राजा दशरथस्य निधनात् पृथिवी तस्य विना न शोभते, यथा रात्रिः चन्द्रमण्डलवर्जिता न शोभते; अयोध्यापुरी अपि तद्वद् भरतस्य मनसि दृश्यते। भरतः एवम् विलपन्, दुःखेन मनः शिथिलीकृत्य, महर्षिः वसिष्ठः तं पुनः इदं वचनम् अब्रवीत्— "यथोचितं यानि कार्याणि पुरुषश्रेष्ठस्य अन्त्येष्ट्यर्थं कर्तव्यानि, तानि शीघ्रं कर्तव्यानि, वीर्यशालिन्, विलम्बं मा कुरु।" भरतः वसिष्ठस्य वचनं सम्मान्य "एवमस्तु" इति उक्त्वा, त्वरितं सर्वान् ऋत्विजः, पुरोहितान्, आचार्यांश्च आह्वयत्। ततः यथा विधि, याजकाः यजमानाः च, ये पुरुषश्रेष्ठस्य अग्निकक्ष्याबहिः स्थिताः आसन्, तान् निष्कास्य अग्निकर्मणि नियोजयन्। ततः शिबिलायां राजा चेतनाहीनः स्थितः, तस्य परिचारकाः, अश्रुपूरितकण्ठाः, दुःखसन्तप्तचित्ताः, तं बहिः निनीयन्। अग्रे जनाः सुवर्णं, सुवर्णाभरणानि, विविधवस्त्राणि मार्गे प्रसारयन्ति स्म। अन्ये चन्दनं, अगुरु, रालं, तिनिशं, पद्मकं, दिव्यकाष्ठानि च संगृह्य, चितां सुसज्जयन्ति स्म। तत्र गन्धद्रव्याणि दुर्लभानि साधारणानि च समर्प्य, राजा चितायां मध्ये स्थापितः, ऋत्विजः तं यथाविधि व्यवस्थापयन्। ततः विधिपूर्वकं हविर्यजनं कृत्वा, ऋत्विजः तस्यार्थं प्रार्थनाः जपन्; सामवेदगायकाः शास्त्रानुसारं सामगीतानि गायन्। तस्य पत्न्यः वृद्धैः सह, पालकीषु रथेषु च यथायोग्यं नगरात् निर्गत्य गच्छन्ति स्म। ऋत्विजः चितायां स्थितस्य राज्ञः अन्त्येष्ट्यं कृत्वा, कौसल्या नेतृत्वेन स्त्रियः शोकदग्धाः अभवन्। तत्र स्त्रीणां शब्दः उत्पन्नः, बकानां शब्दवत्, सहस्रशः विलपन्तीनां, दुःखपूर्णस्वरः। तदनन्तरं, शोकात् अभिभूताः, पुनः पुनः विलपन्त्यः, राज्ञः पत्न्यः यानात् उतर्य सरयूतीरे गच्छन्ति स्म। भरतेन सह राज्ञः पत्न्यः, मन्त्रिणः, ऋत्विजः च जलक्रियाम् अकारयन्; नगरम् प्रविश्य अश्रुपूरितनेत्राः, दशदिनानि भूमौ शोकसन्तप्ताः अवसन्। दशदिनानां समाप्तौ, शुद्धिकर्मणि कृतं, द्वादशे दिने राजपुत्रः अन्त्येष्ट्यं कृतवान्। स ब्राह्मणेभ्यः बहु रत्नानि, धनं, भोजनं, महतीः वासांसि, विविधानि मौलिकरत्नानि च दत्तवान्। श्वेतचादराणि, शतशः गाः, दासदासी, यानानि, महान्ति गृहाणि च ब्राह्मणेभ्यः दत्तवान्। एतानि दानानि पितृयज्ञार्थं ब्राह्मणेभ्यः दत्त्वा, त्रयोदशे दिने प्रातः, भरतः