सुशोभने तटाकुले सप्त वा अष्ट स्त्रियः एकैकस्य पुरुषस्य स्नानं लेपनं च कुर्वन्त्यः दृष्टाः। रमणीयलोचनाः ताः स्त्रियः परस्परं मर्दनं मेलनं च कृत्वा, कुलवध्वः परस्परं पानं ददुः। ताः अश्वान्, गजान्, गर्दभान्, उष्ट्रान्, सुरभेः अपत्यं च यथायोग्यं भोज्यं ददुः, वाहनानि तर्पयन्त्यः। तैः पशुभ्यः इक्षुं मधुयुक्तान्नानि च दत्तानि, इक्ष्वाकुवंशस्य महाबलिनः सैनिकाः तेन प्रेरिताः। न तत्र कश्चित् अश्वान् बध्नाति, न गजान् निगृह्णाति; प्रमत्ताः प्रमोदिताः हृष्टाः च जनाः नमतः न आसन्—एवं दृश्यं तत्र जाता। सर्वे कामैः तृप्ताः रक्तचन्दनलेपिताः, अप्सरसां गणैः सहिताः सैनिकाः उच्चैः स्वरं कुर्वन्ति। ते एवमवदन्—"न वयम् अयोध्यां प्रत्यागच्छामः, न च दण्डकारण्यं गच्छामः; भरतः सुखी भूयात्, रामः अपि सुखी भवतु।" पादातयः, सारथयः, गजाश्वरथारूढ़ाः, परिचारकाः च, एवमृद्धिं प्राप्य, एवं घोषं उच्चैरुचुः। सहस्रशः जनाः तत्र प्रमोदिताः, "एष स्वर्गः!" इति भरतं अनुगच्छन्तः उच्चैः अवदन्। सैनिकाः नृत्यन्ति, हसन्ति, गायन्ति च; मालाभिः भूषिताः, सहस्रशः सर्वदिक् सञ्चरन्ति। तत्र तैः अमृतकल्पं भोजनं भुक्त्वा, दिव्यान्नानि दृष्ट्वा, पुनरपि भक्षणे मनः न्यवेशयन्। परिचारकाः, स्त्रियः, सहस्रशः च सेनायाम् स्थिताः, सर्वे उत्तमवस्त्रधारिणः, परममदेन बभूवुः। तत्र गजाः, उष्ट्राः, वृषभाः, अश्वाः, मृगाः, खगाः च सर्वे सम्यक् पूजिताः, कोऽपि किञ्चिद् अलभमानः न आसीत्। न तत्र कश्चित् मलिनशुक्लवस्त्रधारी, न च कश्चित् क्षुधितः, मलिनः, वा धूलिमत्तकेशः दृष्टः। तत्र अजमांसं, वराहमांसं, उत्तमानि भागानि, फलरसैः कृतान् सूपान् च सुगन्धीन् स्वादून् आसन्। तत्र सहस्रशः लौहपात्राणि, पुष्पध्वजैः भूषितानि, शुक्लशालिपुञ्जैः पूरितानि, पुरुषैः विस्मितैः दृष्टानि। वनान्ते तत्र क्षीरपयसा पूरिताः कूपाः, कामधुग्गावः, मधुप्रवाहितद्रुमाः च प्रादुरासन। मद्यपूर्णानि सरांसि, सुपक्वमांसपुञ्जैः परिवृतानि, मार्गे मयूरशकुन्तमांसस्योष्णानि पक्तानि च आसन्। तत्र सहस्राणि पात्राणाम्, दशसहस्राणि घटानाम्, कोटिशः सुवर्णपात्राणि च दृष्टानि। सुसंस्कृतदध्नि गन्धयुक्तगवां, कपित्थफलदध्नि च पूरितानि पात्राणि, घटाः, पिण्डिकाः च आसन्। तत्र आम्ररसपूर्णानि सरांसि, सघनक्षीरपूर्णानि अन्यानि, अपि च पायसशर्करापुञ्जैः पूरितानि अन्यानि आसन्। तटाकुले तत्र नानाविधौषधिपिष्टानि, चूर्णानि, क्वाथाः, स्नानद्रव्याणि च पात्रेषु स्थितानि दृष्टानि। तत्र शुक्लवर्णानि, दीप्तिमन्ति, दन्तधावनदण्डपुञ्जानि, शुक्लचन्दनपिष्टानि च तटाकुले स्थापितानि आसन्। तत्र निर्मलदर्पणाः, वस्त्रपुञ्जाः, सहस्रशः पादुके, उपानहः च आसन्। तत्र शोभनानि शृङ्गारपेटिकाः, कङ्कतानि, कूर्चिकाः, शस्त्राणि धनुषां च, भूषणानि कवचानि, शय्यासनानि च आसन्। तत्र उष्ट्रवृषभगजाश्वानां पेयानि पूर्णानि सरांसि, स्नानाय शोभनतीराणि पद्मोत्पलयुतानि सरांसि च आसन्। व्योमवर्णानि सरांसि, शुद्धवारिपूर्णानि, स्नानाय रम्याणि, मृदुयवपुञ्जैः वैडूर्यवर्णैः च आसन्। तत्र सर्वाणि यज्ञियपशूनि सन्नद्धानि दृष्टानि। जनाः विस्मयं गताः, भरताय महर्षिणा भारद्वाजेन यत् अद्भुतं सत्कारं कृतं, स्वप्नवत् मेनिरे। एवं तत्र, नन्दनवनस्थ देववत्, तेषां रममाणानां, सा शोभना रात्रिः भारद्वाजाश्रमे व्यतीयाय। ततः सरितः, गन्धर्वाः, समागताः यथागतं, भारद्वाजस्य अनुमत्यैः सह सर्वाभिः रम्याभिः स्त्रीभिः प्रस्थिताः। एवं तत्र दिव्यागुरुचन्दनलेपिताः प्रमत्ताः नराः स्थिताः; विविधाः शोभनमालाः च जनैः पदातिपीडिताः तत्र निपेतुः। एवं श्रीमद् अयोध्याकाण्डस्य एकनवतितमः सर्गः वाल्मीकिना महर्षिणा विरचिते पुण्ये रामायणे समाप्तः। रात्रिं व्यतीत्य, भरतः स्वजनसहितः, यथाविधि सत्कृतः, यथाकामं भारद्वाजमृषिं उपससार। तम् आगतम् अञ्जलिपुटं भरतं, कृतहविषं भारद्वाजं मुनिं दृष्ट्वा, सः उवाच। "कच्चित् सुखेन रजनी युष्मत् आश्रमे व्यतीता? कच्चित् सर्वे जनाः कुशलिनः? कच्चित् सत्कारः तव रोचते?" इति पप्रच्छ। भरतः तु, सप्रणम्य अञ्जलिं कृत्वा, तपस्विनं तेजस्विनं भारद्वाजं बहिः निष्क्रान्तं प्रति, उवाच—"भगवन्, अहम्, सर्वे च स्वजनाः, परिचारकाः च, तव सत्कारैः सर्वथा तृप्ताः, सुखेन विश्राम्य च।" "निर्मुक्ताः श्रमक्लेशाभ्यां, परिपूर्णभोजननिवासाः, अपि च परिचारकाः अपि, कोऽपि अपवादं विना, परमं सुखं प्राप्नुवन्। भगवन्, गच्छामि इति अनुमन्यस्व; स्नेहेन मां पश्य, यदा भ्रातरं प्रति गच्छामि।