दशरथस्य पुत्रेण विराजिता सा सभा सरोवरमिव बभासे, यत्र महाबलिनः जलचराः सन्निहिताः, यत्र सलिलानि शान्तानि, तटानि च मणिशङ्खशर्कराभिः भूषितानि, यथा पूर्वं दशरथेनैव विराजिता बभूव। तत्रैवायोध्याकाण्डस्य द्व्यशीतितमः सर्गः श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे प्रचक्रमे। तत्र बुद्धिमान् भरतः सभां ददर्श, या वृद्धैः महात्मभिः पूर्णा, पूर्णचन्द्रेण प्रबोधितया रात्रिरिव बभासे। तत्र वृद्धाः समागत्य यथास्थानं निषेदुः, सभा च मेघव्यूढे पूर्णचन्द्रेण रात्रिरिव व्यभासत। सा सभा विदुषाम् उपस्थित्या शोभमानास्त्री पूर्णचन्द्रेण मेघविनिर्मुक्तया रात्रिरिव बभूव। तत्र सर्वे राजर्षयः धर्मविदः मन्त्रिणः उपविष्टाः सन्तः, पुरोहितः स्निग्धया वाचा भरतम् इदं वचनं उवाच— "वत्स! धर्मनिष्ठेन त्वया सह राज्ञा दशरथेन स्वर्गं प्रस्थितेन धनधान्यसमृद्धां पृथिवीं तुभ्यं दत्तां। रामोऽपि सत्यधृतिसंयुक्तः, धर्मस्य स्मरणात् पित्रादेशं न जहौ, यथा उदितः चन्द्रमाः स्वदीप्तिं न त्यजति। त्वं पितरौ भ्रात्रा च निष्कण्टकां राज्ये स्थापितः, तस्मात् सुखेन मन्त्रिभिः सह राज्यं भोक्तव्यम्, शीघ्रं चाभिषेकः करणीयः। उत्तरदिग्भ्यः पश्चिमदिग्भ्यः, शुद्धदक्षिणात्, समुद्रपार्यन्तकान्तेभ्यः च, रत्नानि रत्नानि च तवाभ्युपनीयन्ताम्।" एतद् वचनं श्रुत्वा धर्मनिष्ठः भरतः शोकार्तः राममुद्दिश्य धर्मे स्थितिं चिन्तयामास। स अश्रुपूर्णया कण्ठगद्गदया वाचा, मन्दारवस्वनया, सभायाम् अर्धस्वरेण विलपन्, पुरोहितं परुषं वचनमुवाच— "कः नाम रामस्य, नियमशीलस्य, विदुषः, धर्मनिष्ठस्य, राज्यं हरिष्यति? अहं किम् एतादृशं पापकर्म कर्तुं समर्थः? दशरथस्य पुत्रः कथं राज्यहरः स्यात्? राज्यं चाहं च रामस्य; अत्र धर्मं वक्तुमर्हसि। रामो ज्येष्ठः श्रेष्ठः धर्मात्मा दिलीप-नहुषोपमः; यथा दशरथः राज्यं अर्हति, तथैव सः। यद्यहं पापकर्म कुर्याम्, असद्भिः अननुचिन्त्यं, स्वर्गवर्जितं, तदा अहं इक्ष्वाकुवंशस्य लज्जां लोकत्रये प्राप्नुयाम्। मातुः कर्म न मे रुचि; अहं कृताञ्जलिः रामं वनवासिनं नमामि। केवलं राममेव अनुसरिष्यामि; स एव राजा, पुरुषर्षभः; राघवो हि त्रैलोक्यराज्यस्य पात्रम्।" भरतस्य धर्मयुक्तं वचनं श्रुत्वा, सर्वे सभासदः हर्षाश्रूणि मुमुचुः, हृदयानि रामे निवेश्य। यदि च अहं भ्रातरं वनात् आनयितुं न शक्नोमि, तदा लक्ष्मणवद् अहं अपि तत्रैव वने स्थास्यामि। सर्वैः उपायैः, वृद्धैः, साधुभिः, शीलवान् जनैः साकं, रामं बलात् आनयिष्यामि। तत्र तत्र तक्षकाः, मार्गशोधकाः, रक्षिणश्च मया पूर्वमेव प्रेषिताः; यात्रा च मे रोचते। एवमुक्त्वा धर्मात्मा भरतः भ्रातृस्नेहेन, समीपस्थितं सुमन्त्रं प्राज्ञं इदं वचनमब्रवीत्— "शीघ्रं उत्तिष्ठ सुमन्त्र! ममाज्ञया त्वरया गच्छ, सेनायाः संयोजनं कुरु।" भरतस्य महात्मनः वचनेन प्रहृष्टः सुमन्त्रः यथाज्ञप्तं यथाकामं सर्वं व्यवस्थितवान्। राघवस्य प्रत्यानयाय यात्रा-शब्दं श्रुत्वा, प्रजाः सेनापतयश्च सैनिकाश्च प्रमुदिताः। ततः सर्वेषां गृहेषु वीरपत्नीः स्वपतीन् हर्षेण यात्रा-संस्काराय प्रेरयामासुः। ततः शीघ्रैः अश्वैः, रथैः, गवयुतैः, त्वरितैः रथैश्च सेनापतयः सैनिकैः सह सर्वां सेनां सञ्चालयामासुः। सेनां वृद्धजनसमक्षं सज्जां दृष्ट्वा, भरतः सुमन्त्रं प्रहृष्टया वाचा प्रोवाच— "मम रथं शीघ्रं योजय।" भरतस्य वचनं श्रुत्वा हृष्टः सुमन्त्रः उत्तमाश्वयुक्तं रथं उपनयामास। स धर्मनिष्ठः सत्यवाग्, महावीर्यः, दृढनिश्चयः भरतः, वनं गतं ज्येष्ठं भ्रातरं संतोषयितुम् इदं वचनमब्रवीत्— "शीघ्रं सुमन्त्र, सेनाग्रणीन् गच्छ, संयोजनाय; रामं प्रत्यानयितुं वनवासिनं इच्छामि, जगतः श्रेयसे।" भरतस्य यथोचिताज्ञया तुष्टः सुतः सारथेः सर्वान् नगरजनान्, सेनापतीन्, सुहृदश्च आज्ञापयत्। ततः गृहे गृहे क्षत्रियाः, वैश्याः, शूद्राः, ब्राह्मणाश्च, उष्ट्रान्, रथान्, कुलोत्पन्नान् गजाश्वांश्च संयोजयामासुः। ततः त्र्यशीतितमः सर्गः वाल्मीकि-रामायणे पाठ्यते। तत्र, प्रातःकाले उत्तमं रथमारुह्य भरतः शीघ्रं रामदर्शनकाङ्क्षया प्रस्थितः। तस्य मन्त्रिणः पुरोहिताश्च रथैः, अश्वयुक्तैः, सूर्यरथसदृशैः, पूर्वं प्रस्थिताः। नवसहस्राणि, सुप्रयुक्तानि गजानि, विधिवत्, भरतं अन्वयुः। षष्टिसहस्राणि रथानां, धनुष्मतां, विविधायुधधराणां, भरतं अन्वयुः। लक्षसङ्ख्याकाः अश्वाः, सम्यक् युक्ताः, भरतं अनुययुः। एवं धर्मनिष्ठः भरतः, सभाम् उज्ज्वलयन्, भ्रातृस्नेहेन रामप्रत्यानयाय सर्वां सेनां सज्जयित्वा, वृद्धैः सहितः, रामदर्शनाय शीघ्रं प्रस्थितः।