भरतः तु, सौम्यदर्शनः, मुनिना समाश्वासितः, "एवं भवतु" इति प्रत्युवाच, तस्मिंश् च आश्रमे रात्रिम् उपवसिति निश्चितवान्। एवं श्रीमदायोध्याकाण्डस्य नवतितमः सर्गः समाप्तः। ततः मुनिः, तत्रैव निवासं कर्तुम् निश्चित्य, कैकेयीपुत्रं भरतम् अतिथिसत्काराय आमन्त्रयामास। भरतः तं प्रति उवाच—"अवश्यम् एव त्वया यथोचितं सर्वं कृतम्—पाद्यं, अर्घ्यं, अतिथिपूजनं च—यथा वनस्थे कर्तव्यम्।" तदा भरद्वाजः स्मितपूर्वकं भरतम् उवाच—"जानामि त्वं स्नेहेन पूर्णः; त्वं किञ्चिदपि कृतं प्रीत्या गृह्णासि।" "मम तु सेना तवातिथ्याय भोजनं दातुम् इच्छामि; मम स्नेहः यथार्हः, त्वम् अपि नरश्रेष्ठः अर्हसि। किं त्वया सेना दूरस्थिता कृत्वा अत्र आगतम्? किं त्वम् सेनया सह न आगतः, पुरुषव्याघ्र?" भरतः कृताञ्जलिः तपस्विनं प्रत्युवाच—"नाहम् सेनया सह अत्र आगतः, भगवन्, भयात् ते। राज्ये राजा वा युवराजः वा सदा तपस्विनां रक्षणं कर्तव्यम्। अग्र्याः अश्वाः, नराः, मदोन्मत्तगजाः च माम् अनुयान्ति, भूः समन्तात् व्याप्य। ते वृक्षान्, आपः, भूमिं, कुटीराणि, किमपि वा आश्रमेषु न हिंस्युः इति अहम् एकाकी अत्र आगतः।" मुनिना आज्ञापितः—"सेनां आनय"—इति, भरतः ततः सेनायाः आगमनाय व्यवस्थितवान्। ततः भरद्वाजः अग्निशालां प्रविश्य, जलपानं कृत्वा, आत्मनः अतिथिसत्कारार्थम् विश्वकर्माणम् आह्वयत्। "विश्वकर्माणं त्वष्टारं च आह्वये; अतिथिसत्कारः कर्तव्यः, मम तत्र सर्वं सम्पाद्यताम्। त्रयः लोकपालाः, देवा इन्द्रमुख्याः, मया आह्व्यन्ताम्; अतिथिसत्कारः कर्तव्यः, सर्वं तत्र सम्पाद्यताम्। सर्वाः नद्यः, पूर्ववाहिन्यः पश्चिमवाहिन्यश्च, भूमौ दिवि च, अद्य सर्वथा अत्र आगच्छन्तु। केचन मधुपान्या वहन्तु, केचन सुसिद्धमद्या, केचन शीतलजलानि इक्षुरससदृशानि वहन्तु। दिव्याः गन्धर्वाः—विश्वावसु, हाह, हूहू—एवम् अप्सरसः गन्धर्व्यश्च सर्वाः आहूयन्ताम्। घृताची, विश्वाची, मिश्रकेशी, अलम्बुसा, नागदन्ता, हेमा, हिमेति पर्वतानाम् उपत्यकासु जाताः। या इन्द्रस्य उपस्थायिन्यः, या ब्रह्मणः सेविन्यः, ताः सर्वाः तु तुंबुरुणा सह, परिचारिकाभिः सहिताः, आहूयन्ताम्। कुरुप्रदेशे दिव्यं वनं वस्त्राभरणपत्रयुक्तं, कुबेरस्य नित्यफलानि च अत्र सन्निधीयन्ताम्। सोमदेवः अत्र उत्तमं भोजनं प्रयच्छतु—बहुविधानि भोज्यानि, खाद्यानि, चोष्यानि, लेह्यानि च, विपुलानि। नानाविधानि माल्यानि, पतितानि वृक्षेभ्यः, दिव्यपेयानि, नानाविधानि मांसानि च स्यु:।" एवम् एकाग्रचित्तः, अप्रतिमतेजाः, मन्त्रविद् मुनिः तपसा वचः प्रोवाच। सः प्राचीं दिशं प्रेक्ष्य, कृताञ्जलिः, ध्यानस्थः, सर्वान् देवतान् पृथक् पृथक् आगतान् अपश्यत्। तदा स्वेदापनो वातः मलयदर्दुरौ स्पृशन्, सुखस्पर्शः, हृदयप्रियः, शुभः च प्रववौ। ततः दिव्याः मेघाः संजज्ञिरे, पुष्पवृष्टयः अपतन्, सर्वतः दिव्यदुन्दुभीनां शब्दः श्रूयत। श्रेष्ठाः वाताः प्रववुः, अप्सरसां गणाः नृत्यन्ति स्म; देवा गन्धर्वाश्च गीतानि गायन्ति स्म, वीणां मधुरध्वनिं मुमुचुः। सः शब्दः आकाशं पृथिवीं च सर्वेषां प्राणिनां कर्णेषु प्रविष्टः, स्वच्छः, मृदुः, समाहिततालयुक्तः आसीत्। तस्य दिव्यस्य शब्दस्य श्रोतृसुखस्य उपरम्य, भरतः विश्वकर्मणा कृतां सेनायाः व्यवस्थानाम् अपश्यत्। भूमिः सर्वत्र पञ्च योजनानि समा जाता, नीलवैदूर्यसदृशैः हरितैः तृणैः आच्छादिता। बिल्वाः, कपित्थाः, पनसाः, बीजपूराः, आमलकाश्च, आम्रवृक्षाः फलैः शोभिताः तत्र दृष्टाः। उत्तरकुरुभ्यः दिव्यं वनं रमणीयं, दिव्या च नदी बहुविहगसंवृता, आगता। चत्वारः शोभनाः सभागृहाः, गजाश्वशालाः, प्रासादाः, विमानानि, रम्यद्वाराणि च प्रादुरासन्। मेघसदृशश्वेतः द्वारः राजगृहेषु स्थितः, दिव्यैः माल्यैः अलङ्कृतः, सुरगन्धयुक्तः। चतुर्दिक् सभागृहं, शय्यासनयानयुक्तं, सर्वदिव्यरसोपेतं, दिव्यभोजनवाससमन्वितं, नानाभोज्ययुक्तं, निर्मलपात्रसंयुक्तं च आसीत्। सर्वासनेषु सम्यक् उपविष्टे, उत्तमशय्योपवेष्टिते, महाबाहुः भरतः कैकेयीपुत्रः, मुनिना अनुमोदितः, मणिमयमन्दिरं प्रविवेश। अमात्याः पुरोहिताश्च तं अन्वयुः, तस्य मन्दिरस्य व्यवस्था दृष्ट्वा प्रमुदिताः। तत्र भरतः मन्त्रिभिः सह दिव्यं राजासनं, चामरं, छत्रं च उपसृत्य, नृपवत् स्थितः। सः आसनं पूजयित्वा, रामाय प्रणम्य, चामरं गृहित्वा, मन्त्र्यासनं उपाविशत्।