भरतस्य आदेशं हर्षेण स्वीकृत्य सुमन्त्रः उत्तमाश्वयुक्तं रथं समारोप्य त्वरितं प्रस्थितवान्। सत्यनिष्ठः, महावीर्यः, सुशब्दः, दृढसंकल्पः च राघवः, तस्य महाज्ञातस्य ज्येष्ठस्य वनगतेः शमाय भरतः तदा वचः प्राह। सः सुमन्त्रम् आज्ञापयामास—"शीघ्रं उत्थाय सैन्यस्य प्रमुखान् समाह्वय; अहं वनवासिनं रामं लोकहिताय पुनर् आनयितुम् इच्छामि।" भरतस्य यथोचितं आदेशं प्राप्य सुमन्त्रः सर्वान् नगरजनान्, सैन्यनायकों, मित्रांश्च आज्ञापयामास। ततः गृहे गृहे क्षत्रियाः, वैश्याः, शूद्राः, ब्राह्मणाश्च उत्तमवंशसम्भूतान् ऊष्ट्रान्, रथान्, अश्वान्, गजान्, खरान् च युक्त्वा सज्जीकृतवन्तः। एषा एकोन्यशीत्युत्तरद्व्यशीतितमः सर्गः श्रीवाल्मीकि-रामायणे अयोध्याकाण्डे पठ्यते। ततः भरतः प्रातःकाले उत्तमं रथं समारुह्य रामदर्शनाभिलाषेण शीघ्रं प्रस्थितवान्। तस्य मन्त्रिणः, पुरोहिताश्च सूर्यरथसमानरथेषु अश्वयुक्तेषु अग्रतः ययुः। नवसहस्राणि सम्यक् सज्जीकृतानि गजानि भरतस्य, इक्ष्वाकुवंशस्य प्रियस्य, अनुगमनाय प्रस्थितानि। षट्सहस्राणि रथानि, धनुष्मन्तः विविधायुधधारिणः, भरतं अनुगच्छन्। शतसहस्राणि अश्वाः, आरूढाः, सज्जीकृताः, भरतं अनुगच्छन्। कैकेयी, सुमित्रा, कौसल्या च रामागमनसुखेन प्रमुदिता, शोभमानैः वाहनैः ययुः। महाजनसमूहाः अपि रामं लक्ष्मणं च द्रष्टुम् उत्साहपूर्णाः, हृष्टहृदयाः, तस्य चर्चा कुर्वन्तः, प्रस्थिताः। "कदा वयं मेघश्यामं, महाबाहुं, धृतात्मानं, दृढव्रतम्, लोकशोकनिवारणं रामं द्रक्ष्यामः?" इति ते परस्परं कथयन्तः, "रामदर्शनमात्रेण दुःखं नश्येत्, यथा सूर्यस्य उदयेन सर्वलोकस्य तमः नश्यति।" इति शुभवाक्यैः हर्षपूर्णाः नागरिकाः परस्परं आलिङ्ग्य प्रस्थिताः। तत्र अन्ये अपि, सम्मानिताः, नगरवासिनः च, हर्षेण रामदर्शनाय सम्यक् प्रस्थिताः। रत्नकाराः, कुम्भकाराः, तन्तुवायः, शस्त्रजीविनः च आसन्। मयूराभरणनिर्मातारः, काष्ठच्छेदकाः, शिल्पकाराः, छिद्रकाराः, दन्तकर्मकाराः, लेपकाराः, गन्धजीविनः च ययुः। सुवर्णकाराः, कंबलधावकाः, स्नानसेवकाः, वस्त्रकाराः, वैद्याः, धूपनिर्मातारः, सुरानिर्मातारः च प्रस्थिताः। धोब्यः, सूत्रकाराः, ग्रामजनाः, नाट्यकाराः पत्न्यः सह, नौका चालकाः च आसन्। सहस्रशः वेदविदः, शीलवान् ब्राह्मणाः, गवां रथानां च अनुग्रहं कृत्वा भरतं अनुगच्छन्। सर्वे सुशोभितवस्त्रधारिणः, शुद्धवस्त्राः, चमत्कृतताम्राभरणधारिणः, विविधवाहनैः शनैः भरतं अनुव्रजन्। सेना अपि हर्षपूर्णा, प्रमुदिता, कैकेयीपुत्रं भरतं भ्रातृस्नेहयुक्तं, रामागमनाय प्रस्थितं, अनुगच्छन्। रथैः, वाहनैः, अश्वैः, गजैः च दीर्घमार्गं यात्वा, ते श्रृंगवेरपुरस्य समीपे गङ्गां प्राप्तवन्तः। तत्र रामस्य मित्रः, वीरः गुहः, स्वबन्धुभिः परिवृतः, तद्विषयं रक्षन्, गङ्गातटे वासं कृतवान्। गङ्गातटे, चक्रकुठारैः शोभिते, भरतं अनुगच्छन्ती सेना तत्र स्थितवती। तां सेनां, गङ्गायाः शुभजलानि च दृष्ट्वा, भरतः वाक्यकुशलः, मन्त्रिणः संबोधितवान्—"मम सैन्यं यथायोग्यं सर्वत्र स्थापय; विश्रान्त्वा, श्वः एतां महतीं नदीं तरिष्यामः।" भरतः पुनः उक्तवान्—"अहं अधुनैव दिवंगतस्य राज्ञः तर्पणार्थं गङ्गातटे जलं दातुम् इच्छामि।" तस्य वचः श्रुत्वा मन्त्रिणः "एवम्" इति प्रत्युवाचुः, स्वस्वसेनासहितं सैन्यं यथास्थानं स्थापयामासुः। सेना सम्यक् सज्जीकृत्य, गङ्गायाः तटे शोभमानः, भरतः रामागमनं चिन्तयन्, स्वसज्जनैः सह तत्र स्थितवान्। एषा चतुश्चत्वारिंशदुत्तरद्व्यशीतितमः सर्गः श्रीवाल्मीकि-रामायणे अयोध्याकाण्डे पठ्यते। ततः गङ्गातटे सैन्यं स्थितं दृष्ट्वा, निषादराजः शीघ्रं स्वबन्धून् संबोधितवान्—"एषा महती सेना, समुद्रसमा, अत्र दृश्यते; बहु विचार्यापि, तस्य अन्तं न पश्यामि। भरतः स्वयम्, महाबलः, कोविदारध्वजयुक्तरथः, अत्र आगतः। सः निषादान् बन्धयितुं वा, हन्तुं वा इच्छेत्; अथवा, यदा दशरथपुत्रः रामः पितृवाक्येन राज्यात् निष्कासितः—कैकेयीपुत्रः भरतः दुर्लभं राज्यलाभं इच्छन् रामं हन्तुं आगच्छति।" "रामः दशरथपुत्रः मम स्वामि मित्रं च; तस्मिन् निमित्ते, तस्य भक्ताः अत्र गङ्गातटे सज्जाः तिष्ठन्तु।" "सर्वे निषादाः, बलवन्तः, गङ्गातटे मांस, मूल, फलभक्ष्याः तिष्ठन्तु, नदीं रक्षन्तु।" इति श्रीवाल्मीकि-रामायणे अयोध्याकाण्डे एते श्लोकानुसारं कथा प्रवहिता।