शुभरत्नैः विविधैः भूषिते दिव्ये शयने निषण्णः दशरथस्य सुतः, शोकवेगेन अभिभूतः, विलपन् आसीत्। स राजा भरतः, दुःखेन संविग्नः, तं पितरं सम्बोध्य एवम् उवाच—"राजन्, किं त्वया निश्चितम्, यत् धर्मात्मानं रामं बलिनं लक्ष्मणं च, मम अनागते, प्रवासे सति, वनं प्रस्थाप्य, त्वया कृतम्? क्व गमिष्यसि, महाबाहो, एतान् दुःखितान् जनान् रामवियुक्तान् नरसिंहम् अनिन्द्यकर्माणम् उपेक्ष्य? कः तव स्वर्गगते रामे च वनं गते, पुर्याः श्रेयः सुरक्षा च करिष्यति? त्वयि वियुक्ते इयं पृथ्वी न प्रकाशते, यथा रात्रिः विना चन्द्रेण; तथा नगरी अपि मम तच्छीलम् इव दृश्यते।" एवं भरतेन विलपद्भिः शोकग्रस्तेन, महर्षिः वसिष्ठः punar uvāca—"यद् यत् अस्य नराधिपस्य क्रियाविधिः कर्तव्यः, तत् शीघ्रं कर्तव्यम्, महाबाहो, न विलम्बः कार्यः।" वसिष्ठवाक्यम् आदृत्य "एवं अस्तु" इति भरतः उक्त्वा, शीघ्रं सर्वान् ऋत्विजः, कुलपुरोहितान्, आचार्यांश्च समाह्वयत्। ये च बहिः वह्निगृहस्य नराधिपस्य स्थिताः आसन्, तान् ऋत्विजः होत्रारः च विधिवत् नयन्। ततः मृतचेतसम् राजानं शिबिकायाम् उपवेश्य, दासाः रुदन्तः, अश्रुपूर्णकण्ठाः, शोकसन्तप्तचित्ताः, तम् अपनीयन्। अग्रे जनाः स्वर्णम्, सुवर्णाभरणानि, विविधवस्त्राणि मार्गे प्रक्षिपन्तः ययुः। अन्ये चन्दनम्, अगुरु, रालं, देवदारु, पद्मकं, दिव्यद्रुमांश्च संगृह्य, चितां सज्जीकृतवन्तः। तत्र गन्धद्रव्याणि दुर्लभानि साधारणानि च समर्प्य, राजानं चितायां मध्ये स्थापयित्वा, ऋत्विजः सम्यक् व्यवस्थायाम्। ततः विधिवत् हविः दत्त्वा, ऋत्विजः तस्मै स्वस्तिवाचनानि जपन्तः, सामवेदा गायनः सामगीतिः शास्त्रवद् अर्चन्तः। तदा राज्ञ्यः वृद्धैः सह पालक्यादिषु नगरात् निष्क्रान्ताः, यथायोग्यम्। ऋत्विजः च राज्ञः चितायाम् स्थाप्य, संस्कारान् कृत्वा, कौसल्यायाः नेतृत्वे स्त्रियः शोकाग्निना दग्धाः। तत्र स्त्रीणां क्रौञ्चनिनादसदृशः करुणस्वरः सहस्रशः शोकार्तनादः उत्पपात। ताः अश्रुपूर्णदृशः, पुनः पुनः विलपन्त्यः, वाहनात् अवतीर्य, सरयूनदीतीरे न्यवसन्। भरतेन सह राज्ञ्यः, मन्त्रिणः, ऋत्विजः च जलकृत्यानि सम्पाद्य, अश्रुपूर्णलोचनाः, दशरात्रं भूमौ दुःखेन व्यतीयुः। दशरात्रे गते, शुद्ध्यन्ते च, द्वादश्यां दिवसे, राजपुत्रः पितुः संस्कारान् अकुर्वत। स ब्राह्मणेभ्यः बहूनि रत्नानि, वित्तं, अन्नं, वस्त्राणि, मणीन्, श्वेतचर्माणि, शतशः गावः, दासदासीः, वाहनानि, गृहाणि च दत्तवान्। एतानि दानानि पितुः क्रियार्थं ब्राह्मणेभ्यः दत्त्वा, ततो द्वादश्यां रात्र्यां, त्रयोदश्यां प्रातःकाले, भरतः महाबाहुः, शोकविह्वलः, गद्गदकण्ठः, शौचाय उपसृत्य, पितरं प्रति विलपन् अभवत्। चितातलसमीपे स्थित्वा, दुःखेन संतप्तः, स पित्रे इदं वचनम् उवाच—"त्वया रामे वने गते मयि राघवे न्यस्ते, मम रक्षके प्रव्राजिते, त्वया त्यक्तः अपि पुत्रः इव। प्रिय, कौसल्यां त्यक्त्वा क्व गतः, राजन्? एषो रक्तवर्णः भस्मराशिः, अस्थिपञ्जरं च दृष्ट्वा—" इति पितुः शरीरविनाशं निरीक्ष्य, स विललाप, शोकवेगेन अभिभूतः। तं दृष्ट्वा, दुःखितम् अश्रुपूर्णदृशम्, भूमौ पतितम्। उत्थाप्यमानः स इन्द्रध्वज इव पतितः, तदा सर्वे मन्त्रिणः शुद्धात्मानः तम् उपजग्मुः। यथा मुनयः ययातिं जीवन्तम् अन्ते पतितम् अपश्यन्, तथा शत्रुघ्नः अपि भरतं शोकग्रस्तम् अपश्यत्। स राजा शत्रुघ्नः पितरं स्मृत्वा मूर्चितः भूमौ पतितः, व्याकुलः, विवेकिनः इव, गाढशोकवशात् विललाप। पुनः पुनः पितुः गुणान् धर्मान् च अनुस्मरन्, मन्थरायाः कैकेय्या अशुभकृत्यनिमित्तम् घोरशोकग्रस्तः अभवत्। वरदानात् उत्पन्नः दुःखसागरः अगाधः तम् अवगाढयत्; स च सदा सुकुमारः, सुखसंवर्धितः शिशुः। "पितः, शोकसन्तप्तं भरतं त्यक्त्वा क्व गतः? त्वमेव नः अन्नपानवस्त्राभरणानि प्रदत्तवान्, कः इदानीं तानि यच्छति? वियोगे अपि, पृथिवी न विदीर्यते। त्वयि वियुक्ते, धर्मज्ञ, महात्मन्, पितरि स्वर्गं गते, रामे च वने वसति—किं जीवितेन? अग्नौ प्रवेक्ष्यामि, भ्रातृपितृविहीनः, रिक्तायां इक्ष्वाकुवंश्या नगरी।" "न योध्याम् प्रवेक्ष्यामि; तपोवनं गमिष्यामि।" इति तेषां विलापम्, दुःखमपि दृष्ट्वा, ये अनुयायिनः आसन्, ते अपि अतिविशुष्टचित्ताः अभवन्। ततः शत्रुघ्नः भरतः च, क्लान्तौ, शोकविह्वलौ, दुःखेन अभिभूतौ, तत्र स्थितौ। एवं दशरथस्य महोत्सवविरहशोकात्, पुत्रौ भरतः शत्रुघ्नश्च, बान्धवाश्च, नगरजनाश्च, दुःखेन अभिभूताः, विधिवत् सर्वाः क्रियाः अकार्षुः।