चित्रकूटशैलः साक्षादत्र दृश्यते, मन्दाकिन्यपि नदी, दूरतः च तद्वनं वारिदधवलं तिमिरमिव प्रकटते। चित्रकूटस्य रम्ये शैलपृष्ठे मम गजारण्याः पर्वतसमबलाः पदैः सञ्चरन्ति। तत्र शैलपृष्ठस्थाः वृक्षा अपि पुष्पाणि स्रवयन्ति, यथा वर्षराशयः शान्ततापे जलं स्रवयन्ति। शत्रुघ्न, पश्य—एषः शैलदेशः किन्नरैः सेवितः, सर्वतः मृगसमूहैः परिवृतः, यथा समुद्रः मकरैः। शीघ्रगाः मृगगणाः वायुसंचालितवर्षराशिवत् शरद्गगने प्रभान्ति। ते शिरसि सुरभिपुष्पमालाः धारयन्ति, दक्षिणदेशवासिन इव मेघसदृशफलविभूषिताः। पूर्वं निस्तब्धं भीषणदर्शनं च यदिदं वनं, अधुना मम अयोध्यया समाकीर्णमिव दृश्यते। पशूनां खुरोत्थूलधूलिः आकाशं व्याप्य, शीघ्रगामिना वायुना मम प्रीत्यर्थं वह्यते। शत्रुघ्न, पश्य—अश्वयुक्तरथाः कुशलसारथिभिः चालयन्ति, वनं शीघ्रं विचरन्ति। भयभीता रम्यशिखण्डिनः शीघ्रं वृक्षान्तरमाश्रयन्ति। एष देशः अत्यन्तमाकर्षकः दृश्यते; नूनं मुनिनिवासोऽयं, स्वर्गमार्ग इव। मृगाः सानुगाः, पुष्पविभूषिताः, रम्यरूपाः, वने दृश्यन्ते। सुजनाः सेनाः वनं विचिन्वन्तु, यथा तौ रामलक्ष्मणौ नरशार्दूलौ सम्प्राप्येते। भरतवचनं श्रुत्वा, शस्त्रपाणयः सैनिकाः तद्वनं प्रविश्य, धूममुत्थितं तत्र दृष्टवन्तः। धूमस्तम्भं दृष्ट्वा, ते भरतं ऊचुः—"यत्र जनाः न सन्ति, तत्र वह्निः न भवति; नूनं राघवौ अत्र स्तः। यदि तौ नरशार्दूलौ अत्र न स्यातां, तर्हि ये रामसदृशाः, ते मुनयः अत्र वसन्ति इति मन्ये।" तेषां सर्वैः अनुमोदितं वचनं श्रुत्वा, भरतः रिपुसूदनः समग्रां सेनां संबोध्य उवाच—"यूयं सर्वे अत्रैव तिष्ठत, न कश्चिदग्रे गच्छेत्। अहं सुमन्त्रेण गुरुणा सह अग्रे गमिष्यामि।" इत्युक्त्वा, सर्वे दिशोऽनुसृत्य तस्थुः, भरतः च यत्र धूमः समुत्थितः तत्र दृष्टिं न्यधात्। सा सेना, भरतेन स्थापिता, धूममपि पश्यन्ती, शीघ्रं हृष्टा बभूव, प्रियं रामदर्शनं समीपमिति ज्ञाय। एवं श्रीमदयोध्याकाण्डस्य त्र्यनवतितमः सर्गः समाप्तः। चित्रकूटे तस्मिन् गिरौ, यो वनेषु पर्वतेषु च प्रियः, स रामः दीर्घकालं स्थित्वा, वैदेहीं स्मरन्, स्वचित्तं मोहयन्, तत्र वसति स्म। तदा दशरथात्मजः रामः स्वपत्नीं चित्रकूटस्य अद्भुतं रूपं दर्शयामास, इन्द्रः शचीं स्वपुरीं यथा दर्शयति। "सुमधुरे, न राज्यहानिः, न बन्धुवियोगः, मम मनसि क्लेशं जनयति, यदा एषः रम्यः शैलः मया दृश्यते।" इत्युक्त्वा, "पश्य, सुमधुरे, एषः पर्वतः नानाविहगसंघैः शोभितः, शिखराणि आकाशम् स्पृशन्ति, रत्नैः च भूषितानि।" केचित् शिखराणि रजतसदृशानि, केचित् नूतनरुधिरप्रभानि, केचित् पीतानि, केचित् रक्तानि, अन्यानि रत्नदीप्तिभिः शोभन्ते। केचित् प्रदेशाः पुष्पसदृशाः, केचित् सूर्यप्रभाः, केचित् केतकिपुष्पसदृशाः, केचित् अग्निदीप्तयः—एवं पर्वतेश्वरस्य भूमयः रत्नैः विभान्ति। अयं पर्वतः नानाविधमृगैः, व्याघ्रैः, ऋक्षैः, वृक्षैः च पूर्णः, निर्भयैः प्राणिभिः वासितः, पक्षिसंघैः च शोभते। आम्र, जम्बू, असन, लोध्र, प्रियाल, फणस, धव, अङ्कोल, भव्यतिनिश, बिल्व, तिन्दुक, वेतस—एतेषां वृक्षाणां समूहेन आवृतः। काश्मर्य, अरिष्ट, वरुण, मधूक, तिलक, बदरि, आमलकी, नीप, वेत्र, धन्वन, बीजक—एतेऽपि तत्र दृश्यन्ते। एतेषां वृक्षाणां पुष्पफलवतीनां छायया शोभितः, अयं पर्वतः सौन्दर्येण समृद्धः। रम्ये शैलपृष्ठे, हे सुमधुरे, पश्य—विचित्राः, अद्भुताः, विदग्धाः किन्नराः, युग्मशः क्रीडन्ति। शाखासु लम्बमानाः खड्गाः, शोभमानवस्त्राणि च दृश्यन्ते—एते विद्याधराङ्गनानां रमणीयविहाराः। निर्झरैः, स्रोतसां प्रवाहैः, सरसां च प्रवाहैः पर्वतः शोभते, गन्धवहः गजः इव। पर्वतमारुतः नानापुष्पगन्धवहः, घ्राणमुत्सुकयन्, आगच्छति—कः न हृष्येत्? यदि बहून्यशतानि वसन्त्वग्न्यानि त्वया सह, हे निष्कलङ्के, लक्ष्मणेन च, अत्र वसेयं, दुःखं मां न भक्षयेत्। पुष्पफलसमृद्धे, नानापक्षिसङ्कुले, नानाशिखरशोभिते, रम्येऽस्मिन् पर्वते, अहं तुष्टोऽस्मि, हे सुश्रोणि। अनेन वनवासेन द्वौ फलौ मया लब्धौ—पितरि कृतकृत्यता, भरतस्य च प्रीतिः। वैदेहि, त्वं मया सह चित्रकूटे हर्षं प्राप्नोषि किम्, नानारूपाणि प्रेक्षमाणा, निगृहीतचित्तवाक्कायवृत्तिः? राजर्षयः प्राक् एकं अमृतत्वं प्रतिपेदिरे—मम पूर्वजाः धर्मार्थं वनवासं स्वर्गाय उपनिन्युः। एवं तत्र चित्रकूटे रम्ये पर्वते, रामः सीतया सह लक्ष्मणेन च, धर्मपथं चरन्, सुखेन कालं निनाय।