यः पुरुषः महात्मनः अनुमतिं प्राप्य, निर्दयः स्यात्, दुग्धोदनं पायसं च निष्फलं भुञ्जीत, वृद्धान् अवमानयेत्; यः च गौः पादेन स्पृशेत्, स्वयमेव वृद्धान् निन्देत्, मित्रं पूर्णतः विश्वासघातं कुर्यात्; यः च दुष्टबुद्धिः, गोपनीयां दोषवाचं सभायां प्रकाशयेत्; यः च अकर्मण्यः, कृतघ्नः, आत्मत्यक्तः, निर्लज्जः, सर्वेण लोकेन द्विष्टः स्यात्; यः स्वगृहे पुत्रैः, दारैः, दासैः परिवृतः, सुस्वादुं भोजनं केवलं स्वयमेव भुञ्जीत्; यः योग्यां पत्नीं न प्राप्य, अपुत्रः म्रियेत, धर्मकृत्यानि न साधयेत्; यः स्वकुलं नश्यन्तं पश्येत्, पत्निषु क्लेशं प्राप्नुयात्, पूर्णायुः न लभेत; यः राज्ञः, स्त्रियाः, बालस्य, वृद्धस्य वधस्य, दासस्य परित्यागस्य च पापं प्राप्नुयात्; यः दासान् लाक्षया, मधुना, मांसैः, लौहेन, विषेण च सदा पालयेत्; यः संग्रामे प्रवृत्ते शत्रूणां पंक्तिषु भयम् उत्पाद्य, पलायमानः हन्येत; यः कपालं हस्ते धारयन्, चीरवसनः, विक्षिप्तचित्तः इव भिक्षां चरन् पृथिवीं भ्रमेत्; यः सुरापानं, स्त्रीणाम्, द्यूतस्य च सदा आसक्तः, कामक्रोधाभिभूतः स्यात्; यः धर्मे मनः स्थापयन्, अधर्मं आचरति, अर्हेभ्यः न दद्यात्; यः सहस्रशः विविधं धनं सञ्चिनुयात्, तस्य तत् सर्वं चौरैः अपहृतं स्यात्; यः प्रतिवसरे सन्ध्ययोः सुप्तस्य पापं प्राप्नुयात्; यः अग्निहोत्रस्य त्यागात्, आचार्यशय्याघातात्, मित्रद्रोहात् च पापं लभेत्; यः देवपितृमातृपितॄणां कदापि सेवा न कुर्यात्; यः शीघ्रं पुण्यलोकात्, कीर्तेः, धर्मकृत्येभ्यः पतितः स्यात्; यः मातरं सेवां त्यक्त्वा, निष्फलः तिष्ठेत्; यः बहुपुत्रः सन्, निर्धनः, ज्वरार्तः, रोगपीडितः, सदा दुःखितः स्यात्; यः समैः, क्लिष्टैः, आशासु स्थितैः, याचकैः च मिथ्यावचनं दद्यात्; यः सदा मायायाम् आनन्दं लभेत्, कठोरः, निन्दकः, अशुचिः, राजभीतः, अधार्मिकः स्यात्; यः स्नातायाः ऋतुकाले धर्मपत्नीं दूषयेत्; यः धर्मपत्नीं परित्यज्य, परस्त्रीषु रमेत, धर्मात् विमुखः स्यात्; यः विप्रवंशभ्रष्टस्य पापं प्राप्नुयात्; यः जलदूषकस्य, विषदातुः च पापं लभेत्; यः अशुचिहृदयः, ब्राह्मणाय यज्ञं विघ्नयेत्, वत्साय गवां दुग्धं दोह्येत्; यः उपलभ्यमाने अपि जले, तृषितं जनं मिथ्या वञ्चयेत्; यः अन्ये सत्यं विवादन्ते, समक्षं धर्ममार्गं पृच्छन्ति, तेषां पापेन युज्येत्—एवं महात्मनः अनुमत्याऽनुगतः सर्वाणि एतानि दुःखानि, पापानि च प्राप्नुयात्। एवं पतिं पुत्रं च विना, कौसल्या राजपत्नी आत्मनं सान्त्वयितुम् इच्छन्ती, परं शोकसम्भ्रान्ता भूमौ पतिता। सा भरतं शोकात् विवर्णं, तादृशानि कठोराणि शपथवचनानि उच्चारयन्तं दृष्ट्वा, इदं वचनम् उवाच—"वत्स, यदा त्वं एतानि शपथवचनानि भाषसे, तदा मम दुःखं वर्धते, प्राणाः अपि गच्छन्ति। सौम्य, दैवयोगेन तव च लक्ष्मणस्य च धर्मात् मनः न विचलितम्। प्रतिज्ञायाम् स्थितः सन्, त्वं धर्मिष्ठानां लोकान् प्राप्स्यसि।" इति उक्त्वा, सा भरतं भ्रातृप्रियं गोदाम् आदाय, तस्य दीर्घबाहुं आलिङ्ग्य, शोकाभिभूता रुरोद। तत्र महात्मा भरतः, दुःखेन क्लिश्यमानः, मोहात् शोकनिग्रहाच् च, व्याकुलचित्तः अभवत्। सः सान्त्व्यमानः, मूर्च्छितः, बुद्धिहीनः, भूमौ शयानः, दीर्घं दीर्घं श्वसन्, शोकवशात् रात्रिं यापयामास। अथ श्रीमद्रामायणे वाल्मीकि-कविना रचिते, अयोध्याकाण्डे, षट्सप्ततितमे सर्गे, केकयीपुत्रं भरतं शोकसम्पीडितं दृष्ट्वा, वसिष्ठः श्रेष्ठो वाग्मीन् मुनिपुङ्गवः इदं वचनम् उवाच—"राजपुत्र, कीर्तिमन्, पर्याप्तं दुःखम्। इदानीं युक्तकालः—राज्ञः अन्त्यकर्म कर्तव्यम्।" वसिष्ठस्य वचनं श्रुत्वा, भरतः आत्मसंयमं प्राप्य, धर्मं विज्ञाय, सर्वाणि अन्त्यकर्माणि यथाविधि समारब्धवान्।