देवाः विष्णुं स्तुतवन्तः, “भगवन्, देवानां च मानवानां च शत्रूणां विनाशाय मनः प्रवर्तय,” इति प्रार्थयन्ति। तदा सुरेशः विष्णुः, अमराणां श्रेष्ठः, ब्रह्मादिभिः समस्तलोकैः पूजितः, धर्मनिष्ठैः देवैः सहितः, सभायाम् अवस्थितः, स्नेहपूर्णं वचनं प्रोवाच। “भीमं परित्यज्य, शुभं भवतु; भवताम् हिताय रावणं युद्धे हनिष्यामि—पुत्रैः पौत्रैः मन्त्रिभिः सखिभिः बन्धुभिः सह। तं क्रूरं देवर्षिभयदं घोरं रावणं हत्वा, दशसहस्रं वर्षाणां सहस्रं च, मानवेषु स्थायि भविष्यामि। पृथिवीं रक्षन् तत्र स्थास्यामि, तावत्कालं मानवमध्यगः।” इत्येवं वरं दत्त्वा, आत्मसंयमी विष्णुः देवेषु प्रत्युवाच। ततः कमलनयनः विष्णुः, स्वस्य जन्मस्थानं मनसि निधाय, चतुर्धा आत्मानं विभज्य राजा दशरथं पितरं चकार। तस्मिन्नेव काले, देवाः, ऋषयः, गन्धर्वाः, रुद्राः, अप्सरसां गणाः, दिव्यरूपैः स्तवैः मधुसूदनं स्तुतवन्तः। रावणः तु दर्पपूर्णः, तेजस्वी, देवेशद्वेषी, तपस्विनां शत्रुः, गर्जन्वान्, तपस्विनां त्राता त्वं तं भयकरं रावणं विनाशय। गर्जन्तं रावणं, विक्रमे घोरं, सेनया बन्धुभिः सह हत्वा, इन्द्ररक्षितं, सर्वदुःखविहीनं, पापरहितं दिव्यं लोकं प्राप्नुहि। ततः राजा दशरथः, दिव्यं पात्रं दिव्यपायसेन पूर्णं, प्रियायाः समाश्लिष्य, विशालभुजः, मायाकृतं इव, स्वयं गृहीत्वा तिष्ठति। नारायणः विष्णुः, देवश्रेष्ठैः नियुक्तः, सर्वं ज्ञात्वा अपि, देवेषु मधुरं वचनं उवाच। “हे देवाः, राक्षसाधिपस्य विनाशाय कः उपायः? येन उपायेन अहं ऋषितापस्य रावणं हन्यां?” इत्युक्ते, अव्ययाय विष्णवे सर्वे देवाः प्रत्युवाचुः, “मानुषरूपं धारय, युद्धे रावणं हन्याः।” स रावणः, शत्रुनिग्राही, दीर्घकालं तपः कृत्वा, ब्रह्मा विश्वसृज् प्रीतः अभवत्। तस्मै ब्रह्मा वरं दत्त्वा, “नानाविधेभ्यः प्राणिभ्यः न भीः, मानवात् विहीनम्,” इत्युक्तम्। रावणः तु तदा मानवान् अवज्ञाय, ब्रह्मणः वरात् गर्वितः अभवत्। स त्रिलोकान् विनाशयति, स्त्रियः अपि हरेति; तस्मात् मानवात् तस्य मृत्युर्निश्चितः। एवं देववचनं श्रुत्वा, विष्णुः आत्मसंयमी, राजा दशरथं पितरं चकार। दशरथः तु तदा पुत्राभिलाषी, पुत्रकामेष्टिं यज्ञं अकरोत्। विष्णुः, ब्रह्मणा सह मन्त्रयित्वा, देवैः ऋषिभिः पूजितः, दृष्ट्यादृश्यः अभवत्। तदा यज्ञाग्निं समाराध्य, अतुलतेजाः, महाबलः, महावीर्यः, दिव्यः पुरुषः उत्पन्नः। स श्यामः, रक्तवस्त्रधारी, रक्तमुखः, नग्नाद्रुमः इव गर्जन्, ताम्रकृष्णकेशदंष्ट्रः, मनोज्ञकेशः। शुभलक्षणः, दिव्याभरणयुक्तः, गिरिशिखरसमः, सिंहविक्रमः। सूर्यसदृशः, ज्वलनार्कवर्णः, सुवर्णपात्रं रजतपरिधानं धारयन्। दिव्यपायसेन पूर्णं पात्रं, प्रियायाः समाश्लिष्य, विशालभुजः, मायाकृतं इव, गृहीत्वा तिष्ठति। ततः राजा दशरथः, अञ्जलिं कृत्वा, तम् अभ्यागतं पुरुषं उवाच, “भगवन्, स्वागतम्! किं ते करवानि?” स ब्रह्मसुतः पुनः उवाच, “राजन्, देवपूजया त्वं एतत् प्राप्तवान्। नरश्रेष्ठ, एष दिव्यः पायसः, देवैः कृतः, पुत्रोत्पादकः, शुभः, आरोग्यवर्धकः। यथार्हं पत्नीं पायसं दत्त्वा, ‘एतत् खाद्य,’ इति वद। ताभ्यः पुत्रान् लप्स्यसे, यज्ञस्य फलं। राजा हर्षितः, नम्रशिरः, सुवर्णपात्रं, देवदत्तं, दिव्यपायसेन पूर्णं, स्वीकृतवान्। स तं अद्भुतं, मनोहरं, प्रियं पुरुषं नमस्कृत्य, परमानन्देन परिक्रम्य, गृहम् अगच्छत्। दशरथः, देवकृतं पायसं प्राप्त्वा, महोत्सवेन हृष्टः, धनं लब्ध्वा दरिद्रः इव। तस्मिन्नेव काले, दिव्यं कार्यं कृत्वा, स पुरुषः दिव्यतेजस्वी, अद्भुतकर्मणा, तत्रैव अदृश्यः अभवत्। अन्तःपुरं हर्षरश्मिभिः दीप्तम्, शरद्व्यपिन्धुरेन्दुचन्द्रिकायाः प्रकाशवत्। दशरथः अन्तःपुरं प्रविश्य कौसल्यां उवाच, “सुतार्थं एतत् पायसं गृहाण।” तदा राजा पायसार्धं कौसल्यायै दत्तवान्, तस्मादर्धात् पुनः अर्धं सुमित्रायै दत्तवान्। पुत्रार्थं अवशिष्टं अर्धं कैकेय्यै दत्तवान्, शेषं पायसं, अमृतसदृशं, सुमित्रायै पुनः दत्तवान्। विचार्य, राजा पुनः सुमित्रायै भागं दत्तवान्; एवं पायसं पृथक् पत्निभ्यः दत्तवान्। एवं पायसं लब्ध्वा, सर्वाः राज्ञः पत्न्यः, सम्मानिताः, हर्षपूर्णहृदयाः अभवन्। ततो राज्ञः पत्न्यः, पृथक् पायसं उपभुज्य, शीघ्रं गर्भं धारयन्त्यः, तेजसा अग्निसूर्यसमानाः अभवन्।