यः पावनस्य अनुमतिं प्राप्य, स नित्यं मद्ययोषित्समाहितः स्यात्, द्यूतप्रसक्तश्च, कामक्रोधाभिभूतः। यस्य अनुमते पावनः गतः, तस्य धर्मे मनः प्रवर्तेत, अधर्मं तु आचरति; दानं च अयोग्येभ्यः दद्यात्। यस्य अनुमते पावनः गतः, तस्य सहस्रशः संचितं विविधरूपं धनं चौरैः हर्येत। यः पावनस्य अनुमतिं दत्त्वा, तस्य सायं प्रातः सुप्तस्य यः पापः निर्दिष्टः, स एव तस्मै आपततु। यः अनुमतेन पावनस्य गतिः, स अग्निहोत्रत्यागात्, गुरुपत्नीगमनात्, सुहृद्भेदनात् च यः पापः, तम् आप्नुयात्। स देवपितृमातापितृसेवनं न कदाचित् कुर्यात्। स धर्मलोकात्, कीर्तेः, पुण्यकर्मणः च अद्यैव पततु। स मातुः सेवा विना, व्यर्थं तिष्ठेत्। स दीर्घबाहुः, विस्तीर्णवक्षाः, मातरं सेवां त्यक्त्वा, निष्फलं तिष्ठेत्। तस्य, अपि पुत्रबहुलस्य, सदा दरिद्रता, ज्वररोगपीडनं च भवतु। स तुल्येषु, क्लिष्टेषु, आशासु, याचकेषु च, मिथ्याप्रतिज्ञां कुर्यात्। स सदा मायायाम् एव रमेत, कठोरः, निन्दकः, अशुचिः, राजभीतः, अधार्मिकात्मा च भवेत्। स पापात्मा, स्नातायाः ऋतुकाले योग्यायाः धर्मपत्न्याः अतिक्रमणं कुर्यात्। स धर्मपत्नीं परित्यज्य, परदारान् सेवेत, धर्मात् च च्युतचित्तः स्यात्। स ब्राह्मणकुलनाशिनः पापं लभेत। स एव जलरोधनात्, विषदानात् च पापं आप्नुयात्। असौ अशुचिसंवृतः, ब्राह्मणाय अर्चनं विघ्नयेत्, वत्साय क्षीरदोहं कुर्यात्। स उपलभ्यमाने अपि जले, तृषितं जनं मोहयेत्, तेन पापेन युक्तः स्यात्। स अन्यैः सम्यक् विवाद्यमानैः, धर्ममार्गं अन्विष्यत्, तेषां पापेन संयुक्तः भवेत्। एवं पतिं पुत्रं च विना कौसल्या, राजपत्नी, स्वयमेव आत्मनं सांत्वयितुं यत्नं चक्रे; सा शोकाभिभूता भूमौ निपपात। सा भरतं दुःखार्तं, मूर्च्छितं, क्रूरसंकल्पान् शपथान् उच्चारयन्तं दृष्ट्वा, कौसल्या तं वाक्यम् अब्रवीत्—"वत्स, त्वया एतेन शपथेन मम दुःखं वर्धते, जीवितमेव ह्रियते। सौम्य, यद्भाग्येन तवात्मा लक्ष्मणेन सह धर्मात् न परिवृत्तः। प्रतिज्ञायाम् अविचलः त्वं धर्मलोकान् प्राप्स्यसि।" एवं उक्त्वा, सा भ्रातृप्रियं भरतं अंकमादाय, बाहुभ्यां परिष्वज्य, शोकाभिभूता रुरोद। स महात्मा दुःखशोकाभिपन्नः, मोहदैन्याभ्यां चित्तं विक्षिप्य, विलपन्निव तस्थौ। संविद्राहितः, भूमौ शयानः, दीर्घनिःश्वासं श्वसन्, शोकाभिभूतः, सान्त्व्यमानः, रात्रिं दुःखेन निनाय। इत्येतत् श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे, अयोध्याकाण्डे, षट्सप्ततितमः सर्गः श्राव्यः। तत्र, शोकाभिभूतं केकयीपुत्रं भरतं प्रति, वसिष्ठः वाग्मीन् ऋषिश्रेष्ठः इदं वचनम् अब्रवीत्—"राजपुत्र, महाकीर्ते, पर्याप्तं शोकस्य; समयः अयम् उचितः—राज्ञः अन्त्यसंस्कारं कुरु।" वसिष्ठवचनं श्रुत्वा, धर्मज्ञः भरतः धैर्यं समालम्ब्य, सर्वं अन्त्यक्रियाविधानं व्यादिदेश। राजा तैलद्रोणात् निष्क्रान्तः, भूमौ निहितः, वर्णहीनमुखः, सुप्तवत् आसीत्। स शोभनशय्यायाम्, नानारत्नभूषितायाम्, शयानः, दशरथात्मा, शोकेन अभिभूतः विललाप। स अब्रवीत्—"राजन्, त्वया का निश्चितिः कृताऽभूत्, येन धर्मात्मा रामः, महाबलश्च लक्ष्मणः वनं प्रेषितौ, मम अनुपस्थिते? क्व गमिष्यसि, राजन्, रामविहीनान् दुःखितान् जनान् च परित्यज्य? कोऽद्य ते स्वर्गगते, रामे च वनं गते, पुरीं रक्षिष्यति? राजन्, त्वयि गते, भूमिः न शोभते, शशिहीनरात्रिवत्; पुरी अपि तथा दृश्यते।" एवं शोकार्तः भरतः विलपन्, वसिष्ठः पुनः तम् अब्रवीत्—"यथा अयं नरपतिः, यथा च अन्त्यसंस्कार्यः, तत् सर्वं शीघ्रं कार्यं, महाबाहो, न विलम्बः।" "एवं अस्तु" इति वचः उक्त्वा, भरतः वसिष्ठस्य वचनं पूज्य, सर्वान् ऋत्विजः, पुरोहितान्, आचार्यान् च शीघ्रं आह्वयामास। ये च नरपतिपावकगृहबाह्ये स्थिताः आसन्, तान् ऋत्विजः, होतारः च, यथाविधि, नयित्वा अग्निसंस्काराय प्रस्थिताः। ततः, चेतनाहीनं राजानं शिबिकायां स्थाप्य, ते परिचारकाः, अश्रुपरिप्लुतगात्राः, शोकसंतप्तचित्ताः, तम् अपनीय प्रस्थिताः।