृता, राजराजस्य पद्मिन्येव शोभते। अत्र तु मृगयूथैः अप्सु म्लानिताः तटिनीं सन्तः, जलानि सुखानि मे हर्षं जनयन्ति। यत्र ऋषयः जटिलाः, चीराजिनवसनाः, समये मन्दाकिनीं प्रविशन्ति। ते महर्षयः दीर्घव्रतधारिणः, उद्यतमुष्टयः, सूर्यं नमन्ति। पश्य, वातेन कम्पितशिखरः गिरिः नृत्यतीव, वृक्षाश्च पत्रपुष्पाणि नदीं प्रति विसृजन्ति। मन्दाकिनी कत्रचित् मुक्तावलिव, कत्रचित् शुक्तिसंकुला, कत्रचित् सिद्धैः सेव्यमाना शोभते। पश्य पुष्पराशीन् वातेन विक्षिप्तान्, जलमध्ये विविधानि प्राणिनः प्लवन्ते। तत्र रथाङ्गाख्याः द्विजातयः, मधुरवाचः, शोभनानि स्तोत्राणि गायन्तः, तटमधिरोहन्ति। चित्रकूटमन्दाकिन्योः दर्शनं त्वया सह मम नगरेऽपि अतिशयेन रमणीयम्। आगच्छ, सिद्धैः पावितेषु, तपःसंयमशमसम्पन्नेषु, एषु जलप्रवाहेषु सह प्रविशाव। सीते, सखीमिव मन्दाकिनीं प्रविश, कमलोत्पलानि निमज्जयन्ती। एषः गिरिः अयोध्येव, एषा च नदी सरयुवद्भावनीया, यथा नगरवासिनः कुर्वन्ति। धर्मात्मा लक्ष्मणः मम वचने स्थितः, त्वं च वैदेहि सहायिनी; युवां मम हर्षवर्धकौ। त्रिसन्ध्याभिषेकैः, मधुमूलफलभक्षणेन, त्वया सह यावत् अस्मि, तावत् न अयोध्यां न राज्यं कामये। खलु, यः मन्दाकिनीं मृगयूथसेवितां, गजसिंहवानरपानां, पुष्पवृक्षशोभितां पश्येत्, स सुखी भवति, श्रान्तिम् अपि न अनुभवति। एवं प्रियया सह नदीं विषये बहूनि मधुराणि वचनानि कथयन्, रामः रघुवंशवर्धनः, सुन्दरं चित्रकूटं सन्दर्शयन्, नेत्रसौम्यतां वितन्वन् विचचार। एवं श्रीमदायोध्याकाण्डस्य पञ्चनवतितमः सर्गः समाप्तः। एवं सीतायै पर्वतानदीं दर्शयित्वा, रामः पर्वतस्यान्ते उपविवेश, सीतां मांसैः तुष्टिं जनयन्। धर्मात्मा रामः सीतया सह उपविश्य, "इदं शुद्धम्, इदं स्वादु, इदं सम्यग्दग्धम्" इति ताम् अभ्यनन्दत्। तत्रोपविष्टयोः, भरतस्य सैन्यस्य रजः शब्दश्चाकाशमस्पृशत्। तदा महास्वनेन संत्रस्ताः व्याकुलाश्च मृगयूथपाः सर्वतः पलायन्ते स्म। राघवः तं शब्दं श्रुत्वा, पलायमानान् मृगयूथपतीन् अपश्यत्। तान् पलायमानान् दृष्ट्वा, तं च निनादं श्रुत्वा, रामः तेजस्विनं सुमित्रानन्दनं लक्ष्मणं इदं वचनं उवाच—"पश्य, लक्ष्मण, सुमित्रानन्दन, इह पश्य! भीमः घोरः गम्भीरः नादः श्रूयते। कदाचित् वन्यगजानां गणः, वा महावने महिषाः, सिंहैः भीताः, सर्वतः सहसा पलायन्ते।" एवं श्रीमदायोध्याकाण्डस्य षण्णवतितमः सर्गः समाप्तः।