वीर्यशाली, दुःखेन अभिभूतः, कण्ठः अवरुद्धः, शुद्ध्यर्थं समीपं गच्छन् विलपितवान्। चितायाः अधः दुःखसन्तप्तः पितरं प्रति इदं वचनम् अब्रवीत्— "यदा माम् राघवे समर्पितवान्, यो वनं गतः, तदा त्वया त्यक्तः अस्मि, यथा पुत्रः रक्षके वनं गते त्यज्यते। हे प्रिय, कौसल्याम् मातरम् त्यक्त्वा क्व गतः असि, राजन्? रक्तभस्मं जलेन परिवृतं च कङ्कालमण्डलं दृष्ट्वा—" पितुः शरीरस्य नाशं दृष्ट्वा, भरतः विलपन् अभिभूतः अभवत्; तं दुःखितं अश्रुपूरितं भूमौ पतितं दृष्ट्वा। उत्तोल्यमानः स इन्द्ररथध्वजः पतितः इव, तदा सर्वे मन्त्रिणः शुद्धिसंयुक्ताः तं समीपं आगच्छन्। यथा ऋषयः जीवन्तः ययातिं पतितं दृष्टवन्तः, तथा शत्रुघ्नः भरतं शोकात् अभिभूतं दृष्ट्वा। शत्रुघ्नः पितरं स्मृत्वा चेतनाहीनः भूमौ पतितः, मूढवत् दुःखसन्तप्तः विलपन्। पुनः पुनः पितुः गुणान् धर्मान् च स्मृत्वा, मनथरायाः कैकेय्याः च दुःखेन तं तीव्रः शोकः ग्रस्तवान्। वरदानात् उत्पन्नः दुःखसागरः अगाधः तं निमज्जितवान्; स कोमलः सदा लालनः बालः— "पितः, भरतं शोकाकुलं विलपन्तं त्यक्त्वा क्व गतः असि? किं न त्वमेव अस्माकं भोजनं, पानं, वस्त्रं, भूषणं च दत्तवान्?" "त्वमेव सर्वं दत्तवान्—कः तद् अब अब दास्यति? तु, वियोगे भूमिः न भिद्यते।" त्वया विहीनः, धर्मज्ञः महात्मा, पितरं स्वर्गं गतं, रामं वनं स्थितं च दृष्ट्वा—"मम जीवितस्य किमर्थम्? भ्राता पितरं विहाय, रिक्तायां इक्ष्वाकुवंशाधिष्ठितायां नगरे, अग्निं प्रविश्यामि।" "अयोध्यां न प्रवेश्यामि; तपोवनं गच्छामि।" तेषां विलापं श्रुत्वा दुःखं च दृष्ट्वा— यः यः तान् अनुगच्छन्, तस्य तस्य दुःखमधिकम् अभवत्; ततः शत्रुघ्नः भरतः च, क्लान्तौ विषण्णौ— भूमौ पतितौ, भग्नशृङ्गौ द्वौ वृषौ इव व्यथितौ। तदा पितुः यथोचितः पुरोहितः वसिष्ठः, भरतं उत्तोल्य, इदं वचनम् उवाच— "हे महाभाग, त्रयोदशे दिवसे पितुः निधनम् अभवत्।" "कङ्कालमात्रे स्थिते, किं विलम्बं कुरुषे? सर्वेषु प्राणिषु, द्वन्द्वानि षट् अनिवार्याणि भवन्ति।" "एषु अनिवार्येषु, एवं न कर्तव्यम्।" सुमन्त्रः अपि शत्रुघ्नं उत्तोल्य, तं सान्त्वयति स्म। एवं दशरथराज्ञः निधनात् भरतः शत्रुघ्नः च दुःखसन्तप्तौ, वसिष्ठसुमन्त्रयोः उपदेशेन शुद्ध्यादिकं कृत्वा, अन्त्येष्ट्यं विधिपूर्वकं सम्पन्नम्।