एकदा, आत्मनियामकः विष्णुः देवतानां प्रति वचनं ददाति, "अहं मनुष्येषु तदाकालं पृथिव्यामेव स्थित्वा तां रक्षिष्यामि," इति। ततः स्वजन्मस्थानं मनसि गृहीत्वा, पद्माक्षः विष्णुः स्वं चतुर्भुजं चतुर्विधं विभजति। तस्मिन् समये, राजा दशरथं पितरं चयित्वा, देवाः, ऋषयः, गन्धर्वाः, रुद्राः, अप्सराः च मधुसूदनं स्तुतिर्मुखेन स्तोत्राणि गुञ्जयन्ति। ततः रावणः, गर्वितः, प्रचण्डः, देवेश्वराणां दुष्टः, तपस्विनां विक्षेपः, भयंकरः, "हे तपस्विनां रक्षक, तं आतंकं हन्तु," इति प्रार्थना करोति। तस्य गर्जनं हन्तुं, विष्णुः तं हन्तुं सिद्धः, इन्द्रस्य रक्षणे, स्वर्गं गत्वा सर्वदुःखात् मुक्तः, पापदोषात् शुद्धः भविष्यति। नारायणः विष्णुः, देवेषु प्रथमानां नियुक्तः, "हे देवाः, राक्षसराजस्य नाशाय कः उपायः?" इति प्रश्नं करोति। तस्मिन् समये सर्वे देवाः, "मानवरूपं धारय, रावणं युद्धे हन्तु," इति उत्तरं ददति। रावणः, शत्रुहन्ता, दीर्घकालं तीव्रतपस्याम् अतीव तुष्टः, ब्रह्मा, विश्वसृष्टा, तं वरं ददाति, "कस्यापि जीवस्य भयमस्ति, किन्तु मानवानां प्रति नास्ति।" एषः वरः तं गर्वितं कृत्वा, त्रिलोकानां नाशं करोति, सर्वेन्द्रियाणां हरणं करोति, तस्मादेव तस्य मृत्युं मानवात् भविष्यति, हे शत्रुजित्। एवम् देवाः श्रुत्वा, विष्णुः राजा दशरथं पितरं चयति। स राजा, महाप्रभुः, तदाकालं पुत्रहीनः, पुत्रं प्राप्यते इति कामयामास। तस्मिन् यज्ञे, राक्षसविनाशाय यज्ञं करोति। विष्णुः, परं निर्णयं कृत्वा, ब्रह्मणं समुपदिश्य, दृष्ट्या अदृश्यः, देवाः च महर्षयः सम्मानितः। यज्ञाग्नौ तत्र एकः महाब्रह्माणः प्रकटितः, अप्रतिमप्रभायुक्तः, महाबलः, महावीर्यः। स कश्यपः, रक्तवस्त्रधारिणः, रक्तमुखः, डमरुं यथा गर्जितः, तस्य शरीरस्य केशाः चित्तवर्णाः च, स्वर्णवर्णं यथा स्फुरति। स तस्मिन् स्वर्णपात्रे दिव्यपायसं धारयन्, यथा प्रियपत्नीं, स्वदृष्ट्या गृहीत्वा। ततः राजा, हस्तयोः संज्ञां कृत्वा, "हे प्रभो, त्वं स्वागतः! त्वया किमर्थं कर्तव्यं?" इति प्रष्टुम् आरभते। तदा स प्रजापतिः पुनः वदति, "हे राजन्, तव यज्ञेन देवाः तं प्राप्यते।" "हे पुरुषसिंहे, एषः दिव्यपायसः, यः पुत्रान् प्राप्यते, आरोग्यं च वर्धयति, तं गृहाण।" राजा, संतुष्टः, तं स्वर्णपात्रं, देवदत्तं, गृहीत्वा, सम्मानपूर्वकं तं अद्भुतं, अद्वितीयं च, सन्निधिं कृत्वा, परिक्रमा करोति। राजा दशरथः, तं देवपायसं प्राप्य, अतीव हर्षितः, यथा दरिद्रः धनं प्राप्यते। यदा तं अद्भुतं कार्यं सम्पूर्णं कृतम्, तदा स प्रकटः अदृश्यः। आन्तरिककक्षः हर्षरश्मिभिः प्रकाशते यथा चन्द्रमा शरत्कालस्य आकाशे। तस्मिन् आन्तरकक्षे प्रविष्टः, कौसल्या प्रति वदति, "एषः पायसः, पुत्रं प्राप्यते इति तव कृते ग्रहणीयः।" ततः राजा, पायसस्य अर्धं कौसल्याय ददाति, तदनन्तरं तदर्धं सुमित्राय। पुत्रप्राप्त्यर्थं, शेषं कैकेयीं ददाति, पुनः तस्य अन्तिमं भागं, अमृतवत्, सुमित्राय ददाति। विचार्य, ज्ञानी राजा पुनः सुमित्राय एकं भागं ददाति; एवं राजा पायसं स्वकीयानां पत्नीनां प्रति पृथक् ददाति। एवं पायसं प्राप्य, सर्वे राज्ञः पत्न्यः सम्मानिताः, हर्षिताः च सन्तोषं प्राप्य। तदनन्तरं ताः पत्न्यः, विशेषपायसं पृथक् भुञ्जन्ति, शीघ्रं गर्भं प्राप्यन्ते, तेषां तेजः अग्निं च सूर्यं समानं। राजा, पत्न्यः गर्भवतीं दृष्ट्वा, शान्तिं पुनः प्राप्य, इन्द्रस्य स्वर्गे यथा हर्षितः, देवगणैः, सिद्धैः, मुनिभिः च सम्मानितः। इदानीं श्रुत्वा वल्मीकि रामायणस्य बालकाण्डस्य सप्तदशं सर्गं। यदा विष्णुः तस्मिन् महानात्मनः राज्ञः पुत्ररूपेण प्रविष्टः, आत्मनिवृत्तः प्रभुः सर्वे देवाः इदं वदति, "सत्यशीलं वीरं राजा, यः सर्वेषां कल्याणं साधयति, विष्णोः शक्तिपूर्णं सहायं सृजताम्, यः सर्वरूपं धारयितुं समर्थः।