तदा कौसल्या, दुःखसागरमग्ना, भरतम् उवाच — यदि इच्छसि, त्वं अद्यैव मां तत्र नय, यत्र नरसिंहः मम पुत्रः तपस्यां स्थितः। अस्य विशालस्य राज्यस्य, यः धनधान्यसम्पन्नः, गजाश्वरथसम्पूर्णः, तस्य अधिकारः तया तव हस्ते समर्पितः। एवं, कौसल्या बहुशः तीक्ष्णैः वाक्यैः निर्दोषं भरतं तुदती, तं शल्यव्रणमिव शोकसम्पूर्णं कृतवती। भरतः, मनः विक्षिप्तः, तस्याः पादयोः पतितः, बहुधा विलपन्, चेतना नष्टः, पुनः चेतनां प्राप्त्वा तस्थौ। कौसल्या दुःखपरिवेष्टिता विलपन्ती, भरतः अञ्जलिं कृत्वा इदं वाक्यं अब्रवीत् — आर्ये, किं मां निर्दोषं अनजानन्तं तुदसि? त्वं जानासि मम राघवे दृढां भक्तिं। मम मनः, शास्त्रमार्गानुगतं, तस्मात् न कदापि निवर्तेत; सः सत्यव्रतः, श्रेष्ठः साधूनां, तव अनुमते स्थितः। यः तव अनुमते कार्यं करोति, तस्य पापं — दुष्टः सेवकः प्रेष्यः, सवितरं मलिनं कुर्यात्, सुप्तां गौः पादेन तुदेत्। यः स्वसेवकं महत्कर्म करवित्वा निष्फलं कुर्यात्, तस्य पापं; यः तव अनुमते कार्यं करोति। यः प्रजाः पुत्रवत् रक्षन्, राजन् विश्वासघातं प्राप्नोति, तस्य पापं; यः तव अनुमते कार्यं करोति। यः धर्मेण करं गृहित्वा प्रजाः न रक्षेत्, तस्य पापं; यः तव अनुमते कार्यं करोति। यः यज्ञे तपस्विभ्यः दानं प्रतिज्ञाय, तव अनुमते, तत्तत् फलम् मिथ्या वञ्चयेत्। संग्रामे गजाश्वरथैः समाकीर्णे, शस्त्रैः व्याप्ते, तव अनुमते, धर्मं न पालनं कुर्यात्। यः शास्त्रस्य सूक्ष्मार्थं, बुद्धिमता उपदिष्टं, तव अनुमते, दुष्टबुद्धिः नष्टं कुर्यात्। यः तव अनुमते, चन्द्रसूर्यसमप्रभं, भुजाभरणयुक्तं, राजसीं शोभां उपविष्टं न पश्येत्। यः तव अनुमते, निष्ठुरः, क्षीरपाकं, पायसं व्यर्थं भुञ्जीत्, वृद्धान् अवमानयेत्। यः तव अनुमते, गोः पादस्पर्शं कुर्यात्, वृद्धान् स्वयम् अपवादं कुर्यात्, मित्रं विश्वासघातं कुर्यात्। यः तव अनुमते, गोपनीयं विश्वासेन उक्तं, सभायां प्रकटयेत्। यः तव अनुमते, प्रमादः, कृतघ्नः, आत्मत्यक्तः, निर्लज्जः, सर्वैः द्विष्टः भवेत्। यः तव अनुमते, पुत्रैः, पत्न्या, सेवकैः परिवृतः, स्वगृहे उत्तमं भोजनं अकेलः भुञ्जीत्। यः तव अनुमते, योग्यां पत्नीं न लभेत्, पुत्रहीनः मृत्युं प्राप्नोति, धर्मं न साधयेत्। यः तव अनुमते, स्ववंशं नष्टं पश्येत्, पत्निषु दुःखितः भवेत्, दीर्घायुष्यम् न लभेत्। यः तव अनुमते, नृपं, स्त्रीं, बालं, वृद्धं हन्यात्, सेवकं त्यजेत्, तस्य पापम्। यः तव अनुमते, सेवकान् लाक्षा, मधु, मांस, लोह, विषैः पोषयेत्। यः तव अनुमते, युद्धे शत्रून् भयम् उपजनयेत्, पलायमानः हन्येत्। यः तव अनुमते, कपालं हस्ते धृत्वा, वल्कलवस्त्रधारी, पृथिव्यां भ्रमति, विक्षिप्तवत् याचेत्। यः तव अनुमते, सुरापानम्, स्त्रीषु, जुए नित्यं आसक्तः, कामक्रोधेन अभिभूतः भवेत्। यः तव अनुमते, धर्मे मनः स्थापयेत्, किन्तु अधर्मं आचरति, दानं अपात्रे दद्यात्। यः तव अनुमते, सहस्रशः रूपेण संगृहीतं धनं, चौरैः हर्येत्। यः तव अनुमते, यः द्विसंध्यं सुप्तः, तस्य पापं तस्यैव पतितम्। यः तव अनुमते, अग्निहोत्रं न कर्ता, गुरुपत्नीं गच्छेत्, मित्रं विश्वासघातं कुर्यात्। यः तव अनुमते, देवपितृमातापितृसेवा न कुर्यात्। यः तव अनुमते, शीघ्रं पुण्यलोकात्, कीर्तेः, धर्मात् पतितः भवेत्। यः तव अनुमते, मातृसेवां त्यजेत्, व्यर्थं तिष्ठेत्, दीर्घबाहु, विशालवक्षाः। यः तव अनुमते, बहुपुत्रः सन्, दरिद्रः, ज्वररोगपीडितः, नित्यं दुःखितः भवेत्। यः तव अनुमते, समैः, दीनैः, आशाभिः, याचकैः मिथ्यावचनं कुर्यात्। यः तव अनुमते, नित्यं मायायाम् रमेत, तीक्ष्णः, अपवदन्, अशुचिः, राजभीतः, अधर्मात्मा भवेत्। यः तव अनुमते, स्नातां धर्मपत्नीं, ऋतुकालप्राप्तां, दुष्टः स्पर्शयेत्। यः तव अनुमते, धर्मपत्नीं त्यक्त्वा, परस्त्रीषु रमेत्, धर्मात् विमुखः भवेत्। यः तव अनुमते, ब्राह्मणवंशविनष्टस्य पापम् प्राप्नोति। एवं भरतः, कौसल्यायाः पुरः, दुःखसम्पूर्णः, स्वनिष्कलुषत्वं प्रदर्शयन्, तव अनुमते कार्यं कर्तुः विविधं पापं वर्णयन्, तस्य हृदयस्थितं दुःखम् व्यक्तम् अकारयत्।