तदा रावणः तु मानुषान् अवमान्य वरदानसमये न किञ्चित् उक्तवान्। तेन सः केवलं मानुषेभ्यः एव मरणाय बाध्यते, अन्यस्मात् न कस्यचित्। एतेन एव सः नाशाय पात्रः जातः। एतेन समयेन, श्रीविष्णुः महातेजाः शङ्खचक्रगदाधरः पीताम्बरधारी च जगन्नाथः समुपस्थितवान्। सः गरुडमारुह्य, मेघमण्डलस्थ इव सूर्यः, सुवर्णकङ्कणदीप्तिभिः भूषितः, देवराजश्रेष्ठैः स्तुत्यः च आसीत्। तत्रैव ब्रह्मा स्वयं समाधिना स्थित्वा, सर्वे देवाः प्रणम्य स्तुत्वा तम् उद्दिश्य वाक्यम् ऊचुः— "हे विष्णो, लोकानाम् अभ्युदयकाम्यया त्वां नियुक्तुम् इच्छामः। त्वं अयोध्याधिपतेः धर्मिष्ठस्य दानशीलस्य महर्षिसमतेजसः दशरथस्य पुत्रत्वं गच्छ। तस्य तिस्रः पत्न्यः लज्ज्या श्रीया कीर्त्या च तुल्याः। तत्र त्वं चतुर्धा आत्मानं विभज्य मानुषरूपेण जात्वा, लोकानां महापीडां सम्पूर्णतः नाशय। हे विष्णो, रावणं देवैः अदुष्प्राप्यं युद्धे हन्याः। सः देवगन्धर्वसिद्धर्षिभिः अपि पीडितः। अयं मूढः राक्षसः रावणः स्वशक्त्या मुनीन्, गन्धर्वान्, अप्सरांस् च पीडयति। नन्दनवनमध्ये क्रीडन्तः अप्सरः गन्धर्वाश्च तस्य दुष्टेन हिंसायाः शिकाराः अभवन्। तस्य नाशार्थं वयं मुनिभिः सह आगताः। अतः सिद्धगन्धर्वयक्षाः अपि त्वाम् एव शरणं प्रपन्नाः। त्वं सर्वेषां परम् आश्रयः, हे रिपुसूदन। देवद्विषां नरद्विषां च नाशाय मनः संहर।" एवं स्तुतः विष्णुः, देवानाम् अधिपतिः, अमरश्रेष्ठः, ब्रह्मणाऽग्रे सर्वलोकैः पूजितः, धर्मनिष्ठैः देवैः संमिलितैः समभाषत— "मा भैष्ट, कल्याणं भवतु। भवताम् अर्थे रावणं युद्धे पुत्रपौत्रामात्यसख्यादिभिः सह हनिष्यामि। तं देवर्षिभयदं दुष्टं घोरं निहत्य, अहं मनुष्यलोके दशसहस्रं सहस्रं च वर्षाणि वत्स्यामि। तावत् काले पृथिवीं रक्षिष्यामि।" इति वरं दत्त्वा, आत्मसंयमी विष्णुः देवान् प्रति वचनम् अदात्। ततः सः स्वस्य मानुषजन्मस्थानं चिन्तयन्, पद्मनाभः चतुर्धा आत्मानं विभज्य दशरथं पितरम् अकरोत्। तदा देवा, मुनयः, गन्धर्वाः, रुद्राः, अप्सरसां गणाश्च दिव्यरूपैः स्तवैः मधुसूदनं स्तोतुम् आरब्धाः। "अयं रावणः अहंकारपरिपूर्णः, देवाधिपद्वेषी, तापसकण्टकः, गर्जनशीलः—तम् उग्रं भीमं तापसानां भयम्, हे तापसार्तिहन, नाशय।" "एवं गर्जन्तं रावणं बलेन तेजसा च दुष्टं सपरिवारं