ततः तत्र राजमार्गस्य निर्माणे विविधाः पुरुषाः प्रवृत्ताः। केचन कूपान् बालुकया पूरयन्ति स्म, अपरे च गभीरान् विवरान् अपि पूरयामासुः; अन्ये च सर्वतः निम्नभागान् समं कृत्वा समीकुर्वन्ति स्म। यत्र यत्र बन्धनं करणीयं तत्र तत्र बबन्धुः, यत्र यत्र शोधनं आवश्यकं तत्र तत्र शुद्धिं चक्रुः, यत्र यत्र भेदनं करणीयं तत्र तत्र विदारयामासुः। अल्पकालेनैव ते बहूनि जलसेचनमार्गाणि नानाविधानि सागरसमानानि च निर्मितवन्तः। शुष्केषु स्थलेषु उत्तमान् कूपान् अपि अकुर्वन्, येषां वेदिकाः नानारूपाः शोभायमानाः आसन्। तेषां पन्थानः सुमृष्टतलाः, पुष्पितवृक्षसमृद्धाः, मदोत्कण्ठितद्विजगोष्ठिभिः कूजिताः, पताकाभिः भूषिताः, शोभनाः आसन्। चन्दनजलैः सिक्ताः, नानापुष्पैः अलङ्कृताः च ते सेनायाः मार्गाः दिव्यपथवत् द्योतमानाः आसन्। ततः नियुक्ताः कर्मकराः आदेशानुसारं मधुरफलसमृद्धानि रमणीयानि स्थलानि चिन्तयामासुः। यत् स्थानं धर्मात्मना भरतेन कामितं तत् भूषणैः अधिकतरं शोभितं रत्नमिव बभौ। ततः तत्त्वविदः शुभनक्षत्रमूहूर्तौ महात्मनः भरतस्य वासस्थानं स्थापयामासुः। तद्वासस्थानं वालुकास्तूपैः परिवृतं, इन्द्रयन्त्रध्वजोपमैः स्तम्भैः, शोभनैः महाद्वारैः च विराजितम्। तत्र राजमार्गाः विशालाः, सुविनिर्मिताः, गृहेषु प्रासादमालाः, पताकाभिः शोभिताः, परितः प्राकारैः च वेष्टिताः। उन्नतानि विमानानि, यासां शिखराणि नभसि सर्पन्ति इव दृश्यन्ते, तानि वासस्थानानि इन्द्रपुरीमिव द्योतयन्ति स्म। ततः गङ्गां समुपेत्य, नानावृक्षोपवनसमृद्धां, शीतलशुद्धसलिलां, महामीनसंघाकीर्णां च, ते ययुः। यथा निर्मलः दिवाकरः रात्रौ चन्द्रताराभिः भूषितः द्योतते, तथा स राजमार्गः, रमणीयः, कौशलात् निर्मितः, क्रमशः शोभमानः आसीत्। एवं कृतमाहात्म्ये पथि, अयोध्याकाण्डस्य एकाशीतितमे सर्गे, शृणु। तत्र शुभायां रात्रौ सूताः मागधाः च भरतम् आशिषः शुभाशब्दैः, मङ्गलगीतैः च स्तुवन्ति स्म। तदा सुवर्णपर्यन्तेन आघाटेन तूर्यं निनादितम्, शतानि शङ्खानाम् अपि निनादयन्ति स्म, वाद्यानि च उच्चनीचस्वरं वादयामासुः। तेषां तूर्याणां महती ध्वनिः गगनमिव पूरयन्, शोकातुरस्य भरतस्य दुःखं केवलं वर्धयामास। तदा भरतः प्रबुद्धः, तम् शब्दम् अवरोध्य, "न अहं राजा" इति शत्रुघ्नं प्रति वचनम् अवदत्। "पश्य शत्रुघ्न! कैकेय्या जनानां महत् अनर्थं कृतम्; दुःखितं मां परित्यज्य नृपः दशरथः स्वर्गं गतः। धर्मात्मनः तस्य महात्मनः राज्ञः राज्यलक्ष्मीः अपि अधर्ममूलया नावेव निरालम्बया जलमध्यगता इव भ्रमति। रामः अपि अस्माकं महाबलः रक्षिता, मम मातृया अधर्मेण वनाय प्रेषितः।" इति विलपन्तं भरतं दृष्ट्वा, शोकार्तं करुणं च, तत्र सर्वाः स्त्रियः उच्चैः रोदितुम् आरब्धाः। एवं भरते विलपति, महातेजाः वसिष्ठः, राजधर्मविद्, इक्ष्वाकूणां सभागृहं प्रविवेश। स शोभनं सभागृहं, मृदुललिप्तमृत्तिकं, रत्नमणिविचित्रं, सुधर्मामिव, सेवकसमाकीर्णं च प्रविश्य, वेदविदां श्रेष्ठः सुवर्णासने उत्तमवस्त्रसंवृतं उपविश्य, दूतान् आज्ञापयामास। "शीघ्रं ब्राह्मणान्, क्षत्रियान्, योधान्, मन्त्रिणः, जनपदानां नायकांश्च आनयत; कार्यं त्वरायुक्तम् अस्ति। शत्रुघ्नं, राजभक्तं, श्रीमत् भरतं, युधाजितं, सुमन्त्रं, सर्वांश्च तत्र स्थितान् विश्वस्तान् जनान् आनयत।" इति। ततः महती नादः अभवत्, यदा जनाः रथैः, अश्वैः, गजैः च आगच्छन्। भरतः प्रविशन्, जनैः इन्द्रमिव, यथा दशरथं पूर्वम्, सत्कृतः। तेन दशरथात्मना सभा शोभिता, यथा महाप्रवाहसमृद्धः सरः स्थिरसलिलः, रत्नशङ्खशुक्तिसंयुक्ततीरः, पूर्वं दशरथेन शोभिता आसीत्। अथ अयोध्याकाण्डस्य द्व्यशीतितमे सर्गे, भरतः प्राज्ञः, तां सभां वृद्धसमाविष्टां, पूर्णचन्द्रयुतामिव रात्रिम्, अपश्यत्। वृद्धाः यथायोग्यं प्रविश्य उपविष्टाः, सा सभा मेघविप्रभामिव पूर्णचन्द्ररात्रिम् इव बभौ। तद्विदुषां जनैः पूर्णा सा सभा, मेघविनिर्मुक्तपूर्णचन्द्ररात्रिरिव, शोभमानाऽभवत्। तदा सर्वे राजपुरुषाः धर्मज्ञाः समागताः, ततः पुरोहितः सौम्यया वाचा भरतम् इदं वचनम् अब्रवीत्— "वत्स! धर्मनिष्ठः राजा दशरथः स्वर्गं गतः, स त्वां सम्पूर्णधनधान्यां पृथिवीं दत्त्वा गतः। रामः सत्यप्रतिज्ञः, धर्मं स्मरन्, पितृशासनं न परित्यजति, यथा उदितः चन्द्रः स्वदीप्तिं न जहाति। राज्यं निष्कण्टकम्, पित्रा भ्रात्रा च तुभ्यं दत्तम्; त्वं मन्त्रिभिः सह प्रमुदितः त्वरया अभिषेचनं कुरु। उत्तरतः, पश्चिमतः, शुद्धदक्षिणतः, ये च समुद्रपर्यन्तेषु वसन्ति, ते रत्नानि मणीन् च त्वां प्रति आनयन्तु।" एवं स धर्मयुक्तः संवादः सभायाम् अभवत्।