राजा दशरथः तेन दिव्येन पायसेन, यत् स्वयम् देवैः दत्तं सुवर्णपात्रे स्थाप्य समर्पितं, अत्यन्तं प्रसन्नः सन्, विनयेन शिरसा स्वीकृतवान्। सः तं अद्भुतं रमणीयं प्रीतिजनकं च पुरुषं ससम्मानं प्रणम्य, परमसन्तोषेण परितुष्टः, तं प्रदक्षिणं कृत्वा सम्यक् पूजयामास। तेन देवैः कृतं पायसं लब्ध्वा राजा दशरथः परममुदितः बभूव, यथा कश्चन दरिद्रः पुरुषः महद्धनं प्राप्तवान् स्यात्। ततः सः अद्भुतकर्मा, तेजस्वी, प्रसिद्धोऽपि सः पुरुषः, तद्विधिं सम्पाद्य तत्रैव अन्तर्धानं जगाम। तदाऽन्तःपुरं प्रमोदकिरणैः प्रकाशमानमिव बभूव, यथा शरत्कालीनं व्योम चन्द्रकान्तिभिः शोभते। दशरथः स्वान्तःपुरं प्रविश्य कौसल्यां प्रति उवाच—“इदं पायसं पुत्रार्थं त्वया स्वीकृतव्यम्।” ततः राजा पायसस्य अर्धं कौसल्यायै दत्तवान्; तस्मादर्धात् पुनरर्धं सुमित्रायै दत्तवान्। पुत्रलाभार्थं शेषमर्धं कैकेय्यै दत्तवान्, शेषमपि पायसं सुधासदृशं सुमित्रायै पुनः दत्तवान्। विचार्य च राजा बुद्धिमान् सुमित्रायै पुनः भागं दत्तवान्; एवं सः राजा पायसं पृथक् पृथक् स्वपत्नीभ्यः वितरितवान्। एवं पायसं लब्ध्वा सर्वाः राज्ञः कुलीनाः पत्न्यः सन्मानिताः, हर्षेण पूर्णहृदया बभूवुः। ततः ताः राजपत्नीः पृथक् पृथक् तदुत्तमं पायसं भुक्त्वा शीघ्रं गर्भिण्यः अभवन्, तासां तेजः अग्निसूर्ययोः सममासीदिति। ततः राजा स्वपत्नीः गर्भिण्यः दृष्ट्वा मनसि शान्तिम् अवाप, इन्द्रः स्वर्गे यथा, सर्वैः देवैः सिद्धैः ऋषिभिश्च पूजितः, तथा परमप्रहृष्टः बभूव। शृणु तु श्रीमद्वाल्मीकीये रामायणे बालकाण्डे सप्तदशस्सर्गः। यदा विष्णुः तस्य महात्मनः राज्ञः पुत्रभावं प्रविष्टवान्, तदा स्वयम्भूः प्रभुः सर्वान् देवतान् इत्येवमुक्तवान्— “यः सत्यवाक् शूरश्च, सर्वेषां नः हितकाम्यया, तस्य राज्ञः विष्णवे बलवन्तः सहायाः सृज्यन्तां, ये कामरूपिणः स्युः। ते माया-विन्ध्याः, शूराः, वातवेगसमाः, नीतिशास्त्रविशारदाः, बुद्धिसम्पन्नाः, विष्णुवीर्यसमाः च स्युः। अप्रतिहतबलाः, अजेयाः, दिव्यरूपधारिणः, सर्वशस्त्रगुणसम्पन्नाः, अमृतं पीतवत् इव स्युः।” “अप्सरसां श्रेष्ठासु, गन्धर्वकन्यासु, यक्षनागसुता अपि, ऋक्षविद्याधरीषु, किंनरीषु, वानरीषु च, तेषु स्त्रीरूपेषु, वानररूपेण पुत्रान् सृज्यन्तां, समबलाः। पूर्वमेव मया