यः सुमहात्मनः अनुमत्याऽपुण्यं आचरति, धर्मे मनः प्रवर्तयन् अपि, तेन यः दानं अयोग्येभ्यः ददाति, तस्य सर्वं धनं, येन सहस्रशः अनेकविधं संचितम्, तस्करैः अपहृतं भवतु। यः सुमहात्मनः अनुमत्याऽस्ति, स च यः संध्ययोः उभयोः सुप्तस्य यत् पापं निर्दिष्टम्, तत् तस्य एव पततु। अग्निहोत्रस्य परित्यागात्, गुरुपत्न्याः अभिगमनात्, मित्रद्रोहाच्च यः पापं लभते, तत् अपि तस्यैव स्यात्। देवपितृमातापित्रूणां यः कदापि न सेवकः, स एव सुमहात्मनः अनुमत्याऽस्ति। स पापी, आज एव पुण्यलोकात्, यशः, धर्मात् च शीघ्रं पततु। यः दीर्घबाहुः विस्तीर्णवक्षाः सुमहात्मनः अनुमत्याऽस्ति, स मातरं सेवां परित्यज्य, व्यर्थं तिष्ठतु। यः सुमहात्मनः अनुमत्याऽस्ति, स पुत्रैः समन्वितोऽपि दरिद्रः, सदा ज्वरव्याध्युपपीडितः दुःखितश्च भवतु। स समानान्, आपन्नान्, आशास्यमानान्, प्रार्थयमानांश्च मिथ्या प्रतिज्ञां करोतु। सदा मायायामेव रमेत, कठोरः, निन्दकः, अशुचिः, राजभीतः, अधार्मिकात्मा च भवतु। स धर्मपत्नीं, ऋतुकाले स्नातां, योग्ये काले, दूषयेत्। धर्मपत्नीं परित्यज्य, परदारान् सेवेत, धर्माद् विमुखचित्तः स्यात्। स ब्राह्मणकुलनाशस्य यत्पापं, तत् एवाप्नुयात्। स एव जलदूषणं वा विषदानस्य पापं प्राप्नुयात्। असंयतेंद्रियः स ब्राह्मणपूजां विघ्नं कुर्यात्, वा वत्सार्थं धेनुं दुहेत्। जलमस्ति सति, तृषितं जनं मोहयेत्, तेन पापेन स बध्येत। अन्ये यथार्थवादिनः, मार्गमिच्छन्तः, तस्य सन्निधौ वदन्ति चेत्, तेषां पापेन स युज्येत। एवं राजपत्नी कौसल्या, पतिसुतवियुक्ता, आत्मनं समाश्वासयन्ती, शोकात् विवर्णा भूमौ पतिता। सा भरतं, शोकाभिभूतं, चेतनारहितं, तादृशं कठोरं शपथं कुर्वन्तं दृष्ट्वा, वाक्यमिदं उवाच— "वत्स, त्वया एते शपथाः क्रियमाणाः, मम दुःखमेव वर्धयन्ति, जीवनमेव हरन्ति। सौम्य, यद्भाग्येन तव चित्तं लक्ष्मणस्य च धर्मान्न न निवर्तितम्, तेन प्रसन्ना अस्मि। प्रतिज्ञायाम् अविचलः, धर्मिष्ठः, त्वं पुण्यलोकान् अवाप्स्यसि।" इति उक्त्वा, स्नेहेन भरतं भ्रातृप्रियं गोदारे स्थाप्य, बाहुभ्यां परिष्वज्य, शोकात् रुरोद। महात्मा भरतः, दुःखशोकसमाकुलः, मोहात् च शोकनिग्रहात् च मनसा व्याकुलः, भूमौ शयानः, पुनः पुनः दीर्घश्वासं विसृजन्, संवेदनेन हीनः, सान्त्व्यमानः, दुःखेन रात्रिं व्यतीयाय। एवं शोकातुरे भरते, वसिष्ठः श्रेष्ठवक्ता, महर्षिः, तम् इदं वचनं उवाच— "अलम् अतिव्यथया, महाबाहो, कृतकीर्ते! इदानीं युक्तकालः, राज्ञः अन्त्यकर्म कर्तव्यम्।" वसिष्ठवचनात् भरतः, धर्मज्ञः, आत्मानं संयम्य, सर्वाणि अन्त्यकर्माणि सम्यक् प्रचक्रे। राजा स्नेहात् तैलाद् उत्थाप्य, भूमौ स्थाप्य, मुखे वर्णरहितः, सुप्त इव शयने स्थितः। रत्नैः विराजिते उत्तमे शय्यायाम्, दशरथात्मा दुःखेन विलपन् शयानः आसीत्। स राजा, "किं त्वया निश्चितम्, धर्मात्मानं रामं, महाबलिनं लक्ष्मणं च, मम अनुपस्थितौ, वनं प्रेष्य?" इति विलपन्, "क्व गच्छसि, महाबाहो, रामविहीनान् दुःखितान् जनान् विहाय? रामे वनं गते, त्वं दिवं गते, कः पुरीं पालयिष्यति? त्वयि गतवति, रामे च वनं गते, पृथ्वी चन्द्ररहितरात्रिवत् शोभां न प्राप्नोति, पुरी अपि तथा।" इति विलपन्, भरतः शोकविह्वलचित्तः आसीत्। तस्य विलपन्तस्य, वसिष्ठः पुनः वचनमिदं उवाच— "यथोचितं यानि कर्माणि राज्ञः कर्तव्यानि, तानि शीघ्रं महाबाहो, कर्तव्यानि, विलम्बः न कर्तव्यः।" भरतः, "एवं अस्तु" इति वसिष्ठवाक्यं संमान्य, शीघ्रं सर्वान् ऋत्विजः, पुरोहितान्, आचार्यान् च आहूय। ये नरपतिदेवस्य वह्निगृहस्य बहिः स्थिताः आसन्, तान् ऋत्विजः, होत्रारः च, यथाविधि, प्रेषयामासुः। ततः, राजा चेतनारहितः, शिबिलायाम् उपवेशितः, तं परिचारकाः, शोकगद्गदकण्ठाः, दुःखितचित्ताः, बहिः नयामासुः। अग्रे गच्छन्तः जनाः, स्वर्णं, स्वर्णाभरणानि, विविधानि वस्त्राणि मार्गे प्रक्षिपन्तः, राजानं अनुगच्छन्। इति श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे अयोध्याकाण्डे सप्ततितमः षष्टितमश्च सर्गः।