वाल्मीकिरामायणम्

रामो नाम राघवः, दुःखितः, शोकात् व्यथितः, चित्तं विक्षिप्तं कृत्वा, जटायुः काकराजं दाहयामास। ततः, सीतां वनान्तरे अन्वेष्टुं गत्वा, भयङ्करं दुष्टं दैत्यं कबंधं दृष्ट्वा, तं हत्वा, महाबाहुः तस्य शरीरं दह्य, कबंधः स्वर्गं गत्वा, शबरीं धर्मात्मिकां तपस्विनीं प्रति मार्गदर्शनं ददाति। "शबरीं गत्वा, या धर्मेण समर्पिता," इति राघवे सन्देशं प्रेषयित्वा, रघुकुलनन्दनः शबरीं प्राप्य, तस्य पम्पा सरसि हनुमानं दृष्ट्वा, तस्य वचः श्रुत्वा, सुग्रीवं अपि साक्षात्कृतवान। रामः, महाबाहुः, सर्वं कथयित्वा, विशेषतः सीतायाः विषयं, सुग्रीवस्य शृणोति। सुग्रीवः, अग्निना साक्षी कृत्वा, रामस्य मित्रत्वं समारभते; ततः, सुग्रीवः तस्य शत्रुत्वं कथयति। दुःखितः च स्नेहपूर्णः सुग्रीवः, रामाय वलीं हन्तुम् प्रतिज्ञां करोति। तत्र, सुग्रीवः वलिसंहत्याः बलं वर्णयति, सदा राघवस्य सामर्थ्यं विषये संशयं करोति। राघवाय आश्वासनं दातुं, सुग्रीवः दुन्दुभिः नाम महाबाहुं दर्शयति, यः पर्वतस्य सदृशः। रामः, हास्येन, तं दृष्ट्वा, तस्य पादाङ्गुष्ठेन दस्युं दश योजनेन प्रक्षिपति। पुनः, एकेन महाशरैः सप्त शालवृक्षानि, पर्वतं, अधोभूमिं च चिरेण विघातयामास। ततः, सुग्रीवः रामस्य प्रति विश्वासं प्राप्य, रामं किष्किन्धाकन्दरे गच्छति। सुग्रीवः, सुवर्णवर्णः, गर्जन् कृत्वा, वानरराजः प्रकटितः। तत्र, तारा सह वलीं परामर्शं कृत्वा, सुग्रीवः तं गत्वा, रामः एकेन तीर्यक् बाणेन हन्ति। ततः, सुग्रीवस्य प्रार्थनायां, वलीं हत्वा, रामः सुग्रीवं तस्मिन् राज्ये पुनः स्थापयति। वानराणां प्रमुखः सर्वान् वानरान् एकत्र गत्वा, जनकस्य पुत्रीम् अन्वेष्टुं सर्वदिशां प्रेषयति। ततः, सम्पातिवृत्तान्तेन, महाबाहुः हनुमानः, सागरं अतिक्रम्य, शतयोजनं गत्वा, लङ्कां दृष्ट्वा, सीतां चिन्तामग्नां अशोकवनं गत्वा, तां चिन्हं प्रेषयित्वा, समाचारं ददाति, तथा च गेटं च कुर्वन्। पञ्च सेनापतिं च सप्त मन्त्रीपुत्रान् हत्वा, वीरं अक्षं च, अन्ततः बन्धितः। स्वकृतस्य दैविकं वरं ज्ञात्वा, नायकः राक्षसानां बन्धनं सहते। ततः, लङ्कां दह्य, मैथिलीं सीतां विना, महावानरः रामाय शुभसमाचारं दातुं प्रतिगच्छति। महात्मनं रामं अभिवाद्य, तस्य समीपं गत्वा, "सीता दृष्टा," इति विश्वसनीयं समाचारं ददाति। ततः, सुग्रीवेन सह, महासागरस्य तीरं गत्वा, तत्र तीर्यक् बाणैः सागरं कुपितं करोति। सागरः प्रकटितः, तस्य वचः श्रुत्वा, नलः पुलं निर्माति। तेन पुलेन, लङ्कां गत्वा, रावणं युद्धे हत्वा, रामः सीतां पुनः प्राप्य, गहनं शोकं अनुभवति। ततः, रामः जनसङ्गमे तां कठोरवचनं वदति, च सीता, तद्वचनं न सहते, अग्निं प्राविशति, सत्यं धारयन्ती। ततः, अग्निवाक्येन, सीता निष्कलङ्का ज्ञात्वा, तेन महाकर्मणा, त्रैलोक्यं सर्वं प्रीतिं प्राप्यते। देवगणाः च ऋषयः च महात्मनं राघवम् अतीव प्रसन्नाः। लङ्कायां राक्षसराजं विभीषणं अभिषिक्त्वा, रामः कार्यं सम्पूर्णं कृत्वा, सुखं अनुभवति। देवगणात् वरं प्राप्य, वानराणां पुनर्जीवनं कृत्वा, रामः मित्राणां च सह, पुष्पकचरत्नं गच्छति। भरद्वाजाश्रमं गत्वा, सत्यसङ्कल्पः रामः हनुमानं भरतस्य समीपं प्रेषयति। सुग्रीवेन सह पुनः वार्तालापं कृत्वा, रामः पुष्पकं चड्ढति, नन्दिग्रामं गच्छति। नन्दिग्रामे, जटां त्यजन्, रामः, पवित्रः, भ्रातृभिः सह, सीतां पुनः प्राप्य, राज्यं पुनः प्राप्यते। जनाः आनन्दिताः, प्रसन्नाः, संतुष्टाः, समृद्धाः, धर्मात्मा, रोगविनाशिताः, तथा च अनाहारविनाशिताः। कदाचित् पुत्रस्य मृत्युं न पश्यन्ति, स्त्रियः च पतिसंयुक्ता, कदापि विधवा न भवन्ति। नाग्निना भयः, जलात् न प्राप्नुवन्ति, वायुनाऽपि न भयः, ज्वरात् न भयः। न भयं भूखायाः, न च चोराणां; नगराणि च राज्यानि धनधान्ययुक्तानि सन्ति।