तदा स शुभः सभासद्भिः विद्वद्भिः पूर्णः सभा, निःशेषमेघगते पूर्णचन्द्रायामिश्रिता रात्रिरिव विराजति स्म। यदा सर्वे धर्मविदः राजसचिवाः समागताः, तदा मुख्यः पुरोहितः सौम्यया वाचा भरतं इदं स्नेहपूर्वकं उवाच— “वत्स, धर्मनिष्ठः राजा दशरथः स्वर्गलोकं गतः, स पृथिवीं समृद्धां, धनधान्यसम्पूर्णां, तुभ्यं दत्वा गच्छति। रामः सत्यनिष्ठः, दृढसंकल्पः, धर्ममात्रया स्मरन्, पितुः आदेशं न त्यक्तवान्, यथा उदितः चन्द्रः स्वदीप्तिं न जहाति। राज्यं, अबन्धुरं, तव पितृभ्रातृभ्यां दत्तम्; तस्मात् सुखितैः मन्त्रिभिः सह भोगं कुरु, शीघ्रं अभिषेकं चारभस्व। उत्तरेभ्यः, पश्चिमेभ्यः, शुद्धदक्षिणेभ्यः, समुद्रपर्यन्तप्रदेशेभ्यः च, रत्नानि वस्त्राणि च तवाभिषेकाय आनयन्तु।" एवं उक्त्वा भरतः, धर्मनिष्ठः, दुःखेन अभिभूतः, रामं चिन्तयन्, धर्मं आर्तः, तं स्मरन्, तद्वाक्यं श्रुत्वा। अश्रुपूर्णया काकुथ्या, मृदुहंसकण्ठया वाचा, सभायाम् विलपन्, पुरोहितं तं तिरस्कृतवान्— “कः राज्यं गृह्णीयात् रामात्—शास्त्रनिष्ठात्, विद्वत्तमात्, धर्मपरायणात्, मया इव? कथं दशरथस्य पुत्रः राज्यहरः स्यात्? राज्यं च अहं च रामस्य; धर्मं अत्र वक्तव्यं भवता। रामः ज्येष्ठः, श्रेष्ठात्मा, धर्मनिष्ठः, दिलीप-नहुषयोः तुल्यः; यथा दशरथः, तथा राज्यं तस्य। यदि अहं एतादृशं पापं कर्म करिष्यामि, महात्मनां अनर्हं, स्वर्गहीनं, तदा इक्ष्वाकुवंशस्य कलङ्कः स्याम्। मातुः दुष्कृतं न अनुमोदयामि; अत्र अहं अञ्जलिं कृत्वा, रामं, वनवासिनं, प्रणमामि। केवलं रामं अनुसरिष्यामि, स राजा, नरश्रेष्ठः; राघवः त्रैलोक्यस्य राज्यं अर्हति।" एवं धर्मयुक्तं वचनं श्रुत्वा, सर्वे सभासदः हर्षाश्रुपूर्णा, रामे हृदयं न्यस्य। यदि भ्रातृवरं वनात् आनयितुं न शक्नोमि, अहं तत्रैव लक्ष्मणवत् स्थास्यामि। रामं बलात् आनयिष्यामि, वृद्धैः, साधुभिः, सदाचारिणः समक्षं। सर्वे शिल्पिनः, मार्गशोधकाः, रक्षकाः मया पूर्वमेव प्रेषिताः; यात्रा अपि मे रोचते। एवं धर्मनिष्ठः भरतः, भ्रातृपरायणः, समीपस्थं सुमंत्रं बुद्धिमन्तं इदं उवाच— “शीघ्रं उत्तिष्ठ, सुमंत्र! मम आज्ञया गच्छ; तत्क्षणं यात्रा-आज्ञां दत्त्वा, सेना-संग्रहं कुरु।” एवं महात्मना भरतेन उक्तः, सुमंत्रः हर्षितः, यथाज्ञं यथाभिलषितं सर्वं कार्यं अकुर्वत्। राघवस्य आनयने यात्रा-आज्ञां श्रुत्वा, प्रजाः, सेनापतयः, सैनिकाः च हर्षिताः अभवन्। तदा सर्वेषु गृहेषु, वीरपत्नीः पतिं यात्रा-सज्जीकरणाय प्रेरयन्ति स्म। शीघ्रगामिभिः अश्वैः, गो-रथैः, सत्वरैः रथैः, सेनापतयः वीरैः सह सर्वं सैन्यं संग्रहीतवन्तः। सेना-समवायं दृष्ट्वा, वृद्धजनसमक्षं, भरतः सुमंत्रं उवाच—“मम रथं शीघ्रं योजय।” भरतस्य आज्ञां हर्षेण गृहीत्वा, सुमंत्रः उत्तमाश्वयुक्तं रथं समारोप्य प्रस्थितः। सत्यनिष्ठः, महावीर्यः, सुशीलः, दृढसंकल्पः राघवः, वनगते ज्येष्ठे भ्रातृवरं प्रसादयितुं इच्छन्, भरतः पुनः सुमंत्रं उवाच— “शीघ्रं उत्तिष्ठ, सुमंत्र! सेनापतिं गच्छ, सेना-संग्रहेण; राघवम् वनवासिनं आनयितुं इच्छामि, लोकहिताय।” भरतस्य योग्याज्ञया पूर्णसन्तुष्टः, सारथिपुत्रः, सर्वान् नगरजनान्, सेनापतिं, मित्राणि च आज्ञापयत्। ततः सर्वेषु गृहेषु, क्षत्रिया, वैश्याः, शूद्राः, ब्राह्मणाः च, उत्तमवंशजैः ऊष्ट्रैः, रथैः, अश्वैः, गजैः, खरैः युक्तानि। अयोध्याकाण्डे वाल्मीकिरामायणे त्र्यशीतितमः सर्गः पाठ्यते। ततः, प्रातःकाले उत्तमं रथम् आरुह्य, भरतः शीघ्रं प्रस्थितः, रामदर्शनलालसः। तस्य मन्त्रिणः, पुरोहिताः च, सूर्यरथसदृशैः अश्वरथैः अग्रे प्रस्थिताः। नवसहस्राणि सुसज्जितानि गजानि, भरतस्य, इक्ष्वाकुवंशस्य हर्षवर्धनस्य, अनुगच्छन्ति स्म। षष्टिसहस्राणि रथानि, धनुष्मन्तः विविधायुधधारिणः, भरतं अनुगच्छन्ति। लक्षसहस्राणि अश्वाः, आरूढाः, सज्जिताः, भरतं अनुगच्छन्ति। कैकेयी, सुमित्रा, कौसल्या च, रामानयनसुखेन हर्षिता, दीप्तरथैः प्रस्थिताः। सर्वे सभासदः, रामं लक्ष्मणं च द्रष्टुं, हर्षितहृदयाः, तस्य कथायां रममाणाः, सह प्रस्थिताः। “कदा रामं द्रक्ष्यामः—श्यामं मेघसदृशं, दीर्घबाहुं, दृढप्रत्ययं, व्रतनिष्ठं, लोकदुःखापहं?” यः केवलं दर्शनात् दुःखं नाशयति, राघवः, उदितः सूर्यः इव, सर्वलोकतमः निवारयति।