भरतः, प्राज्ञः सन्, सभा-मण्डपं ददर्श, यत्र वृद्धाः धर्मज्ञाः समागताः आसन्, स च सभा-मण्डपः पूर्णचन्द्रेण प्रकाशितया रात्रिवत् विरराज। यदा तत्र वृद्धाः क्रमशः उपविविशुः, तदा सः मण्डपः मेघव्यूढस्य पूर्णचन्द्रस्य रात्रिवत् बभासे। तत्र पण्डितैः पुरुषैः समाकीर्णा सा दिव्या सभा, मेघव्यूढचन्द्ररात्रिवत् शोभां जगाम। तत्र सर्वे राजकुलपुत्राः धर्मविदः मन्त्रिणश्च उपविष्टाः सन्तः, पुरोहितः शान्तया वाचा भरतम् इदं मधुरं वचनं उवाच— "वत्स! धर्मपालकः राजा दशरथः स्वर्गं गतः, सः च त्वां, धनधान्यसमृद्धां पृथ्वीं, दत्वा गतवान्। रामः सत्यधृतिः, पुण्यस्मरणः, पितुः आज्ञां न जहाति, यथा उदितः चन्द्रमाः स्वदीप्तिं न त्यजति। त्वं पित्रा भ्रात्रा च निष्कण्टकां राज्यलक्ष्मीं लब्धवान्; तां त्वं मुदितैः मन्त्रिभिः सह भुङ्क्ष्व, शीघ्रं चाभिषेचनं कुरु। उत्तरदिक्काः, पश्चिमदिक्काः, शुद्धदक्षिणदिक्काः, समुद्रपर्यन्तवासिनश्च जनाः, रत्नानि वस्त्राणि च त्वां प्रति आनयन्तु।" एवं वचने श्रुते, धर्मनिष्ठः भरतः, शोकवेगपरिप्लुतः, रामं धर्ममात्रं चिन्तयन्, तं प्रति आकाङ्क्षया मनसा व्यग्रहन्। सः अश्रुपूर्णया कण्ठगद्गदया वाचा, हंसशावकस्य निनादसमानया, सभायाम् अन्तः विलपन्, पुरोहितं प्रत्यभ्यनिन्दत्— "कः नाम राज्यं गृह्णीयात् रामस्य इव, यः विनीतः, विद्वान्, धर्मशीलः, स्वाध्यायनिष्ठः, मया इव? कथं दशरथस्य सुतः राज्यहरः स्यात्? राज्यं च अहं च रामस्य एव; अत्र धर्मं ब्रूहि। ज्येष्ठः श्रेष्ठः रामः, धर्मात्मा, दिलीप-नहुषोपमः, यथा दशरथः, तथा राज्यस्य पात्रम्। यदि अहं एतादृशं पापं कर्म कुर्याम्, तत् कुलीनानाम् अप्रशस्तं, स्वर्गनिषिद्धं, लोकस्य इक्ष्वाकुवंशस्य कलङ्कः स्याम्। मातुः पापं न अनुमन्ये; अहं रामं प्रति अञ्जलिं कृत्वा तिष्ठामि, सः यद्यपि दूरतः वने वसति। राममेव अनुयास्यामि, सः राजा, नरश्रेष्ठः; राघवः त्रिलोकस्य अपि राज्यस्य योग्योऽस्ति।" भरतस्य धर्मपूर्णं वचनं श्रुत्वा, सर्वे सभासदः रामे हर्षाश्रूणि मुमुचुः, हृदयानि च तस्मिन् न्यवेशयन्। "यदि भ्रातुः पुनरागमनं न शक्नोमि, अहम् अपि लक्ष्मणवत् वने एव वत्स्यामि। सर्वैः उपायैः, वृद्धैः, साधुभिः, शीलव्रतैः सन्निधौ, रामं बलात् प्रत्यानेष्यामि।" एवमुक्त्वा, भरतः, भ्रातृभक्त्या युक्तः, सुमन्त्रं मन्त्रिणं समीपस्थं इदं वचनं उवाच— "शिघ्रमुत्थाय, सुमन्त्र, मम आज्ञया गच्छ; सैन्यस्य सञ्चारं कुरु, सर्वं च समाह्वय।" महात्मना भरतेन एवमुक्तः सुमन्त्रः हृष्टः, यथाज्ञप्तं यथेष्टं च सर्वं समादेशयत्। राघवस्य प्रत्यागमनाय यात्रा-आज्ञां श्रुत्वा, नगरवासी जनाः, सेनापतयः, सैनिकाश्च प्रमोदिताः। तदा गृहेषु सर्वेषु, वीरपत्न्यः, हर्षेण स्वपत्नीन्, यात्रा-आज्ञां श्रुत्वा, प्रोत्साहयन्। श्वेताश्वैः शीघ्रगैः रथैः, गवयुतैः रथैः, अश्वैः च, सेनापतयः वीरैः सह, सम्पूर्णं सैन्यं समाहितम्। सेनां वृद्धैः सन्निधौ स्थितां दृष्ट्वा, भरतः सुमन्त्रं प्राह—"मम रथं शीघ्रं आनय।" भरतस्य आज्ञां लब्ध्वा, सुमन्त्रः प्रमुदितः, उत्तमाश्वयुक्तं रथं समानीय, प्रस्थितवान्। सत्यधृतिः, विक्रान्तः, सुसंवादिनः, स्थिरव्रतः राघवः, वनं गतः अग्रजः तस्य प्रसादनाय, भरतः पुनः सुमन्त्रं प्राह— "शीघ्रं सुमन्त्र, सैन्यस्य प्रमुखान् गच्छ, सञ्चयं कुरु; रामस्य प्रत्यागमनाय, लोकार्थाय, वनवासिनं आनयितुम् इच्छामि।" भरतस्य यथोचितं आदेशं श्रुत्वा, सारथिपुत्रः सर्वान् नगरश्रेष्ठान्, सेनापतीन्, स्वमित्रांश्च आज्ञापयत्। ततः गृहेषु गृहेषु, क्षत्रियाः, वैश्याः, शूद्राः, ब्राह्मणाश्च, उत्तमकुलोत्पन्नैः उष्ट्रैः, रथैः, खरैः, गजैः, अश्वैः च, संयोजयामासुः। ततः प्रातःकाले, उत्तमं रथं समारुह्य, भरतः शीघ्रं रामदर्शनकाङ्क्षया प्रस्थितवान्। तस्य मन्त्रिणः, पुरोहिताश्च, रथैः, अश्वयुक्तैः, सूर्यरथोपमैः, तस्य पुरतः जग्मुः। भरतस्य अनुगमने, नवसहस्राणि सुप्रस्थितानि गजानि, यथानियमम्, तं अन्वयुः। षष्टिसहस्राणि रथानां, विविधशस्त्रधारिणां धनुष्मताम्, भरतं अन्वयुः। शतसहस्राण्यश्वानां, युक्तानां, सुप्रस्थितानां, भरतं अन्वयुः। कैकेयी, सुमित्रा, शोभना कौसल्या च, रामस्य प्रत्यागमस्य आशया, दीप्तरथैः प्रहृष्टाः ययुः। एवं स धर्मनिष्ठः भरतः, वृद्धैः सभासद्भिः सहितः, मन्त्रिभिः पुरोहितैः च अग्रे गच्छद्भिः, महता सैन्येन, मातृभिः सह, रामस्य प्रत्यागमनाय, शीघ्रं प्रस्थितवान्।