प्रभाते तु उत्तमं रथं आरोह्य शीघ्रगामी भरतः श्रीरामदर्शनकाङ्क्षया प्रस्थितवान्। तस्य पुरतः सर्वे मन्त्रिणः पुरोहिताश्च दिव्यरथान् आरुह्य सूर्यरथोपमाः प्रज्वलन्तः ययुः। भरतस्य, इक्ष्वाकुवंशस्य वर्धनस्य, प्रस्थानं कुरुषतः, नवसहस्राणि सम्यक् सन्नद्धानि गजानि नियोज्य अन्वयुः। षष्टिसहस्राणि रथानां, विविधशस्त्रधारिणां धनुष्मतां च, भरतमनुयायिन्यः सन्तः तं अनुजग्मुः। लक्षसङ्ख्याकाः सुसज्जिताः अश्वाः अपि भरतं, महात्मानं राजपुत्रं, अन्वयुः। कैकेयी, सुमित्रा, कौसल्या च दीप्तरथैः रामप्रत्यागमनसन्दर्शनेन प्रमुदिताः ययुः। सभासदः सर्वे च लक्ष्मणसहितं रामं द्रष्टुं प्रस्थिताः, हृष्टमनसः तस्य गुणकथाभिः परस्परं संवादं कुर्वन्तः। 'कदा वा तं श्याममिव जलदं, महाबाहुं, स्थिरधृतिं, सत्यव्रतं रामं पश्येम?' इति ते उत्सुकाः। 'दर्शनमात्रेण एव राघवः अस्माकं दुःखं नाशयिष्यति, यथा उदितः सूर्यः सर्वलोकतमः अपाकरोति,' इति परस्परं वदन्तः, शुभवाक्यानि ब्रुवन्तः, नगरजनाः परस्परं आलिङ्ग्य प्रस्थिताः। तत्र अन्ये अपि, मान्यजनाः सामान्यजनाश्च, सर्वे हृष्टाः रामदर्शनाय समागताः। मणिकराः, कुम्भकाराः, तन्तुवायिनः, शस्त्रजीविनश्च तत्र आसन्। मयूरचिह्नकर्तारः, तक्षकाः, शिल्पिनः, छेदकाः, दन्तकाराः, लेपनकाः, गन्धविक्रयिणश्च तत्र दृष्टाः। सुवर्णकाराः, कंबलधावकाः, स्नानकर्तारः, वस्त्रदायकाः, वैद्याः, धूपकर्तारः, सुरविक्रयिणश्च ययुः। धावकाः, तन्तुवायिनः, ग्रामजनपदवासिनः, नटनाट्याः, नाविकाश्च तत्र आसन्। सहस्रशः वेदविदः ब्राह्मणाः, सदाचारसम्पन्नाः, गोभिः रथैः च भरतमनुयायिनः आसन्। सर्वे सुसंस्कृतवस्त्रधारिणः, शुद्धवस्त्रपरिधानिनः, सुविस्तीर्णताम्राभरणधारिणः, विविधयानैः शनैः भरतमनुजग्मुः। सा चमूः प्रमुदिता, हृष्टमनसः, भ्रातृभक्ताय भरताय अनुयायिन्यः रामप्रत्यागमनाय प्रस्थितवती। रथैः, यानैः, अश्वैः, गजैः च दीर्घमार्गं गताः सन्तः, श्रृङ्गवेरपुरस्य समीपे गङ्गाम् उपागच्छन्। तत्र रामस्य सखा वीरः गुहः स्वबन्धुभिः परिवृतः, तस्य देशस्य रक्षां कुर्वन् निवसति स्म। गङ्गातटे, चक्रशकटोपेतायां, सा चमूः भरतमनुयायिनी तत्र न्यवसत्। तं जनसमूहं गङ्गाजलमपि दृष्ट्वा, वाक्यविशारदः भरतः मन्त्रिभ्यः उवाच— 'सर्वत्र मे सैन्यं यथायोग्यं निवेशयत; विश्रान्त्वा श्वः वयं गङ्गां महतीं तरिष्यामः।' 'अद्य तु अहं राज्ञः पितुः श्राद्धकर्मार्थं गङ्गायाः तटे जलं दातुमिच्छामि,' इति स उक्त्वा, तस्य मन्त्रिणः 'एवमस्तु' इति प्रत्युवाचुः, स्वस्वगणैः सैन्यं यथायोग्यं न्यवेशयन्। तथा सम्यक् विभूषितं सैन्यं गङ्गातटे निवेश्य, भरतः रामप्रत्यागमनमनसि धृत्वा, महाजनसमेतः तत्र स्थितः। एवं चतुर्थ्यां सर्गे, गङ्गातटे सैन्यं निवेशितं दृष्ट्वा, निषादराजः गुहः स्वबान्धवान् शीघ्रं सम्बोधयामास। 'इयं महती चमूः समुद्रकल्पा दृश्यते; बहु विचिन्त्यापि अन्तं न पश्यामि। स्वतः बलवान् भरतः, कोविदारध्वजेन रथेन आगतः। सः निषदान् बद्धुं वा हन्तुं वा शक्नोति; अथवा, यतः रामः दशरथपुत्रः पित्रा राज्यात् निष्कासितः— भरतः कैकेयीपुत्रः दुर्लभं राज्यलाभं प्रार्थयन् रामं हन्तुम् आगच्छति। रामः दशरथपुत्रः, मम स्वामी मित्रं च; तस्मात्, ये रामभक्ताः, ते गङ्गातटे सज्जाः सन्तु। ये च गङ्गायाः तटे वसन्ति बलवन्तः निषादाः, ते सर्वे मांसमूलफलभक्षिणः, अत्रैव रक्षां कुर्वन्तु। पञ्चशतानि नाविकानां, शस्त्रपाणीनां, युवानां च, शतानि शतानि नावानां प्रति तिष्ठन्तु। यदा भरतः रामेण सन्तुष्टः भविष्यति, तदा एषा सौभाग्यवती चमूः अद्यैव गङ्गां तरिष्यति।' इति उक्त्वा, मत्स्यमांसमधूनि उपादाय, निषादाधिपः गुहः भरतं द्रष्टुं जगाम। तमागच्छन्तं दृष्ट्वा, बुद्धिमान् विनीतः सूतः सुमन्त्रः भरतं तद्विषये अवेदयत्— 'एष गुहः, प्रमुख्यः, सहस्रबान्धवः, दण्डकावनकुशलः, ज्येष्ठः, तव भ्रातुः सखा च।