यः स धर्मात्मा महात्मनः अनुमतिं लब्ध्वा, स भिक्षापात्रं गृहीत्वा, चीरवसनः, उन्मत्तवत् भिक्षां चरतु भूमौ। यः महात्मनः अनुमतेन तृप्तिं प्राप्नोति, स सदा सुरापानरतो भवतु, स्त्रीषु च द्यूते च आसक्तः, कामक्रोधाभिभूतचित्तः। यः तस्य अनुमतेन महात्मानं प्रेषयति, तस्य धर्मे प्रवृत्तं मनः स्यात्, परन्तु स अधर्मं आचरतु; स च अयोग्येभ्यः दानं दद्यात्। यः महात्मनः अनुमतिं लब्ध्वा, स येन केनचित् प्रकारेण सहस्रशः सञ्चितं धनं चौरैः अपहृतं पश्यतु। यः तस्य अनुमतेन महात्मानं प्रेषयति, स योऽस्तौषीत् सन्ध्ययोः, तस्मै यत्पापं निर्दिष्टं, तत् तस्यैव पततु। अग्निहोत्रत्यागात्, गुरुपत्नीगमनात्, मित्रद्रोहाच्च यत्पापं सम्पद्यते, तत् तस्यैव स्यात्। स देवपितृमातृपितॄणां कदापि न सेवकः भवतु, येन अनुमतेन महात्मा गतः। स शीघ्रमेव पुण्यलोकात्, यशसः, धर्मकृत्येभ्यश्च पततु, येन अनुमतेन महात्मा गतः। स मातरं सेवां त्यक्त्वा, निष्फलः तिष्ठतु, दीर्घबाहुः, विशालवक्षाः, येन अनुमतेन महात्मा गतः। स पुत्रबहुलः सन्, दरिद्रः, ज्वरव्याधिपीडितः, सदा दुःखितः भवतु, येन अनुमतेन महात्मा गतः। स समशक्तेभ्यः, दुःखितेभ्यः, आशास्पदेभ्यः, याचकेभ्यश्च मिथ्याप्रतिज्ञां कुर्यात्, येन अनुमतेन महात्मा गतः। स सदा मायायामेव रमेत, कठोरः, निन्दकः, अशुचिः, राजभीतः, अधार्मिकः च भवतु, येन अनुमतेन महात्मा गतः। स पापात्मा स्नातायां ऋतुकाले धर्मपत्नीं परित्यजेत्, येन अनुमतेन महात्मा गतः। स धर्मपत्नीं परित्यज्य, परस्त्रीषु रमेत, धर्माच्च मनः विमुखं कुर्यात्, येन अनुमतेन महात्मा गतः। स ब्राह्मणकुलनाशपापं लभेत, येन अनुमतेन महात्मा गतः। स केवलं जलदूषणात्, विषदानात् च यत्पापं, तमेव लभेत, येन अनुमतेन महात्मा गतः। स अशुद्धेन्द्रियः सन्, ब्राह्मणार्थं यज्ञं विघ्नयेत्, वत्सार्थं गोः दुहेत, येन अनुमतेन महात्मा गतः। स उपलभ्यमानेऽपि जले तृषितं जनं मोहयेत्, तेन पापेन युक्तः स्यात्, येन अनुमतेन महात्मा गतः। स अन्ये युक्त्या वादिनः धर्ममार्गे प्रवृत्तान् साक्षात् पश्यन्, तेषां पापेन सम्बध्येत, येन अनुमतेन महात्मा गतः। एवं पतिसुतविहीना कौसल्या राजपत्नी आत्मनं सान्त्वयितुं प्रयता, शोकाभिभूता भूमौ पतिता। सा शोकसन्तप्तं, चेतनाहीनं, कठोरसंकल्पं कुर्वन्तं भरतं दृष्ट्वा, कौसल्या तं वाक्यम् उवाच। "वत्स, यदा त्वं एवं शपथं कुरुषे तदा मम दुःखं वर्धते, प्राणमेव हरसि। सौम्य, सौभाग्येन तवात्मा लक्ष्मणेन सह धर्माद् न व्यावर्तत; प्रतिज्ञायाम् अविचलः सन्, धर्मात्मा, त्वं पुण्यलोकान् अवाप्स्यसि।" इति उक्त्वा सा भ्रातृप्रियं भरतं गोदारे स्थाप्य, महाबाहुं परिष्वज्य, शोकसंभ्रान्ता रुरोद। स महात्मा भरतः शोकेन क्लान्तः, दुःखेन च, विमूढचित्तः, शोकनिग्रहात् च मनसा व्याकुलः अभवत्। सान्त्व्यमानः, चेतनाहीनः, भूमौ शयानः, पुनः पुनः दीर्घनिःश्वासं कुर्वन्, रात्रिं दुःखेन व्यतीयाय। एवं महर्षेः वसिष्ठस्य वचनं श्रुत्वा, शोकपीडितः केकयीपुत्रः भरतः, संयम्यात्मानं, धर्मज्ञः सन्, सर्वाणि पितुः संस्कारकर्माणि विधिवत् समारब्धवान्। राजा तैलद्रोणात् निष्क्रान्तः, भूमौ स्थितः, वर्णहीनमुखः, सुप्तवत् शयानेन दृश्यते स्म। रत्नभूषिते उत्तमे शय्यायां स्थापितः दशरथात्मा, शोकेन संतप्तः, विलपन् स्थितः। स भरतः दुःखाकुलः, "राजन्, किं त्वया निश्चितं, येन धर्मात्मा रामः, महाबलश्च लक्ष्मणः, प्रव्राजितौ, मम अनुपस्थिते? क्व गच्छसि, नृपते, रामरहितान् दुःखितान् जनान् विहाय? कः तव नगरस्य क्षेमं रक्षिष्यति, त्वयि स्वर्गं गते, रामे च वने स्थिते? त्वयि विहीने भूमिः न शोभते, यथा चन्द्ररहिते रात्रिः; नगरी अपि तथा मे दृश्यते।" इति विलपन्तं भरतं, शोकाभिभूतमनसं दृष्ट्वा, महर्षिः वसिष्ठः punarapi तं वाक्यम् उवाच—"यत् यत् नृपतेः संस्कारकर्म कर्तव्यं, तत् शीघ्रं, महाबाहो, कर्तव्यम्, न विलम्बः कार्यः।" भरतः वसिष्ठवचनं श्रुत्वा, "एवमस्तु" इति उक्त्वा, शीघ्रं सर्वान् ऋत्विजः, पुरोहितान्, आचार्यांश्च आहूय, विधिपूर्वकं सर्वं समारब्धवान्। ये च नरपतेः अग्निशालायाम् बहिः स्थिताः, ते यज्वभिः, ऋत्विजः च, यथाविधि, नीताः। इति श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे सप्तपञ्चाशत्तमः सर्गः, षट्षष्टितमश्च सर्गः श्राव्यः।