श्वः त्वं मन्त्रिभिः सहात्र विश्रान्तः तत्र गन्तासि, मम एषा कामना पूर्यतामिति, हे बुद्धिमन्, कामानां सिद्धौ निपुणः, इति मुनिना उक्तः। तदा सः सुशीलः प्रत्यूहितः भरतः प्रत्युवाच—"एवमस्तु" इति, तस्मिन् आश्रमे तां रात्रिं निवसनीयम् इति निश्चितवान्। एवं श्रीमदायोध्याकाण्डस्य नवतितमः सर्गः समाप्तः। अनन्तरं स मुनिः तत्र निवासाय निश्चित्य, कैकेयीपुत्रं भरतं अतिथिस्वरूपेण आमन्त्रयामास। तदा भरतः तम् उवाच—"नूनं भवता सर्वं यथोचितं कृतं—पाद्यं, अर्घ्यं, अतिथिसत्कारश्च—यथारण्ये उचितम्।" तदा भरद्वाजः प्रसन्नः सस्मितं भरतं प्रति उवाच—"जानामि त्वं स्नेहेन पूर्णः, यत्किञ्चित् क्रियते तेन तुष्टोऽसि।" "मम अभिलाषः अस्ति—ते सैन्यस्य भोजनं दातुम्; मम स्नेहः यथोचितः, त्वं च अर्हसि, नरश्रेष्ठ।" पुनः स मुनिः पप्रच्छ—"किं त्वं स्वबलं दूरस्थं कृत्वा अत्र आगतः? किं च सैन्येन सह न आगतः, नरसत्तम?" तदा भरतः कृताञ्जलिः तपस्विनं प्रत्युवाच—"भगवन्, अहम् अत्र न स्वबलं सह आगतः, भवतः भयात्।" "राज्ञा वा युवराजेन वा सदा, तपस्विनः राज्ये अपघातात् यत्नेन रक्षितव्याः। अग्र्याः अश्वाः, नराः, मदोन्मत्ताः नागाः च, भगवन्, मम अनुगच्छन्ति, पृथिवीं व्याप्य।" "ते वृक्षजलभूमिकुटीषु किञ्चिदपि न हिंस्युः, अत एव अहम् एकाकी आगतः।" तदा मुनिना आज्ञप्तः—"बलम् आनय," इति। ततः भरतः तस्य आज्ञया बलस्य आगमनाय व्यवस्था अकारयत्। तदा सः अग्निशालाम् प्रविश्य, जलं पीत्वा, शुचिः भूत्वा, अतिथिसत्कारार्थं विश्वकर्माणम् आह्वयत्। "विश्वकर्माणं तथा त्वष्टारं च अहम् आह्वयामि; अतिथिसत्कारः कर्तव्यः—मम तत्र व्यवस्था क्रियताम्।" "त्रीन् लोकपालान्, शक्रपुरोगान् देवान् च अहम् आह्वयामि; अतिथिसत्कारः कर्तव्यः—मम तत्र व्यवस्था क्रियताम्।" "सर्वाः नद्यः, पूर्ववाहाः पश्चिमवाहाश्च, भूमौ दिवि च, अद्य सर्वथा अत्र आगच्छन्तु।" "केचित् मधुना प्रवहन्तु, केचित् सुसिद्धसुरया, केचित् शीतलेन इक्षुरसेन तुल्येन जलेन च।" "दिव्यान् गन्धर्वान्—विश्वावसुं, हाहं, हूहूं—तथा सर्वाः दिव्याः अप्सरः गन्धर्व्यश्च अहम् आह्वयामि।" "घृताची, विश्वाची, मिश्रकेशी, अलम्बुसा, नागदन्ता, हेमा, हिमेति गिरिशिखरसमुत्पन्नाः।" "याः स्त्रियः शक्रस्य परिचार्यां कुर्वन्ति, ब्रह्मणः सेविकाश्च, ताः सर्वाः तुंबुरुं च सह अनुयायिभिः आह्वयामि।" "कुरुजनपदे दिव्यं वनं वस्त्राभरणपत्रैः सहितं, कुबेरस्य नित्यम् अमृतफलानि च अत्र सन्तु।" "अत्र सोमः उत्तमं भोजनं ददातु—भक्ष्यं, भोज्यं, चोष्यं, लेह्यं च विविधं, प्रचुरं।" "नानाविधानि माल्यानि, पतितानि च वृक्षेभ्यः, दिव्यं मधु, सुरा, मांसानि च बहूनि सन्तु।" एवं समाधिना, अतुल्यतेजसा, मन्त्रविद्या-विशारदेन मुनिना तपसा उक्तम्। स पूर्वाभिमुखः कृताञ्जलिः ध्यानं कृत्वा, सर्वे देवाः पृथक् पृथक् उपस्थिताः। ततः स्वेदापहः वातः मलयदर्दुरयोः स्पृशन्, सुखस्पर्शः, प्रीतिकरः, शुभः च प्रववौ। तदा दिव्याः मेघाः समागताः, पुष्पवृष्टिः अपतत्, सर्वतः दिव्यदुन्दुभीनां शब्दः श्रुतः। सुरभयः वाताः प्रववुः, अप्सरोगणाः नृत्यन्ति स्म, देवाः गन्धर्वाश्च गायन्ति स्म, वीणाः च मधुरस्वनाः मुमुचुः। सः शब्दः आकाशं, पृथिवीं, सर्वप्राणिनां कर्णौ च प्रविश्य, सुस्पष्टः, स्निग्धः, समचित्तः च अभवत्। यदा सः दिव्यः शब्दः श्रोतृसुखदः उपरामत्, तदा भरतः विश्वकर्मणा कृतं सेनायाः व्यवस्थां अपश्यत्। सर्वत्र भूमिः पञ्च योजनपर्यन्तं समता अभवत्, नीलवैडूर्यसदृशैः हरिततृणैः आवृतः। बिल्व, कपित्थ, पनस, बीजपूरकाः, आमलकी, आम्रवृक्षाः फलैः शोभिताः तत्र दृष्टाः। उत्तरकुरुभ्यः दिव्यं रमणीयवनं समागतं, दिव्या नदी पक्षिसंकुला प्रवहन्ती च। चत्वारि रम्याणि सभाभवनानि, गजाश्वशालाः, प्रासादाः, विमानानि, शोभनद्वाराणि च समुपस्थितानि। शुक्लमेखलया द्वारशोभया, दिव्यमाल्यैः अलङ्कृतम्, दिव्यगन्धैः सुरभितम् राजभवनमध्यगतम्। चतुर्दिशं सभागृहं, शय्यासनयानैः पूरितम्, सर्वैः दिव्यरसैः, दिव्यभोज्यवस्त्रैः, नानाविधान्नैः, निर्मलपात्रैः च सम्यक् व्याप्तम्। सम्यक् विन्यस्तासनेषु, उत्तमशय्योपहितेषु, महाबाहुः कैकेयीपुत्रः भरतः, महर्षेः अनुमतौ, रत्नमण्डितं भवनं प्रविवेश। तम् अनु मन्त्रिणः पुरोहिताश्च, तस्य भवनस्य व्यवस्थां दृष्ट्वा, हृष्टाः अन्वयुः। तत्र भरतः मन्त्रिभिः सह, दिव्यं राजासनं, चामरं, छत्रं च उपससर्प, इव राजा।