देवाः सह गन्धर्वैः सिद्धैः प्रमुखैः ऋषिभिः च यथाविधि समागताः स्वभागान् प्रतिग्रहीतुं समुपविविशुः। तत्र समागताः देवाः तस्मिन् सभायाम् लोककर्तारं ब्रह्माणं वाक्यम् ऊचुः— “भगवन्, तव प्रसादेन रावणनामकः राक्षसः स्वबलसमन्वितः अस्मान् सर्वान् बाधते; तं निग्रहीतुं न शक्नुमः। त्वया तस्य स्नेहात् वरः दत्तः, भगवन्, तं च वयं सदा पूजयामः; तस्मात् तस्य सर्वं सहिष्णुमः। स दुष्टबुद्धिः त्रीन् लोकान् कम्पयति, तान् अवज्ञाय, देवराजं इन्द्रं अपि लङ्घयितुम् इच्छति। स तु वरदानेन गर्वितः मुनीन् यक्षान् गन्धर्वान् ब्राह्मणान् असुरांश्च अतिक्रामति। न सूर्यः तं दहति, न वातः समीपे प्रवाति; सागरः अपि तं दृष्ट्वा न स्पन्दते। अतः, भगवन्, तस्मात् भीषणात् राक्षसात् महद् भयम्; तस्य विनाशाय उपायं चिन्तयितुम् अर्हसि।” एवं समस्तैः देवैः उक्तः ब्रह्मा विचार्य प्रोवाच— “तस्य पापिनः विनाशोपायः ज्ञातः। स हि ‘अहम् गन्धर्वयक्षदेवदानवराक्षसैः अजेयः’ इति उक्तवान्, अहम् अपि तथैव अनुमोदितवान्। तेन तु मनुष्याः अवज्ञाताः; तस्मात् तस्य मनुष्येभ्यः निधनं सम्भवति, अन्यथा न।" एतस्मिन्नन्तरे महातेजाः विष्णुः शङ्खचक्रगदाधरः पीताम्बरधारी जगन्नाथः समुपस्थितः। स गरुडमारूढः, मेघस्थसूर्यवत्, दीप्तहेमकङ्कणभूषितः, श्रेष्ठैः देवैः स्तूयमानः तत्र विराजते स्म। तत्र ब्रह्मा अपि स्वयम् आगत्य एकाग्रचित्तः स्थितवान्; सर्वे देवाः प्रणम्य स्तुत्वा तम् अभ्यभाषन्त। “हे विष्णो, लोकानां हितकाम्यया त्वां नियोजयामः; त्वम् अयोध्याधिपतेः धर्मात्मनः दशरथस्य पुत्रः भव। स धर्मज्ञः, दानशीलः, महर्षिसमतेजाः; तस्य त्रिषु पत्निषु या: शीलश्रीकीर्तिसदृश्याः— तासां मध्ये, हे विष्णो, त्वं चतुर्धा आत्मानं विभज्य तस्य पुत्रः भूत्वा, तत्र मानुषीं तनुम् आस्थितः, लोकानां महाप्रतापं रावणं नाशय। हे विष्णो, युद्धे रावणं निहन्याः, यो देवैः अजेयः; स हि देवगन्धर्वसिद्धर्षीन् बाधते। स मूढः राक्षसः रावणः स्वबलात् मुनीन्, गन्धर्वान्, अप्सरः च अपि पीडयति। नन्दनवने क्रीडन्त्यः अप्सरः तेन दारुणेन निपातिताः; तस्य विनाशाय वयं मुनिभिः सह आगताः। तस्मात् सिद्धगन्धर्वयक्षाः त्वां शरणम् आगताः; त्वमेव अस्माकं परमाश्रयः, हे शत्रुघ्न। देवमनुष्यशत्रूणां विनाशाय चित्तं निवेशय;” इति स्तूयमानः विष्णुः, देवेषु श्रेष्ठः, ब्रह्मणा सह सर्वैः लोकैः पूज्यमानः, धर्मनिष्ठैः देवैः समवेतैः इदं वचनम् अवदत्— “माऽभैष्ट, शुभं वः स्यात्; हिताय वः अहं युद्धे रावणं हनिष्यामि—सुतपौत्रामात्यसचिवबान्धवसंयुक्तं तं सह। तं घोरं देवर्षिभयदं दुष्टं हत्वा, अहं मनुष्यलोके दशसहस्रैकसहस्रवर्षपर्यन्तं वत्स्यामि। तावत् कालं पृथिव्यां स्थित्वा, तां रक्षिष्यामि;” इत्युक्त्वा, स्वसंयतः विष्णुः देवान् वरं दत्वा अभ्यभाषत। ततः स स्वस्य मानुषजन्मस्थानं चिन्तयन्, पद्मनाभः चतुर्धा आत्मानं विभज्य दशरथं पितरं चकार। तस्मिन्नन्तरे, देवर्षिगन्धर्वरुद्राप्सरसां गणैः सह, मधुसूदनः दिव्यरूपैः स्तोत्रैः स्तूयमानः बभूव। तं गर्वितं, घोरतेजसं, देवेशद्वेषिणं, तपोधनकण्टकं रावणं, हे मुनित्रातः, त्वं नाशय। तं रावणं सह सैन्यबान्धवैः हत्वा, इन्द्ररक्षिते, सर्वदुःखविवर्जिते, सर्वदोषपापशुद्धे दिव्ये लोके आगच्छ। ततः दिव्यं पायसं पात्रे पूरयित्वा, तं प्रियायाः समाश्लिष्येव, विशालभुजः दशरथः स्वयम् आदत्त—मायया सृष्टमिव तद् बभूव। एतस्मिन्नन्तरे, नारायणः विष्णुः, देवश्रेष्ठैः नियुक्तः, सर्वज्ञः अपि, सौम्यं वाक्यम् उक्तवान्— “देवाः, कः उपायः तस्य राक्षसेन्द्रस्य विनाशाय? येन उपायेन अहं तं मुनिविघातिनं हन्यां?” इति। तं प्रति देवाः अव्ययाय विष्णवे प्रत्युवाचुः— “मानुषीं तनुम् आस्थाय, युद्धे रावणं हन्याः।” स हि शत्रुघ्नः दीर्घकालं घोरं तपः कृत्वा, येन लोकसृष्टा ब्रह्मा तुष्टः अभवत्। तेन तुष्टः प्रभुः तस्मै राक्षसाय वरं दत्तवान्— “नान्यस्मात् भयं, मनुष्येभ्यः विना।” स तु वरप्राप्तौ मनुष्येभ्यः अवज्ञां चकार; तस्मात् प्रपितामहवरात् गर्वितः अभवत्। स त्रीन् लोकान् नाशयति, स्त्रीः च अपि हर्तुम् इच्छति; तस्मात् तस्य मृत्युं मनुष्येभ्यः निश्चितम्, हे शत्रुघ्न। एतत् देववचनं श्रुत्वा, विष्णुः स्वयम् दशरथं पितरं चकार। स च राजा तदा पुत्रार्थी, महातेजाः, शत्रुघ्नः, पुत्रकामेष्टिं यज्ञं चकार।