सौम्या कौसल्या राजपत्नी दुःखमग्ना स्वस्य पुत्रवियोगे सान्त्वनाय यत्नं कृत्वा, तत्र उपस्थितां तां सम्मानितां स्त्रीं सम्बोध्येदम् उवाच — “हे आर्ये, किमर्थं त्वं माम् अनागसम् अज्ञातं च निर्दोषं उपालक्षयसि? त्वं तु राघवस्य प्रति मम गाढं दृढं च स्नेहम् उत्तमं यथार्थं जानासि। मम मनः शास्त्रमार्गानुगं सदा तस्मात् राघवात् नापचाल्येत; स तु सत्यम् वदति, धर्मिष्ठेषु श्रेष्ठः, तव च अनुमतिः तस्यास्ति। यदि तव अनुमतिः कश्चित् सेवकः पापतमः प्रेष्यते, स सूर्यं मलिनं कुर्यात्, अथवा सुप्तां गौः पादेन ताडयेत्, तस्यैव भाग्यं भवेत्। यदि स्वामी सेवकं महान् कार्यं कर्तुं नियुक्त्वा तं व्यर्थं कुर्यात्, तदधर्मः; एवं तव अनुमतिः येन भवति, तस्यैव भाग्यं भवेत्। यदि राजा स्वजनान् पुत्रवत् रक्षन् विश्वासघातं प्राप्नोति, तव अनुमतिः येन भवति, तस्यैव पापं भवेत्। यदि राजा धर्मेण करं संग्रह्य जनं न रक्षेत्, तस्यैव पापं तव अनुमतिः येन भवति, तस्यैव पतितं भवेत्। यदि राजा यज्ञे तपस्विभ्यः दानं वचनं दत्वा तव अनुमतिः येन भवति, तस्यैव दानं मिथ्या त्यजेत्। संग्रामे गजाश्वरथैः समाकीर्णे, शस्त्राणि बहुलानि सन्ति, तत्र धर्मं न पालयेत् तव अनुमतिः येन भवति, तस्यैव भाग्यं भवेत्। शास्त्रस्य सूक्ष्मार्थं विदुषा यथावत् उपदिष्टं, तं दुष्टबुद्धिः तव अनुमतिः येन भवति, तस्यैव नाशयेत्। सस्त्रबन्धः चन्द्रसूर्यसमः, राजोपचारे स्थितः, तं न पश्येत् तव अनुमतिः येन भवति, तस्यैव भाग्यं भवेत्। कृपणः सः क्षीरपाकं पायसं च व्यर्थं भुञ्जीत्, वृद्धान् अवमानयेत् तव अनुमतिः येन भवति, तस्यैव भाग्यं भवेत्। सः गवां पादस्पर्शं कुर्यात्, वृद्धान् स्वयम् निन्देत्, मित्रं पूर्णतः द्रोहयेत् तव अनुमतिः येन भवति, तस्यैव भाग्यं भवेत्। दुष्टबुद्धिः सः गोपनीयं विश्वासेन उक्तं सार्वजनिकं कुप्रवादं प्रकाशयेत् तव अनुमतिः येन भवति, तस्यैव भाग्यं भवेत्। सः निष्क्रियः, कृतघ्नः, स्वपरित्यक्तः, निर्लज्जः, सर्वैः जगति द्विष्टः भवेत् तव अनुमतिः येन भवति, तस्यैव भाग्यं भवेत्। सः पुत्रदारसेवकैर् गृहं समवृतः सन् उत्तमं भोजनं एकाकी भुञ्जीत् तव अनुमतिः येन भवति, तस्यैव भाग्यं भवेत्। सः योग्यां पत्नीं न प्राप्नोति, पुत्रहीनः मृत्युम् प्राप्नोति, धर्मकार्यं न साधयेत् तव अनुमतिः येन भवति, तस्यैव भाग्यं भवेत्। सः स्ववंशं विनष्टं पश्येत्, पत्निषु क्लेशं प्राप्नोति, दीर्घायुः न भवेत् तव अनुमतिः येन भवति, तस्यैव भाग्यं भवेत्। सः राजन्, स्त्री, बालकं, वृद्धं वा हन्ति, सेवकं परित्यजति, तस्यैव पापं तव अनुमतिः येन भवति, तस्यैव भाग्यं भवेत्। सः