जाम्बवान् नाम ऋक्षश्रेष्ठः स्वयम् उच्छ्वासात् जातः।” इत्युक्त्वा भगवान्, तस्य आज्ञां प्रतिश्रुत्य, देवाः ततः वानररूपिणः पुत्रान् ससृजुः। महर्षयः, सिद्धाः, विद्याधराः, नागाः, चारणाश्च अपि, वीरा पुत्रान् वनवासिनः ससृजुः। इन्द्रः वालिं नाम वानरपतिं महेन्द्रसमं ससृजुः; सूर्यः श्रेष्ठः सुग्रीवं जनयामास। बृहस्पतिः तारणाम्, सर्ववानरमुख्येषु श्रेष्ठं प्राज्ञं च ससृजुः। कुबेरस्य पुत्रः गन्धमादनः अभवत्; विश्वकर्मणा नलः महावानरः सृष्टः। अग्नेः पुत्रः नीलः तेजसा अग्निसमः बभूव; शक्त्या, यशसा, वीर्येण च सर्वेषां अग्रणीः। अश्विनौ, रूपसम्पद्विभूषितौ, स्वयं मैन्दं द्विविदं च उत्पादितवन्तौ, यौ रूपेण प्रशंसनीयौ। वरुणेन सुषेणः नाम वानरः सृष्टः; पर्जन्येन महाबलः शरभः उत्पादितः। वायोः पुत्रः श्रीमान् हनुमान् वज्रसंहननः जातः, वेगेन गरुडसमः। एते वीराः अपरिमितबलवीर्ययुक्ताः, कामरूपिणः, गजगिरिसमबलाः, महाशक्तिमन्तः, शोभनाङ्गाः चासन्। ऋक्षाः, वानराः, गोलाङ्गूलाश्च शीघ्रं जाताः, यथायथं तेषां देवतानां रूपेण, तेजसा, वीर्येण च। प्रत्येकं तेषां देवतानां सदृशाः, पृथग्जाताः च; गोलाङ्गूलानां केचन अल्पशः अधिकवीर्ययुक्ताः आसन्। एवं वानराः ऋक्षकिंनरीषु अपि जाताः; देवाः, महर्षयः, गन्धर्वाः, गरुडः, प्रसिद्धयक्षाः, नागाः, किम्पुरुषाः, सिद्धाः, विद्याधराः, उरगाश्च, बहवः, प्रमुदिताः, तत्र सहस्रशः पुत्रान् ससृजुः। गन्धर्वाः अपि वनचारिणः महाकायान् वानरान् वीरपुत्रान् ससृजुः। अप्सरसां श्रेष्ठासु, विद्याधरीषु, नागकन्यासु, गन्धर्वीषु च, ते कामरूपिणः, इच्छाशक्तियुक्तान्, स्वच्छन्दगामिनः पुत्रान् ससृजुः। सर्वे सिंहव्याघ्रसमानगर्वबलयुक्ताः, शिलास्त्रधारिणः, वृक्षगिरिसंश्रयिणः आसन्। सर्वे नखदंष्ट्रायुधाः, सर्वशस्त्रकुशलाः, पर्वतेन्द्रं कम्पयितुं, दृढतरांश्च दारून् विदारयितुं शक्ताः। ते वेगेन सागरं चालयितुं, पादैः पृथिवीं विदारयितुं, विस्तीर्णं समुद्रं लङ्घयितुं च शक्नुवन्। आकाशं प्रविश्य, मेघान् गृहीत्वा, काननचरं मदोन्मत्तगजं चापि गृहीतुं शक्नुवन्। एवं तत्र देवेषु, ऋषिषु, गन्धर्वेषु, अप्सरसु, नागेषु, अन्येषु च, वानररूपिणः, अतुलबलवीर्ययुक्ताः, कामरूपिणः, महाशक्तिमन्तः, प्रभूतसंख्यायाः पुत्राः, श्रीरामस्य सहायार्थं, जगति उत्पन्नाः।