राज्ये धर्मतः संकलितं करभागं संगृह्य राजा यदि स्वजनस्य रक्षां न करोति, तदा स धर्मद्रोहः तस्यैव पतिष्यति येन तव अनुमत्याऽयं कृतः। यश्च महात्मनः अनुमतिं प्राप्य यज्ञे तपस्विभ्यः दानस्य प्रतिज्ञां कृत्वा तद् दानं कपटेन न प्रयच्छति, तस्यापि स एव दोषः। यश्च महात्मनः अनुमतिं प्राप्य गजाश्वरत्नसंकुले रणाङ्गणे शस्त्रसमाकीर्णे धर्ममाचरन्तः साधून् न रक्षति, स धर्मभ्रष्टो भवति। येन च महात्मनः अनुमत्या पण्डितेन सूक्ष्मार्थः शास्त्रस्य यथावत् उपदिष्टः स दुष्टबुद्धिना विनश्यति। यः च महात्मनः अनुमत्याऽस्त्रधारीं चन्द्रसूर्यसमप्रभं राजलक्ष्म्या युक्तं न पश्यति, स दुर्लभं सौभाग्यं विना भवति। यः च कृपणः सन् पायसशाल्यादि व्यर्थं भुङ्क्ते, वृद्धान् अवज्ञायति, स महात्मनः अनुमत्यैवमाचरति। यः पादेन गावः स्पृशति, स्वयमेव वृद्धान् निन्दति, मित्रं च परित्यजति, स महात्मनः अनुमत्याऽपराधी। यः दुष्टबुद्धिः रहस्यं विश्वासेन उक्तं सार्वजनिके प्रकटयति, स महात्मनः अनुमत्याऽपराधी। यः अकृतज्ञः, आलस्ययुक्तः, आत्मत्यक्तः, निर्लज्जः, सर्वैः लोकैः द्विष्टः, स महात्मनः अनुमत्याऽपराधी। यः स्वगृहे पुत्रदारदासैः परिवृतः सन् उत्तमं भोजनं केवलं स्वयं भुङ्क्ते, स महात्मनः अनुमत्याऽपराधी। यः योग्यां भार्यां न लभते, अपुत्रः मृत्युम् आप्नोति, धर्मकृत्यं न संपादयति, स महात्मनः अनुमत्याऽपराधी। यः स्ववंशं विनश्यन्तं पश्यति, भार्याभिः क्लिश्यते, दीर्घायु न लभते, स महात्मनः अनुमत्याऽपराधी। यः राजहत्यादिदोषं प्राप्नोति, स्त्रीबालवृद्धवधं, दासत्यागं च, स महात्मनः अनुमत्याऽपराधी। यः सर्वदा दासान् लाक्षामधुमांसलोहविषैः पालयति, स महात्मनः अनुमत्याऽपराधी। युद्धे शत्रुसैन्येषु भयजननं कृत्वा पलायमानः हन्यते, स महात्मनः अनुमत्याऽपराधी। यः करकपालधारी, चीरवसन, भिक्षार्थी, उन्मत्तवत् पृथिव्यां विचरति, स महात्मनः अनुमत्याऽपराधी। यः मद्यस्त्रीद्यूतासक्तः, कामक्रोधवशं गतः, स महात्मनः अनुमत्याऽपराधी। यस्य धर्मे चित्तं, परं तु अधर्मं आचरति, अयोग्ये दानं ददाति, स महात्मनः अनुमत्याऽपराधी। यः सहस्त्रशः संचितं धनं चौरैः हर्यते, स महात्मनः अनुमत्याऽपराधी। यः द्विसंध्यायां सुप्तदोषं प्राप्नोति, स महात्मनः अनुमत्याऽपराधी। यः अग्निहोत्रत्यागात्, गुरुपत्न्यभिगमनात्, मित्रद्रोहात् पापं प्राप्नोति, स महात्मनः अनुमत्याऽपराधी। यः देवपितृमातृपितृसेवां न करोति, स महात्मनः अनुमत्याऽपराधी। यः आज्ञातः सत्त्वलोकात्, कीर्तेः, धर्मकर्मणः शीघ्रं पतति, स महात्मनः अनुमत्याऽपराधी। यः मातुः सेवां त्यक्त्वा व्यर्थं तिष्ठति, दीर्घबाहुर्विपुलवक्षाः, स महात्मनः अनुमत्याऽपराधी। यः बहुपुत्रः सन् दरिद्रः, ज्वरार्तः, रोगपीडितः, सदा दुःखितः, स महात्मनः अनुमत्याऽपराधी। यः समैः, दुःखितैः, आशाभाजः, प्रार्थकैः मिथ्यावचनं करोति, स महात्मनः अनुमत्याऽपराधी। यः सदा कपटासक्तः, कठोरः, निन्दकः, अशुचिः, राजभीतः, अधार्मिकः, स महात्मनः अनुमत्याऽपराधी। यः स्नातायां धर्मपत्नीं पापात्मा उपेति, स महात्मनः अनुमत्याऽपराधी। यः धर्मपत्नीं परित्यज्य परस्त्रीषु रमते, धर्माद् विचलितचित्तः, स महात्मनः अनुमत्याऽपराधी। यः विप्रशापं प्राप्नोति कुलनाशात्, स महात्मनः अनुमत्याऽपराधी। यः जलविषप्रदानेन पापं प्राप्नोति, स महात्मनः अनुमत्याऽपराधी। यः अशुचिसंस्कारः ब्राह्मणपूजायाः विघ्नं करोति, वात्स्यपयः पिबति, स महात्मनः अनुमत्याऽपराधी। यः उपलब्धे जले तृषितं जनं मोहयति, स महात्मनः अनुमत्याऽपराधी। यः समक्षे विवादमानान् धर्ममार्गे स्थापनार्थं पापे संलग्नः, स महात्मनः अनुमत्याऽपराधी। एवं पतिसुतवियुक्ता कौसल्या राजपत्नी स्वं मनः सान्त्वयन्ती दुःखेन व्याकुला भूमौ पतिता। भरतं दुःखार्तं मूर्च्छितवत् तिष्ठन्तं, कठोरशपथान् कुर्वाणं दृष्ट्वा, कौसल्या तं वाक्यम् उवाच। “वत्स! तव शपथैः मम दुःखं वर्धते, यतः त्वं स्वजीवं एव हरसि। सौम्य! लक्ष्मणेन सह तव धर्मनिष्ठा न विक्षिप्ता, एष मे सौभाग्यं। सत्यप्रतिज्ञ! त्वं धर्मिष्ठलोकान् प्राप्स्यसि।” एवं उक्त्वा, सा भरतं भ्रातृप्रियं गोद्गतम् कृत्वा, बाहून् परिष्वज्य, शोकवेगेन रुदती। स महात्मा दुःखार्तः विलपन्, मोहशोकाभिभूतचित्तः, अत्यन्तं संतप्तः अभवत्।