सर्वदा राज्यम् अस्माकं कुलस्य ज्येष्ठस्य एव भवति; अतः, बुद्धिमन्तः यथा त्वम्, मां प्रति एवं न वदेत्। रामः ह्यस्माकं ज्येष्ठः भ्राता, स एव पृथिव्याः राजा भविष्यति; अहं तु चतुर्दश वर्षाणि वनवासं करिष्यामि। महाबलम् चतुरङ्गम् महद् सैन्यम् सज्जीकरोतु; अहं स्वयम् वनात् ज्येष्ठं भ्रातरं राघवम् आनयिष्यामि। सर्वाणि यथायथम् अभिषेकसामग्रीः सम्यक् सज्जीकृत्य, अग्रे नयिष्यामः; अहं रामस्यार्थे वनं गमिष्यामि। तत्र एव, सर्वैः विधिभिः तं पुरुषसिंहम् अभिषिञ्च्य, यथैव यज्ञात् अग्निः आनियत्, तथा रामम् आनयिष्यामि। अहं मातुः स्वार्थगन्धस्य इच्छां न पूरयिष्यामि; अहं कठिनं वनं वत्स्यामि, रामः राजा भविष्यति। शिल्पिनः सम्यक् मार्गं कर्तुम् आरभन्तु, समतलम् वा विषमम् वा; तथा च, मार्गे दुर्गमे कुशलाः रक्षकाः अस्मान् सह गच्छन्तु। एवं रामस्यार्थे राजकुमारः उक्तवान्, तदा सर्वे जनाः उत्तमं मधुरं च वाक्यम् प्रत्युवाचुः। 'यथा त्वम् ज्येष्ठभ्रातरं भूमिं दातुम् इच्छसि, तथा लक्ष्मीः त्वां सदा अनुगच्छतु।' तस्य राजकुमारस्य अप्रतिमं वाक्यं श्रुत्वा, पुण्यजनानां नेत्रेभ्यः हर्षवर्षाः अश्रूणि मुखे पतितानि। ततः मन्त्रिणः सभायाः च दुःखविमुक्ताः हर्षेण उक्तवन्तः—'भक्तजनाः शिल्पिनः च मार्गे तव आज्ञया निर्देशिताः।' ततः भूमिकर्मणि कुशलाः, मापनमार्गणनिपुणाः, कर्मनिष्ठाः, वीराः खोदकाः, अभियन्तारः च अग्रे प्रस्थिताः। तत्र अधिपाः, यन्त्रकुशलाः, काष्ठकाराः, मार्गनिर्मातारः, वृक्षच्छेदकाः च आसन्। कूपखोदकाः, लेपकाराः, वंशकर्मकाः, सर्वे भूमिसर्वेक्षणकुशलाः अग्रे गताः। विशालः जनसमूहः हर्षेण तं प्रदेशं प्रति शीघ्रं प्रस्थितः, पूर्णचन्द्रस्य समुद्रवत् दीप्तिमान्। मार्गकर्मकुशलाः स्वकार्यं गृह्णित्वा विविधायुधैः अग्रे गताः। लताः, झाडाः, वृक्षाः, शिलाः च छित्वा, जनाः मार्गं शुद्धं कृत्वा, विविधान् वृक्षान् पतितवन्तः। वृक्षहीनस्थलेषु केचित् वृक्षान् रोपितवन्तः, अन्ये कुठारैः, परशुभिः, कर्षणैः च तत्र तत्र वृक्षान् छित्वा। अन्ये बलवन्तः, अतिबलवन्तः च, वल्कलवनानि, दुर्गमस्थलानि तत्र तत्र विशोधितवन्तः। केचित् कूपान् बालुकया पूरितवन्तः, गम्भीरगर्तान् च, अन्ये निम्नप्रदेशान् समीकृतवन्तः। यत् बन्धनीयम् तत् बन्धितम्, यत् शोधनम् तत् शुद्धितम्, यत् भेदनम् तत् भिन्नम्। अल्पकाले बहवः जलवाहिन्यः विविधरूपाः, समुद्रवत् विशालाः निर्मिताः। शुष्कप्रदेशेषु बहवः उत्तमाः कूपाः खनिताः, विविधरूपवेदिकाभिः शोभिताः। लेपितभूमिः, पुष्पितवृक्षैः, मदान्वितपक्षिणां कलरवैः, पताकाभिः शोभिता मार्गः आसीत्। चन्दनजलसिक्तः, विविधपुष्पैः अलङ्कृतः, सैन्यस्य मार्गः स्वर्गमार्गवत् दीप्तिमान् आसीत्। नियुक्ताः अधिकारीणः आदेशानुसारम् रम्यस्थलानि मधुरफलसम्पन्नानि चयनितवन्तः। यत् निवेशनम् धर्मात्मा भरतः इच्छति, तत् भूषणैः अलङ्कृतम्, रत्नवत् आसीत्। शास्त्रकुशलाः शुभनक्षत्राणि शुभमूर्तानि च चयन्य, महात्मनः भरतस्य निवेशनम् स्थापितवन्तः। बालुकापूर्णखातैः परितः, इन्द्रयन्त्रशिलाभिः, शोभनद्वारैः च, तत् रम्यं आसीत्। प्रासादपङ्क्तिभिः, गृहेषु, प्राकारैः च, पताकाभिः अलङ्कृतैः, विस्तीर्णमार्गैः च शोभितम्। उन्नतगृहैः, यस्य उपरिस्थानानि आकाशे विहरन्ति इव, नगरम् इन्द्रपुरीवत् आसीत्। गङ्गां प्राप्त्वा, विविधवृक्षवनैः, शीतलशुद्धजलैः, महामीनैः च पूर्णम्। यथा निर्मलम् आकाशम् रात्रौ चन्द्रताराभिः शोभते, तथा राजमार्गः रम्यः, कुशलनिर्मितः, अनुक्रमेण दीप्तिमान् आसीत्। शुभरात्रौ तदा, सूताः, मागधाः, भरतं आशीर्वचनैः, शुभशब्दयुक्तगीतैः च स्तुतवन्तः। सुवर्णमण्डितः घण्टा नादितः, शतशः शङ्खाः नादिताः, वाद्ययन्त्राणि उच्चस्वननिम्नस्वनैः वादितानि। तद् वाद्यनादम् आकाशं पूरयन्, भरतस्य दुःखम्, यः शोकात् दग्धः, अधिकम् अकुर्वन्। तदा भरतः, जागृतः, तं शब्दं स्थगयन्, 'अहं न राजा' इति शत्रुघ्नं प्रति उक्तवान्। 'पश्य शत्रुघ्न, कैकेय्या जनानाम् महान् अनर्थः कृतः; मां शोकाय समर्प्य, राजा दशरथः गतः।