सर्वेषां लोकानां पूजितः ब्रह्मणा सह भगवान् विष्णुः समवेतान् धर्मनिष्ठान् देवतान् सम्बोधितवान्। सः सर्वेभ्यः देवगणेभ्यः प्रहृष्टः इदं मधुरं वचनं प्रोवाच— "त्यजत भयम्, भवतु वः श्रेयः। भवतां हितार्थं रावणं युद्धे पुत्रैः पौत्रैः मन्त्रिभिः अमात्यैः बान्धवैः सहायैः च सह हनिष्यामि। तं क्रूरं भीमं देवर्षिभयावहम् हत्वा अहं दशसहस्रवर्षाणि एकसहस्रवर्षाणि च मनुष्यलोके वत्स्यामि। अहम् एतावन्तं कालम् पृथिव्यां मनुष्येषु स्थित्वा रक्षां करिष्यामि।" एवमुक्त्वा आत्मसंयतः विष्णुः तान् देवतान् वरं दत्त्वा पुनः स्वस्य मनुष्यलोके जन्मस्थानम् विचिन्त्य पद्मनाभः चतुर्धा आत्मानं विभज्य जगाम। तस्मिन् काले सः भगवान् दशरथं राजानं पितरं वव्रे। ततः देवाः, ऋषयः, गन्धर्वाः, रुद्राः, अप्सरसां समूहः च दिव्यरूपैः स्तवैः मधुसूदनं स्तोतुम् आरब्धाः। तं गर्वितं महाबलपराक्रमं रावणं, येन देवाधिपान् द्वेष्टि, मुनिश्रेष्ठानां कण्टकं, गर्जन्तं, असुरं, त्वं मुनित्राणाय नाशय। तं गर्जन्तं बलवीर्यसमन्वितं रावणं सेनया बान्धवैः च सह हत्वा, इन्द्रेण रक्षिताः, सर्वदुःखविनिर्मुक्ताः, पापरहिताः च, दिवं गच्छेयुः। एवमेव, तदा दशरथस्य पुत्रकामेष्टियज्ञे दिव्यपात्रेण सर्पिर्मण्डं पूरयित्वा, तं प्रियभार्येव समाश्लिष्य, विपुलबाहुभ्यां स्वयमेव गृह्णन्, मायामयमिव तं पात्रीं धारयन् स्थितवान्। तस्मिन्नेव समये, नारायणविष्णुः, देवश्रेष्ठैः नियुक्तः, सर्वं वेदितुम् अपि, देवतान् मधुरं वचनं प्रोवाच— "हे देवाः, तस्य राक्षसाधिपतेः वधाय कः उपायः? येनाहं तं मुनिविघ्नकरं हन्यां?" तदाकर्ण्य, सर्वे देवाः अक्षराय विष्णवे प्रत्युवाचन्— "मानुषं रूपं समाश्रित्य युद्धे रावणं हन्याः।" सः रावणः शत्रुसूदनः बहुकालं घोरं तपः कृत्वा, येन लोककर्ता ब्रह्मा प्रीतः अभवत्। तेन तुष्टः ब्रह्मा तस्मै राक्षसाय वरं दत्तवान्— "त्वं विविधेषु भूतेषु कस्यापि भीतः न भविष्यसि, मनुष्येभ्यः ऋते।" सः तु तदा मनुष्येभ्यः अवज्ञया वरं गृह्णन्, पितामहप्रसादात् गर्वितः अभवत्। सः त्र्यंबकं लोकान् विनाशयति, स्त्रीः अपि ह्रियते। तस्मात् तस्य मृत्युः मनुष्येषु निश्चितः, हे शत्रुतापन। एवं देववचनं श्रुत्वा, आत्मसंयमी विष्णुः दशरथं पितरं वव्रे। सः दशरथो महातेजाः तस्मिन्काले पुत्रहीनः आसीत्; सुतकामः सः शत्रुनाशनः