ततः देवैः निर्मितं पायसं प्राप्य दशरथो महात्मा परमं हर्षमवाप, यथा दरिद्रो निधिं लब्ध्वा प्रमोदते। तद्विस्मयकरं तेजस्वि कर्म समाप्य, स देवदूतः साक्षात् तत्रैवान्तर्धानमगच्छत्। अन्तःपुराणि तदा हर्षरश्मिभिः प्रकाशमाना बभूवुः, यथा शरत्कालीनं व्योम चन्द्ररश्मिभिः शोभते। दशरथो राजाऽन्तःपुरं प्रविश्य कौसल्यामिदमुवाच—“इदं पायसं गृहाण, स्वपुत्रलाभाय” इति। स राजा पायसस्य अर्धं कौसल्यायै दत्तवान्; तस्मादर्धात् पुनरर्धं सुमित्रायै दत्तवान्। शेषमर्धं कैकेय्यै पुत्रार्थं दत्तवान्, शेषश्च पायसभागः सुधासमः सुमित्रायै पुनः प्रदत्तः। एवं चिन्तयित्वा स बुद्धिमान् राजा सुमित्रायै पुनरपि भागं दत्तवान्; एवं पृथक् पृथक् पायसं पत्निभ्यः प्रदत्तवान्। एवं पायसं लब्ध्वा सर्वा राजपत्न्यः सम्मानिताः, हृष्टमनसः परमं मुदमवापुः। ताः सर्वा राजपत्न्यः पृथक् पृथक् तं उत्तमं पायसं भुक्त्वा शीघ्रं गर्भिण्यः अभवन्, तेषां कान्तिः वह्नेः सूर्यस्य च सदृशी बभूव। ततः राजा स्वपत्नीः गर्भिण्यः दृष्ट्वा चित्तशान्तिं प्राप, स इन्द्र इव स्वर्गे देवगन्धर्वसिद्धर्षिभिः पूजितः प्रमुदितः अभवत्। शृणु, श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे बालकाण्डे सप्तदशस्सर्गः प्रारभ्यते। यदा विष्णुः स महात्मा राजा दशरथस्य पुत्रभावं प्राप्तवान्, तदा स्वयम्भूः प्रभुः सर्वान् देवान् इदं वचनमब्रवीत्—“सत्यव्रतस्य वीर्यवन्तः सर्वेषां हितकामिनः अस्य राज्ञः विष्णवे सहायान् सृजत, ये रूपमपि यथाकामं धारयितुं शक्नुवन्ति। ते मायाविनः, विक्रान्ताः, वातवेगसमा गतौ, नीतिशास्त्रविशारदाः, बुद्धिसम्पन्नाः, विष्णोः समवीर्यवन्तश्च स्युः। अपराजितबलाः, दुर्हराः, दिव्यरूपिणः, सर्वशस्त्रगुणोपेताः, अमृतं पित्वेव तिष्ठन्तु।” “अप्सरसां श्रेष्ठासु, गन्धर्वकन्याशु, यक्षनागदुहितृषु, ऋक्षविद्याधरीषु, किंनरीषु, वानरीषु च पुत्रान् वानररूपिणः समवीर्यान् सृजत।” पूर्वं मया जाम्बवान् ऋक्षश्रेष्ठः स्वयमेव जृम्भायाः उत्पन्नः। एवं भगवता उक्त्वा प्रतिज्ञाय च तदादेशपालनाय, ते देवाः वानररूपिणः पुत्रान् ससृजुः। महर्षयः सिद्धविद्याधरनागचराणश्च अपि वनवासिनः वीर्यवन्तः पुत्रान् जनयामासुः। इन्द्रः वानराणां राजा वालीं सममहेन्द्रवीर्यं जनयामास; सविता सुग्रीवं ससर्ज। बृहस्पतिः तारा नाम वानरश्रेष्ठं प्राज्ञतमं च ससर्ज। कुबेरस्य गन्धमदनः पुत्रः बभूव; विश्वकर्मणा नलः महावानरः सृष्टः। अग्निसुतः नीलः दीप्तिमान् वह्निसदृशः बभूव; तेजसा, यशसा, विक्रमेण सर्वानतिशेते। अश्विनीकुमारौ रूपसम्पन्नौ, ऐश्वर्यसम्पन्नौ, स्वयं मैनदं द्विविदं च ससृजतुः। वरुणेन सुषेणो नाम वानरः सृष्टः; पर्जन्येन बलवाँश्च शरभः। वायोः पुत्रः हनूमान् वज्रसन्निभगात्रः, गरुडसमवेगवान् अभवत्। एते बलपराक्रमेणासाध्याः, कामरूपिणः, गजरिपुशिलासमाः, महाबलपराक्रमसम्पन्नाः, शोभनगात्राः च बभूवुः। ऋक्षाः वानराः गोलाङ्गूलाश्च शीघ्रं जाताः, तेषां तेषां देवतानां रूपगुणवीर्यसम्पन्नाः। प्रत्येकं तद्देवतानुरूपं, पृथग्भूताः च बभूवुः; गोलाङ्गूलानां केचन स्वल्पाधिकवीर्यवन्तः आसन्। एवं ऋक्षकिन्नरीषु वानराः जाताः; देवर्षयः, गन्धर्वाः, गरुडाः, यक्षप्रवरा, नागाः, किम्पुरुषाः, सिद्धविद्याधरोरगाश्च बहवः सन्तुष्टा हजारशः पुत्रान् तत्र ससृजुः। गन्धर्वश्रेष्ठैः अपि वनचारीणः महाकायाः वानरवीराः सृष्टाः। अप्सरसां, विद्याधरीणां, नागकन्यायाः, गन्धर्वीणां च प्रमुख्याः, कामरूपिणः बलवन्तः स्वच्छन्दगामिनः पुत्राः अभवन्। सर्वे सिंहव्याघ्रसदृशगौरवबलसम्पन्नाः, शिलानिपातनकुशलाः, पर्वतवननिवासिनश्च। सर्वे शस्त्रसंपन्ननखदंष्ट्रायुधाः, सर्वास्त्रकुशलाः, पर्वतराजं कम्पयितुं, दृढतरुविच्छित्तिं च शक्ताः। ते वेगेन समुद्रं क्षोभयितुं, पादाघातेन पृथिवीं विदारयितुं, समुद्रं लङ्घयितुं च शक्ताः। आकाशं प्रविश्य, मेघानपि गृह्णाति, वनमदगजं च अपि हन्ति। ते घोषेण विहङ्गमपातनकुशलाः; एवं कामरूपिणः वानररूपिणः जाताः। शतशः सहस्रशश्च वानरसेनानायकाः, वानरश्रेष्ठाः, महाबलवन्तः, तत्र जाताः।