नगरेषु तु तत्र स्थितेषु, येषां शिखराणि दिवि विहायमानानि इव दृश्यन्ते, तानि नगराणि इन्द्रपुरीमिव बभासिरे। ततः ते सर्वे गङ्गाम् आसाद्य, या नानाविधवृक्षोपवनैः शोभिता, शीतला निर्मला जलसम्पन्ना, महामत्ससमाकुला च आसीत्। यथा निर्मलम् आकाशम् रात्रौ चन्द्रताराभिः भूषितम् प्रकाशते, तथा राजमार्गः, सुशोभनः सुसंस्कृतः, अनुक्रमेण विराजमानः बभूव। अथ शृणु, अयोध्याकाण्डस्य एकाशीतितमं सर्गं श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे। तदा शुभायां रात्रौ सूतमागधबन्दिनः भरतम् मङ्गलशब्दैः स्तुतिभिः च गीतेन च स्तौ। सुवर्णपरिष्कृतं दुन्दुभिं ताडितवन्तः, शतम् शङ्खानाम् अपि निनादः अभवत्, वाद्यश्च उच्चैः नीचैः च स्वरैः वित्रासयन्ति स्म। सा तु वाद्यध्वनिः, आकाशमिव व्याप्य, शोकार्तस्य भरतस्य दुःखम् एव वर्धयामास। ततः भरतः, तेन शब्देन प्रबोधितः, तम् शब्दम् निरोद्धुम् आज्ञापयामास, उवाच च—"नाहम् राजा" इति शत्रुघ्नं प्रति इदम् अब्रवीत्—"पश्य शत्रुघ्न, कैकेय्या जनस्य महदनर्थम् कृतम्; दुःखसङ्कटे माम् उपेक्ष्य, राजा दशरथः स्वर्गं गतः। स धर्मनिष्ठः महात्मा राजा यस्य राज्यलक्ष्मीः धर्ममूलिता, सा अपि इदानीं नावेव निर्नायका जले भ्रमति। रामोऽपि, अस्माकं महाबलः त्राता, मम मातर्या धर्मम् उत्सृज्य, अरण्यं प्रेषितः।" एवं विलपन्तं भरतम्, शोकार्तं दीनदर्शनं च दृष्ट्वा, तत्र सर्वा नार्यः प्ररुदितुम् आरब्धाः। भरतः तु एवं शोचन् आसीत्, तदा महर्षिः वसिष्ठः, राजधर्मवित्, इक्ष्वाकूनां सभागृहं प्रविवेश। स तु विशुद्धमृत्तिकया निर्मितं, रत्नमणिभिः विभूषितं, सुधर्मानिव शोभनं, सेवकसमाकुलं सभागृहं प्रविश्य, सर्ववेदवित् सुवर्णमय आसने उत्तमवस्त्रपर्यङ्के उपविष्टः, दूतान् आज्ञापयामास— "शीघ्रं ब्राह्मणान् क्षत्रियांश्च, सेनापतिं मन्त्रिणश्च, जनपदाध्यक्षान् च, कार्यमस्ति महदिह, आनयत। शत्रुघ्नं च, राजनिष्ठं, श्रीमान् भरतं, युधाजितं, सुमन्त्रं, ये च अन्ये तत्र स्थिताः प्रजाहिते रताः, सर्वान् शीघ्रं आनयत।" एवं विज्ञापिते, महान् जनघोषः अभवत्, रथैः, अश्वैः, गजैः चागतानां जनानां मध्ये। भरतम् प्रविशन्तं जनाः, यथा देवाः इन्द्रम्, तथा पूर्वं यथा दशरथम्, तेनैव सत्कारं कृतवन्तः। सा सभा दशरथात्मजेन शोभिता, यथा महती जलाशया महामीनैः समाकुला, शान्तजला, रत्नशुक्तिमणिशिलासमलङ्कृता, पूर्वं दशरथेन शोभिता इव। अथ शृणु, अयोध्याकाण्डस्य द्वितीयं चत्वारिंशत्तमं सर्गं श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे। भरतः तु बुद्धिमान्, तां सभां वृद्धैः महात्मभिः समाकुलां, यथा पूर्णचन्द्रेण प्रसन्नया रात्र्या, अपश्यत्। ये वृद्धाः तत्र प्रविश्य, यथोचितं स्थानेषु उपाविशन्, सा सभा मेघविवर्जितायां रात्रौ पूर्णचन्द्रेण युक्तेव बभासे। सा सभा, विद्वद्भिः समन्विता, पूर्णचन्द्रेण प्रसन्नया रात्र्या इव शोभाम् अवाप। यदा सर्वे राजपुरुषाः धर्मविदः उपविष्टाः, तदा पुरोहितः शनैः भरतं इदं वचनम् उवाच—"वत्स, राजर्षिः दशरथः धर्ममास्थाय, तुभ्यम् एतां समृद्धां पृथिवीं धनधान्यसमृद्धां दत्त्वा स्वर्गं गतः। रामः सत्यधृतिः, धर्मम् अनुस्मरन्, पितुर्वचनं न परित्यज्य, उदितः चन्द्र इव स्वदीप्तिं न जहाति। राज्यं त्वया, पितृभ्रात्रा च निष्कण्टकं कृतम्; मन्त्रिभिः सह मुदितः त्वं त्वरितं अभिषेकं कुरु। उत्तरदिग्भ्यः पश्चिमदिग्भ्यः, शुद्धदक्षिणात्, समुद्रपारान्तेभ्यः च, ते रत्नानि रत्नानि च आनयन्तु।" एवं उक्त्वा, भरतः तु, शोकेन अभिभूतः, धर्मनिष्ठः, रामं चिन्तयन्, धर्मे मनः न्यधात्। स अश्रुपूर्णया कण्ठगद्गदया हंसशावकध्वनिना मृदुना स्वरें, सभायाम् अतीव शोकाकुलः, पुरोहितम् इदं वचनम् उवाच— "कः नाम रामाद् राज्यं गृह्णीयात्, यः नियमपरः, विद्वान्, प्राज्ञः, धर्मनिष्ठः, मत्तुल्यः? कथं दशरथस्य सुतः राज्यहरः स्यात्? राज्यं च अहं च रामस्य एव; अत्र धर्मं वक्तुम् अर्हसि। रामः ज्येष्ठः श्रेष्ठः, धर्मात्मा, दिलीपनहुषोपमः, स एव दशरथवत् राज्यस्य पात्रम्। यदि अहम् एतादृशं पापं कर्म कुर्वेयं, न साज्जन्यं, न स्वर्गदायकं, लोकस्य इक्ष्वाकुवंशस्य कलङ्कः स्याम्। मातुः कृतं पापं न अनुमन्ये; अत्र अहम् अञ्जलिं कृत्वा, रामं वनवासिनं अपि प्रणमामि। केवलं रामं एव अनुसरिष्यामि, स एव राजा, पुरुषर्षभः; राघवः त्रयाणां लोकानां राज्यस्य पात्रम्।" एवं धर्मयुक्तं वचनं श्रुत्वा, सर्वे सभासदः, रामे हृष्टचित्ताः, हर्षाश्रूणि प्रावर्तयन्। यदि तु अहम् भ्रातरं रामं वनात् आनयितुं न शक्नोमि, तदा लक्ष्मणवत् एव तत्र वने वत्स्यामि। सर्वेषां वृद्धानां, साधूनां, शीलसम्पन्नानां च साक्षात्, यत्नेन तम् बलात् आनयिष्यामि। एवं सगौरवेन, श्रद्धया च, श्रीरामकथाम् अनुशृण्वन्, भरतस्य धर्मनिष्ठां बुद्धिं, सभायाः च भावनां, सर्वे जनाः अनुभवन्ति स्म।