प्रभाते चतुर्दशे दिने, राजसभायां मन्त्रिणः समागत्य भरतं प्राज्ञं समुपवेश्य सम्बोधितवन्तः। तं प्रति ऊचुः— "राजा दशरथः, अस्माकं ज्येष्ठः श्रेष्ठतमः, रामं ज्येष्ठं महाबलिनं लक्ष्मणं च वनं प्रस्थाप्य स्वर्गं गतवान्। तस्मात्, राजकुमार महायशः, अद्य त्वं अस्माकं राजा भूत्वा राज्यं पालय; अनाथे राज्ये अन्यथा आचरितुं न युक्तम्। सर्वाण्यभिषेकद्रव्याणि सज्जानि, तव जनपदाः शिल्पिनश्च त्वां प्रतीक्षन्ते, राजकुमार। पितुः पितामहस्य च महतीं सम्पदं राज्यं गृहाण, आत्मानमभिषिञ्चस्व, अस्मान् च रक्ष, पुरुषर्षभ।" एवं श्रुत्वा भरतः, सत्यप्रतिज्ञः, सर्वाण्यभिषेकद्रव्याणि प्रदक्षिणीकृत्य, तत्र स्थितान् जनान् इदं वचनमब्रवीत्— "कुलधर्मः अस्माकं ज्येष्ठस्यैव राज्यमस्ति; युष्मद्विदः बुद्धिमन्तः मां प्रति एवं वदितुं न युक्तम्। रामो हि अस्माकं ज्येष्ठभ्राता, स एव पृथिव्याः राजा भविष्यति; अहं तु चतुर्दशवर्षाणि वने वत्स्यामि। महद्बलसम्पन्नं चतुरङ्गबलं सज्जीकृत्य, अहं स्वयम् अग्रजं रामं वनेन प्रत्यानयिष्यामि। सर्वाण्यभिषेकद्रव्याणि सम्पूर्णानि पुरः कृत्वा वने गमिष्यामि रामस्यार्थे। तत्रैव पुरुषव्याघ्रं रामं सर्वैः विधिभिः अभिषिञ्च्य, यज्ञाग्नेः इव प्रत्यानयनं करिष्यामि। मम मातुः स्वार्थगन्धिन्याः इच्छां न पूरयिष्यामि; कठिने वने वत्स्यामि, रामः तु राजा भविष्यति।" "शिल्पिनः सम्यक् मार्गं कुर्वन्तु, समतलमसमतलं वा; चौर्यपरिहारकुशलाश्च रक्षिणः अस्माभिः सह गच्छन्तु।" इत्येवं रामस्यार्थे वदति भरते, सर्वे जनाः प्रशस्तं वाक्यमूचुः— "यथा त्वं ज्येष्ठभ्रात्रे भूमिं दातुमिच्छसि, तथा लक्ष्मीः त्वां सदा अनुगच्छतु।" एवं राजकुमारस्य अप्रतिमं वाक्यं श्रुत्वा, साधवः जनाः हर्षाश्रुभिः मुखानि सिञ्चन्तः तुष्टिमापन्नाः। ततः मन्त्रिणः सभासदश्च शोकमुक्ताः हृष्टाः ऊचुः— "भवताऽज्ञया प्रजाः शिल्पिनश्च मार्गविधानं प्रति नियुक्ताः।" ततः, भूमिकर्मणि निपुणाः, प्रमाणलक्षणकुशलाः, कर्मनिष्ठा, धीराः खनकाः, अभियन्तारश्च प्रस्थिताः। तत्र स्थपतयः, यन्त्रविदः, तक्षकाः, मार्गकाराः, वृक्षच्छेदकाः च अग्रे गच्छन्ति। कूपकर्मिणः, लेपकाराः, वेतसकर्मणि दक्षाः, सर्वे च मापनकुशलाः अग्रे प्रस्थिताः। स महाजनसमूहः प्रमुदितः शीघ्रं प्रस्थानं कृत्वा पूर्णचन्द्रवत् सागर इव दीप्तिमान् अभवत्। ते तु स्वकार्याणि गृहत्वा विविधोपकरणैः मार्गनिर्माणे प्रवृत्ताः। लतान् गुल्मान् झषांस्तथा शिलाश्च छित्वा, वृक्षान् छित्वा मार्गं निर्मायन्। यत्र वृक्षाभावः, तत्र केचन वृक्षान् रोपयन्ति; अन्ये कुठारैः, तृणकर्तनैः, कुटिलैः शस्त्रैः वृक्षान् छिन्त्यन्ति। अन्ये बलवन्तः, अतिबलवन्तश्च, वेतसगुल्मसमूहान् विदार्य, दुर्गमस्थानानि विशोधयन्ति। केचन कूपान् बालुकया पूरयन्ति, गभीराणि विवराणि च; अन्ये निम्नानि स्थलेषु समं कुर्वन्ति। यत् यत्र बन्धनीयम्, तत् बध्नन्ति; यत् शोधनं युक्तम्, तत् शुध्यन्ति; यत् विदार्यं, तत् विदारयन्ति। अल्पेनैव कालेन, विविधरूपाणि, सागरसमानी जलवाहिन्यः निर्मिताः। शुष्केषु स्थलेषु, उत्तमान् कूपान् चतुरशिल्पिभिः निर्मिताः, विविधवेदिकाभिः शोभिताः। सपुष्पवृक्षसमलङ्कृतं, मदोत्कण्ठितद्विजगानैश्च, पताकाभिश्च शोभितं, मार्गः विराजमानः। चन्दनवारिसेचनैः, विविधपुष्पालङ्कारैः च, सेनापथः दिव्यपन्थानमिव विराजते। ततः नियुक्ताः कर्मचारीणः, आज्ञया रमणीयानि मधुरफलानि स्थलेषु चयनम् अकुर्वन्। यत् स्थानं धर्मात्मना भरतेन कामितम्, तत् भूषणैः अलङ्कृतम्, रत्नमिव विराजमानम्। शुभनक्षत्रमूहूर्ते च, तद्वासस्थानं महात्मनः भरतस्य स्थाप्यते। परिखाभिः बालुकापूरिताभिः, इन्द्रयन्त्रस्तम्भोपमैः, शोभनद्वारैः च, तद्वासस्थानं शोभते। महाप्रासादपङ्क्तिभिः, गृहमण्डपवेष्टितैः, पताकाभिः शोभितैः, सुप्रशस्तमार्गैः च समुपेतम्। दीर्घप्रासादैः, येषां शिखराणि आकाशे सर्पन्ति इव, नगरी इन्द्रपुरीमिव शोभते। गङ्गाम् उपेत्य, विविधवृक्षोपेतां, शीतलाम् शुद्धजलां, महामीनसंघैः पूर्णाम्। यथा निर्मलाकाशः रात्रौ चन्द्रताराभिः विभाति, तथैव स राजा-पन्थाः, शोभनः, क्रमशः निर्मितः, शोभते। एवं स धर्मात्मा भरतः मन्त्रिणः प्रजाश्चानुज्ञाप्य, ज्येष्ठभ्रातरं रामं प्रत्यानीय, तस्यैव राज्यमभिषेकं कर्तुम् उद्युक्तः अभवत्।