पुत्रकामेष्टियज्ञं अकरोत्। निर्णयं कृत्वा, विष्णुः पितामहेन सह मन्त्रयित्वा, देवर्षिभिः पूजितः, तत्रैव अन्तर्धानं गतः। ततः तस्य राज्ञः यज्ञाग्नेः महान् पुरुषः अप्रतिमवपुः, महाबलवीर्यसम्पन्नः, अभवत्। सः कृष्णवर्णः रक्ताम्बरधारी, रक्तास्यः, दुन्दुभिनिःस्वनः, पिङ्गलकेशभ्रूवर्णः, दीप्तकेशः, शुभलक्षणः, दिव्याभरणभूषितः, पर्वतशृङ्गसमुच्छ्रायः, सिंहविक्रमसमन्वितः, सूर्यसदृशदीप्तिः, ज्वलनार्चिसमप्रभः, सुवर्णनिर्मितं रजतपट्टसंयुक्तं पात्रं धारयन्, तेन दिव्यं पायसं पूरयन्, प्रियभार्येव समाश्लिष्य, विपुलबाहुभ्यां गृह्णन्, मायामयं इव तं पात्रं धारयन्। तदा राजा ससञ्जातप्रीतः सञ्जाताञ्जलिः तम् उवाच— "भगवन्, स्वागतम्! किमहं ते करोमि?" तं च प्रजापतिसंभूतं पुरुषं पुनः उवाच— "राजन्, त्वया देवपूजनात् एतद् प्राप्तम्। नरश्रेष्ठ, एष ते दिव्यः पायसः देवकृतः, पुत्रप्रदः, पुण्यः, आरोग्यवर्धनः। त्वं पत्नीभ्यः एतद् प्रयच्छ— 'एतद् खादत' इति। ताभ्यः त्वं यैः पुत्रार्थं यज्ञः कृतः, पुत्रान् लप्स्यसे।" राजा हृष्टः सविनयं तं सुवर्णपात्रं, देवैः दत्तं, दिव्येन अन्नेन पूर्णम्, शिरसा प्रतिगृह्य, तं अद्भुतं पुरुषं सस्नेहम् अभिवाद्य, परमप्रीत्या प्रदक्षिणं कृत्वा, तत्रैव स्थितः। दशरथः देवकृतं पायसं लब्ध्वा अतिप्रीतः बभूव, यथा कश्चित् दरिद्रः धनलाभात् प्रमुदितः भवति। तं कार्यं कृत्वा, सः दिव्यः पुरुषः तत्रैव अन्तर्धानं गतः। तदा अन्तःपुरं हर्षरश्मिभिः स्फुरितम्, यथा शरत्कालस्य व्योम चन्द्रकान्तिभिः समुज्ज्वलितम्। दशरथः अन्तःपुरे प्रविश्य कौसल्याम् उवाच— "इदं पायसं त्वं गृहाण, पुत्रलाभाय।" तदा राजा अर्धं पायसं कौसल्याय दत्तवान्, तस्मादर्धात् पुनः अर्धं सुमित्राय दत्तवान्। शेषं पायसं कैकेय्यै पुत्रार्थं दत्तवान्, अवशिष्टं च अमृतकल्पं भागं पुनः सुमित्राय दत्तवान्। पुनः चिन्तयन् राजा सुमित्राय भागं दत्तवान्; एवं राजा पृथक् पृथक् पायसं भार्याभ्यः दत्तवान्। एवं पायसं प्राप्य, सर्वाः राज्ञः महाभाग्यवत्यः पत्न्यः सन्मानिताः, हर्षविस्मितहृदयाः बभूवुः। ताः च राजपत्नीः पृथग् पृथक् उत्तमं पायसं उपभुञ्जानाः शीघ्रं गर्भिण्यः अभवन्, तेजसा अग्निसूर्यसमाः। तदनन्तरं राजा स्वपत्नीः गर्भवत्यः दृष्ट्वा, शान्तमना, इन्द्र इव स्वर्गे, देवगन्धर्वर्षिसंघैः पूजितः, परमप्रीतः अभवत्।