धर्मनिष्ठस्य महात्मनः राज्ञः श्रीः, यः धर्ममूलः आसीत्, अद्य जलनौकायाः पतितः इव, अनियन्त्रिता जलमध्ये विचरति। अपि च, रामः, अस्माकं महाबलः रक्षकः, मम मातृया धर्मत्यागिनीया वनवासाय प्रेषितः। भरतः एवं विलपन्तं, शोकाकुलं दीनं च दृष्ट्वा, तत्र उपस्थिताः सर्वा नार्यः उच्चैः रुदन्ति स्म। भरतस्य शोकं प्रेक्ष्य, तेजस्वी वसिष्ठः, राजधर्मविद्, इक्ष्वाकुनाथस्य सभागृहं प्रविष्टः। स तद् शोभनं सभागृहं, उत्तममृद्भिः निर्मितं, रत्नमणिभिः भूषितं, सुधर्मायाः सदृशं, सेवकसमूहेन पूर्णं च प्रविष्टवान्। वेदविद् स वसिष्ठः सुवर्णसिंहासने उत्तमवस्त्रेण आवृते स्थित्वा दूतान् आदेशं दत्तवान्। स प्राह— शीघ्रं ब्राह्मणान् क्षत्रियान् वीरान् मन्त्रिणः जनपतिं च सर्वान् आनयत, कार्यमत्र अत्यावश्यकम्। शत्रुघ्नं राजस्नेहितं, भरतं महाश्रियम्, युधाजितं सुमंत्रं च, तत्र स्थितान् सर्वान् स्नेहितजनान् आनयत। ततः महान् शब्दः अभवत्, यत्र जनाः रथैः अश्वैः गजैः च आगच्छन्ति स्म। भरतः सभागृहं प्रविश्य, जनाः तं यथा देवा इन्द्रं, पूर्वं यथा दशरथं, तद्वत् स्वागतं कुर्वन्ति स्म। दशरथस्य पुत्रेण शोभिता सा सभा, महाप्लवगैः पूर्णह्रदवत्, स्थिरजलयुक्ता, रत्नशुक्तिपाषाणैः किनाराः भूषिता, पूर्वं दशरथेन यथा शोभिता। अथ अयोध्याकाण्डस्य द्व्यष्टितमः सर्गः आरभ्यते। भरतः, बुद्धिमान्, सभागृहं दृष्टवान्, यः वृद्धैः महात्मभिः पूर्णः, पूर्णचन्द्ररात्रिवत् दीप्तः। वृद्धाः यथायोग्यं उपविष्टाः, सभा मेघविरहितपूर्णचन्द्ररात्रिवत् शोभते स्म। सा सभा पण्डितैः पूर्णा, मेघविहीनपूर्णचन्द्ररात्रिवत् दीप्तवती। तत्र, सर्वे धर्मज्ञाः मन्त्रिणः उपविष्टाः सन्तः, प्रधानः पुरोहितः सौम्यं वाक्यं भरतं प्रति उवाच— पुत्र, राज्ञा दशरथेन धर्मानुष्ठाय स्वर्गं गतः, तुभ्यं समृद्धां पृथिवीं दत्तवान्। रामः सत्यनिष्ठः, दृढसंकल्पः, धर्मस्मरणे स्थितः, पितृआज्ञां न त्यक्तवान्, यथा उदितः चन्द्रः स्वदीप्तिं न त्यजति। राज्यं, कण्टकविहीनं, तव पितृभ्रात्राभ्यां दत्तम्; तद् सुखमन्त्रिभिः सह भुङ्क्ष्व, शीघ्रं अभिषेकं कुरु। उत्तरदिग्भ्यः पश्चिमदिग्भ्यः, शुद्धदक्षिणदिग्भ्यः, समुद्रसीमास्थितैः च, रत्नानि मणयः च आनयन्तु। इत्येवं उक्त्वा, भरतः, शोकग्रस्तः, धर्मनिष्ठः, रामं स्मृत्वा, धर्मकामः अभवत्। स अश्रुपरिप्लुतया काकवाचया सभा मध्ये पुरोहितं प्रति विलप्य प्राह— को रामात्, विनीतात्, विदुषः, धर्मनिष्ठात्, तादृशात्, राज्यं गृह्णीयात्? कथं दशरथस्य पुत्रः राज्यहरः स्यात्? राज्यं अहं च रामस्य; अत्र धर्मं वक्तव्यम्। रामः ज्येष्ठः, श्रेष्ठः, धर्मात्मा, दिलीप-नहुषयोः समः, तेन राज्यं यथा दशरथेन, तद् अर्हति। यदि अहं तादृशं पापं कुर्याम्, कुलीनानाम् अनर्हं, स्वर्गनिष्प्राप्तं, इक्ष्वाकुवंशस्य कलङ्कः स्याम्। मम मातुः कृतं दुष्कृतं न अनुमोदयामि; अत्र अहं अञ्जलिं कृत्वा रामं वनवासिनं नमामि। राममेव अनुसरिष्यामि, स राजा, पुरुषश्रेष्ठः; राघवः त्रिलोक्यस्य राज्यं अर्हति। भरतस्य धर्मयुक्तं वचनं श्रुत्वा, सर्वे सभासदः हर्षाश्रूणि मुमुचुः, हृदयानि रामे स्थितानि। यदि अहं भ्रातरम् वनात् अनयामि, तत्रैव लक्ष्मणवत् स्थास्यामि। सर्वैः उपायैः तं आनयिष्यामि, वृद्धानाम्, साधूनाम्, सदाचारिणां च सन्निधौ। सर्वे काष्ठकाराः मार्गशोधकाः रक्षकाः च मया पूर्वमेव प्रेषिताः; यात्रा अपि मे रोचते। एवमुक्त्वा, धर्मात्मा भरतः भ्रातृस्नेहितः, समीपस्थं सुमंत्रं बुद्धिमन्तं इदं वचनं उवाच— शीघ्रं उत्तिष्ठ, सुमंत्र, मम आज्ञया; समवेत्य सेनां, यात्रा आज्ञापय। भरतस्य महात्मनः वचनं श्रुत्वा, सुमंत्रः हृष्टः, सर्वं यथाज्ञं यथेष्टं च आज्ञापयत्। राघवस्य आनयाय यात्रा आज्ञां श्रुत्वा, प्रजाः, सेनापतयः, सैनिकाः च हर्षिताः अभवन्। ततः वीरपत्न्यः सर्वगृहेषु, हर्षयुक्ताः, पतिं यात्रा-संस्काराय प्रेरयन्ति स्म। शीघ्राश्वैः, गोधान्यरथैः, वेगितरथैः च, सेनापतयः वीरैः सह समस्तं सैन्यं सञ्चालयन्ति स्म। सेनां वृद्धजनसमीपे स्थितां दृष्ट्वा, भरतः सुमंत्रं प्रति प्राह— मम रथं शीघ्रं योजय। भरतस्य आज्ञां हर्षेण गृहीत्वा, सुमंत्रः उत्तमाश्वयुक्तं रथं आनयत्, यात्रा आरभ्यते।