भरद्वाजमहर्षेः आदेशेन बिल्व, मार्दङ्गिक, शम्याग्राह, विभीतकवृक्षाः च, अश्वत्थनर्तकाः च, तत्र रमणीयं प्रदर्शनं कृतवन्तः। ततः सरल, ताल, तिलक, नक्तमालादयः वृक्षाः प्रमुदिताः, कुटिलकुब्जरूपधारिणः, तत्र समागताः। शिंशुपा, आमलकी, जम्बू, अन्ये च वनस्पतयः, मालती, मल्लिका, जात्यादयः लता अपि तत्र उपस्थिताः। तदा देवानां सुधापानिनां समूहः, रमणीयस्त्रीरूपधारिण्यः, भरद्वाजाश्रमे समागताः, एवं वदन्त्यः—"ये कामयन्ते, ते पिबन्तु, शुद्धमांसानि यथेष्टं खादन्तु" इति। तेषां तु शोभनतीरप्रदेशेषु, सप्ताष्ट स्त्रियः, प्रतिपुरुषं स्नापयन्त्यः, अभ्यञ्जनं च कृतवन्त्यः। ताः मनोहरनेत्रयुक्ताः स्त्रियः, अन्योन्यं मर्दयन्त्यः, परस्परं च पेयं ददत्यः, कुलाङ्गनाः च अन्योन्यं पेयम् अर्पितवत्यः। अश्वान्, गजान्, गर्दभान्, उष्ट्रान्, सुरभेः अपत्यानि च, यथायोग्यम् आहारं दत्त्वा, वाहनानि तर्पितवत्यः। ताः पशून् इक्षुं मधुसिक्तयवांश्च दत्त्वा, इक्ष्वाकुवीरान् प्रवर्धयन्त्यः, प्रेरयन्त्यः च। न तत्र कश्चित् अश्वान् बध्नाति, न गजान् निगृह्णाति; प्रमत्ताः प्रमोदिताः च, उत्साहिताः, न किञ्चिद् नमन्ति—एवं दृश्यते स्म तत्र। सर्वे कामैः तृप्ताः, रक्तचन्दनलेपनाः, अप्सरसां समूहेन सहिताः, सैनिकाः स्वरेण निनदन्तः। "न वयं अयोध्यां प्रतिव्रजिष्यामः, न च दण्डकारण्यं गमिष्यामः; भरतः सुखी भूयात्, रामः अपि सुखी भवतु" इति। एवं पदातयः, सारथयः, गजाश्वारूढाः, परिचारकाः च, तादृशं सौभाग्यं प्राप्य, एषां घोषः उत्पन्नः। हर्षपूर्णाः सहस्रशः नराः, "एष स्वर्गः!" इति प्रहृष्टाः, भरतम् अनुगच्छन्तः दृष्टाः। सैनिकाः नृत्यन्ति, हासन्ति, गायन्ति च; माल्यभूषिताः, दशसु दिशः सहस्रशः धावन्ति। तदा तैः अमृतकल्पं भोजनं भुक्त्वा, दिव्यान्नानि दृष्ट्वा, पुनः पुनः भोजनाय प्रवृत्तमनसः। परिचारकाः, स्त्रियः, सेनायाम् स्थितानि सहस्राणि, सर्वे महाविभूषितवस्त्रधारिणः, अत्यन्तं गर्विताः अभवन्। तत्र गजाः, उष्ट्राः, वृषभाः, अश्वाः, मृगपक्षिणः च, सर्वे सम्यक् तर्पिताः; कोऽपि किञ्चित् न अलभत। न तत्र मलिनशुक्लवस्त्रधारी कश्चित् दृष्टः, न क्षुधितः, न मलिनः, न धूलिना विकीर्णकेशः। तत्र अजमांसं, वराहमांसं, उत्तमांशानि, फलरसैः कृतानि सूपानि, सुरभिणि स्वादूनि च, उपस्थापितानि। तत्र सहस्रशः लौहपात्राणि, पुष्पध्वजैः भूषितानि, शुद्धश्वेतशालिपूर्णानि, पुरुषैः विस्मयेन दृष्टानि। वनान्तेषु, क्षीरपायसपूर्णानि कूपाः, कामधुग्गावः, मधुप्रवाहितरुश्च प्रकटिताः। मद्यपूर्णानि सरांसि, सम्यक्सिद्धमांसचयैः परिवेष्टितानि, मार्गे शिखिहंसमांसस्योष्णानि पात्राणि च। सहस्रशः कुम्भाः, दशसहस्राणि घटाः, कोटिशः सुवर्णपात्राणि च तत्र दृश्यन्ते। नवनीतगन्धियवीनां दध्नः, कपित्थदधिपूर्णानि पात्राणि, घटाः, पिण्डिकाः च तत्र स्थिताः। आम्ररसपूर्णानि, घनक्षीरपूर्णानि, पायसशर्कराचययुक्तानि च सरांसि तत्र। नदीतीरेषु पुरुषैः, विविधौषधिपेषणानि, चूर्णानि, क्वाथाः, स्नानद्रव्याणि च पात्रेषु निवेशितानि दृष्टानि। तत्र शुक्लवर्णप्रभाशाली दन्तकाष्ठचया, शुक्लचन्दनपेषणानि च तीरदेशेषु संस्थापितानि। तत्र निर्मलदर्पणाः, वस्त्रचयाः, सहस्रशः पादुकायुग्मानि, उपवेशनानि च आसनानि। तत्र रञ्जनपेटिकाः, कङ्कतानि, कूर्चिकाः, शस्त्राणि, धनूंषि, भूषितकवचानि, शय्याः, आसनानि च तत्र आसन्। तत्र उष्ट्रवृषगजाश्वानां पेयपूर्णानि सरांसि, स्नानार्थं सुतीराणि, पङ्कजशतदलसंपूर्णानि सरांसि च आसन्। आकाशवर्णानि, निर्मलजलानि, स्नानाय रमणीयानि, वैडूर्यसदृशनीलयवचययुक्तानि सरांसि च तत्र। तत्र यज्ञार्थं सर्वपशवः सज्जीकृताः दृष्टाः। जनाः, भरद्वाजेन भरतस्य कृते यः अद्भुतः अतिथिसत्कारः कृतः, तं स्वप्नवत् विस्मयेन पश्यन्ति स्म। एवं तत्र, देवानां नन्दने यथा, सर्वे प्रमोदिताः, सा शोभना रात्रिः भरद्वाजाश्रमे व्यतीयात्। ततः सरितः, गन्धर्वाः, सर्वाः रमणीयाः स्त्रियः च, भरद्वाजस्य अनुमतिं लब्ध्वा, यथागतं निर्जग्मुः। तथैव दिव्यागुरुचन्दनलेपिताः प्रमत्ताः नराः तत्र स्थिताः; विविधानि शोभनानि माल्यानि, जनैः पदातलस्थानी, तत्र विकीर्णानि। एवं श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिमुनेः काव्ये अयोध्याकाण्डे एकनवतितमः सर्गः समाप्तः। रात्रिं तां व्यतीत्य, भरतः स्वसैन्येन सहितः, यथार्हं सत्कृतः, यथेष्टं भरद्वाजमृषिं उपससार। तं समागतं भरतं, कृतहविष्कृत्य, ऋषिः भरद्वाजः, अञ्जलिपुटं पुरुषर्षभं दृष्ट्वा, इदं वचनं अब्रवीत्—"कच्चित् ममाश्रमे सुखं रात्रिं व्यतीयाः? कच्चित् सर्वे तव अनुचराः कुशलिनः? कच्चित् सत्कारः तुभ्यं रोचते?" इति।