सेवकान् लाक्षा, मधु, मांस, लोह, विषेण सदा पोषयेत् तव अनुमतिः येन भवति, तस्यैव भाग्यं भवेत्। संग्रामे शत्रुसैन्ये भयम् उत्पाद्य पलायमानः हन्येत् तव अनुमतिः येन भवति, तस्यैव भाग्यं भवेत्। सः कपालं हस्ते धृत्वा, वसनं चीरं परिधाय, पृथिव्यां विक्षिप्तः याचकः भवेत् तव अनुमतिः येन भवति, तस्यैव भाग्यं भवेत्। सः मद्ये, स्त्रीषु, जुए सदा आसक्तः, कामक्रोधेन आक्रान्तः भवेत् तव अनुमतिः येन भवति, तस्यैव भाग्यं भवेत्। धर्मे मनः स्थितम्, परन्तु अधर्मं आचरति; दानं अयोग्ये ददाति तव अनुमतिः येन भवति, तस्यैव भाग्यं भवेत्। सः यः बहुविधं, सहस्रशः सम्पदं संगृहीतवान्, तस्यैव सम्पदं चौरैः ह्रियेत् तव अनुमतिः येन भवति, तस्यैव भाग्यं भवेत्। यः द्विसन्ध्यं सुप्त्वा पापं प्राप्नोति, तस्यैव पापं तव अनुमतिः येन भवति, तस्यैव भाग्यं भवेत्। सः अग्निहोत्रं त्यजति, गुरुपत्नीं दूषयति, मित्रं द्रोहयति, तस्यैव पापं तव अनुमतिः येन भवति, तस्यैव भाग्यं भवेत्। सः देवपितृमातापितृसेवां न करोति तव अनुमतिः येन भवति, तस्यैव भाग्यं भवेत्। सः धर्मलोकात्, कीर्तेः, धर्मकर्मणः शीघ्रं पतितः भवेत् तव अनुमतिः येन भवति, तस्यैव भाग्यं भवेत्। सः मातरम् सेवा परित्यज्य व्यर्थं स्थितः भवेत् तव अनुमतिः येन भवति, तस्यैव भाग्यं भवेत्। सः पुत्रबहुलः सन्, दरिद्रः, ज्वररोगपीडितः, सदा क्लिश्येत् तव अनुमतिः येन भवति, तस्यैव भाग्यं भवेत्। सः समेषु, दुःखितेषु, आशां कुर्वत्सु, याचिषु मिथ्या प्रतिज्ञां दद्यात् तव अनुमतिः येन भवति, तस्यैव भाग्यं भवेत्। सः सदा मायायुक्तः, कटुत्वेन, निन्दया, अशौचेन, राजभीतः, अधर्मी भवेत् तव अनुमतिः येन भवति, तस्यैव भाग्यं भवेत्। सः स्नातां धर्मपत्नीं रजःशुद्धां काल्ये गर्हयेत् तव अनुमतिः येन भवति, तस्यैव भाग्यं भवेत्। सः धर्मपत्नीं परित्यज्य परस्त्रीषु रमेत्, धर्मे मनः न स्थापयेत् तव अनुमतिः येन भवति, तस्यैव भाग्यं भवेत्। सः ब्राह्मणवंशनाशं यः पापं प्राप्नोति, तस्यैव पापं तव अनुमतिः येन भवति, तस्यैव भाग्यं भवेत्। सः जलदूषणे, विषदाने येन पापं प्राप्तं, तस्यैव पापं तव अनुमतिः येन भवति, तस्यैव भाग्यं भवेत्। सः अशुद्धेन्द्रियः ब्राह्मणस्य पूजायाः विघ्नं कुर्यात्, वा वत्साय गौः दुग्धं पिबेत् तव अनुमतिः येन भवति, तस्यैव भाग्यं भवेत्। सः जलस्य सन्निधौ तृषितं जनं मोहयेत् तव अनुमतिः येन भवति, तस्यैव पापं भवेत्। सः अन्ये विवादं धर्ममार्गे यत्नं कुर्वन्ति, तस्यैव पापं तव अनुमतिः येन भवति, तस्यैव भाग्यं भवेत्। एवं पतिसुतविहीना कौसल्या राजपत्नी स्वात्मनं सान्त्वनाय यत्नं कृत्वा, दुःखेन आक्रान्ता भूमौ पतिता।