निहत्य, सर्वदुःखविनिर्मुक्तः, इन्द्ररक्षितः, पापरहितः, दिव्यम् अध्वम् आगच्छ।" एतस्मिन् काले, दशरथः पुत्रकामः सन्, आत्मनः बाहुभ्यां दिव्यं पायसं घटं सुवर्णरजतसंयुक्तं परिष्वज्य, मायया सृष्टमिव, यथाभिलषितम् आलिङ्ग्य तस्थौ। एवम्, नारायणः विष्णुः, देवानां श्रेष्ठैः नियुक्तः, स्वयम् सर्वं विदित्वा, सौम्यवचः देवान् प्रति उवाच— "हे देवाः, किम् उपायः तस्य राक्षसेन्द्रस्य नाशाय? येनोपायेन अहं तं मुनिविघ्नकरं हन्यां?" एवं विष्णुना पृष्टाः, सर्वे देवाः अव्ययम् विष्णुम् ऊचुः—"मानुषत्वं गत्वा, युद्धे रावणं हन्याः।" सः रिपुसूदनः, दीर्घकालं तपः कृत्वा, सृष्टिकर्तारं ब्रह्माणं तुष्टाव। तेन तुष्टः ब्रह्मा तस्मै राक्षसाय वरं दत्तवान्—"त्वं विविधजन्तुभ्यः अभयं लप्स्यसे, मानुषेभ्यः विना।" तदा सः मानुषान् अवमान्य वरं प्राप्य, अहंकारयुक्तः अभवत्। सः त्रीन् लोकान् विनाशयति, स्त्रीश्च अपि हरति। तस्मात् तस्य मृत्युं मानुषेभ्यः एव भविष्यति। एवं देववचनं श्रुत्वा, स्वात्मन्येव स्थितः विष्णुः दशरथं पितरं चकार। तस्मिन् काले दशरथः पुत्राभावेन दुःखितः, पुत्रार्थं यज्ञं अकरोत्। निर्णयं कृत्वा, विष्णुः ब्रह्मणा सह मन्त्रयित्वा, देवर्षिभिः पूजितः अन्तर्धानं गतः। ततः यज्ञकर्तुः अग्नेर् मध्ये, अतुल्यतेजाः, महाबलपराक्रमः, महान् पुरुषः उत्पन्नः। सः कृष्णवर्णः, रक्ताम्बरधरः, रक्तास्यः, मृदङ्गनिःस्वनः, ताम्रकेशः, ताम्रदंष्ट्रः, शुभलक्षणसम्पन्नः, दिव्याभरणभूषितः, पर्वतशिखरप्रमाणः, सिंहविक्रमसम्पन्नः। सूर्यसदृशः, ज्वलनदीप्तिः, सुवर्णरजतसंयुक्तं घटं धारयन्, दिव्यपायसपूर्णं, बाहुभ्यां परिष्वज्य, मायया सृष्टमिव, तिष्ठति स्म। तदा राजा अञ्जलिं कृत्वा तम् उद्दिश्य उवाच—"भगवन्, स्वागतम्! किं ते करणीं?" तदा ब्रह्मनिष्पन्नः सः पुरुषः पुनरुवाच—"राजन्, त्वया देवान् सम्पूज्य, अयं लाभः प्राप्तः।" "नरश्रेष्ठ, एतत् दिव्यं देवकृतं पायसं गृहाण, पुत्रप्रदं, पुण्यं, आरोग्यवर्धनं च। एतत् तव योग्यपत्नीभ्यः दद्यात्—'इदं भुञ्जध्वम्' इति। ताभ्यः त्वं पुत्रान् प्राप्स्यसि, येषां हेतोः त्वं यज्ञं कृतवान्।" एवं सम्यक् देवर्षिगणैः पूजितः विष्णुः, दशरथस्य पुत्रत्वं गत्वा, रावणादीन् दुष्टान् निहत्य, पृथिव्यां धर्मं स्थापयिष्यति, इति देवैः प्रतिश्रुत्य, तत्रैव अन्तर्धानं गतः।