रघुवंशसम्भूतः स राजा दशरथः यः याचमानाय यथायोग्यं दानं दत्तवान्, ततो ब्राह्मणान् सम्यक् सन्तुष्टान् कृत्वा, तान् सदा पूजितवान्। स तेषां प्रीत्यर्थं स्वयम् अवन्दत, हर्षवेगसमाक्रान्तेन्द्रियः। तदा ब्राह्मणाः तं विविधैः आशीर्वादैः अभ्यनन्दन्। भूमिं परित्यज्य दानशीलः स वीरः राजा परमं यज्ञं समासाद्य, प्रमुदितचित्तः, तस्य तद् अनुत्तमं कर्म समाप्य, पुण्यलाभं प्राप। पापक्षयकरं स्वर्गप्रदं राज्ञां दुष्करं तं यज्ञं समाप्य, दशरथः राजा ऋष्यशृङ्गं इदम् उवाच— "त्वं धर्मशीलः, कुलवृद्ध्यर्थं यथोचितं कर्म कर्तुम् अर्हसि।" ततो द्विजश्रेष्ठः ऋष्यशृङ्गः तम् उवाच— "राजन्, तव वंशवृद्ध्यर्थं चत्वारः पुत्राः भविष्यन्ति, ये तव कुलं कीर्तिम् आनयिष्यन्ति।" एवं मधुरवचनं श्रुत्वा, स महात्मा राजा साश्रयम् प्रणम्य, परमं हर्षं प्राप, पुनः ऋष्यशृङ्गं प्रति उवाच। अथ वः शृणुत, श्रीवाल्मीकीये रामायणे बालकाण्डे पञ्चदशः सर्गः आरभ्यते। तदा स मुनिः क्षणं चिन्तयित्वा, स्वात्मानं संयम्य, वेदविदं राजानं प्रति उवाच— "अहं तव पुत्रकामेष्टिं यथाविधि अथर्वशीर्षमन्त्रैः करिष्ये।" ततः स पुत्रार्थं यज्ञं आरभ्य, तेजस्वी मुनिः मन्त्रानुसारं विधिना हव्यं जुहाव। तदा देवाः, गन्धर्वैः सिद्धैः महर्षिभिः सह, स्वभागलाभाय यथाविधि समागच्छन्। तत्र संनिहितेषु देवेषु, ताः देवगणाः जगतां स्रष्टारं ब्रह्माणं वचः ऊचुः— "भगवन्, तव प्रसादात् रावणाख्यो राक्षसः सर्वान् अस्मान् बलात् पीडयति, तं निग्रहितुं न शक्नुमः। त्वया तस्मै स्नेहेन वरः दत्तः, सदा तं वयं पूजयामः, तेन सह सर्वं सहामहे। स दुष्टबुद्धिः त्रीन् लोकान् कम्पयति, तान् अवज्ञाय, इन्द्रं च अपमानयितुम् इच्छति। स मुनीन् यक्षान् गन्धर्वान् ब्राह्मणान् असुरांश्च, वरप्रभावात् मदमत्तः, समतिक्रामति। सूर्यः तं न दहति, वायुः तस्य समीपे न वाति, सागरः अपि तम् दृष्ट्वा न कम्पते। अतः भगवन्, तस्मात् घोरात् राक्षसात् महद् भीतिः, तस्य विनाशाय उपायं चिन्तयितुम् अर्हसि।" एवं सर्वैः देवैः उक्तः ब्रह्मा विचिन्त्य उवाच— "तस्य दुष्टस्य वधोपायः ज्ञातः। तेन उक्तं— 'गन्धर्वयक्षदेवदानवराक्षसेभ्यः अहं अभेद्यः,' इति, मया तथैव प्रतिज्ञातम्। मानवान् अवज्ञाय, स तु तेषां नाम न उक्तवान्; अतः मानवात् वधयोग्यः, अन्यथा तस्य न मृत्युर्भवति।" एतेन कालेन, महातेजाः विष्णुः शङ्खचक्रगदाधरः, पीताम्बरधरः, जगन्नाथः, गरुडारूढः, जलदपर्यङ्के दिवाकर इव, सुवर्णकङ्कणैः दीप्तिमान्, सुरश्रेष्ठैः स्तूयमानः, तत्र आगतः। तत्र ब्रह्मा अपि स्वयम् आगत्य, एकाग्रचित्तः स्थित्वा, सर्वे देवाः प्रणम्य, स्तुवन्तः, तम् विष्णुं इदं वचः ऊचुः— "विष्णो, लोकानां हितकाम्यया त्वां नियुक्तुम् इच्छामः; त्वं अयोध्याधिपतेः दशरथस्य पुत्रः भव। स धर्मात्मा, दानशीलः, महर्षिसमतेजाः; तस्य त्रिषु दारेषु, या यशः, श्रीः, कीर्तिः इव। हे विष्णो, तस्य पुत्रत्वं गच्छ, चतुर्धा आत्मानं विभज्य; तत्र मानुषरूपेण जात्वा, लोकघातकं रावणं नाशय।" "हे विष्णो, रावणं युद्धे हन्याः, यो देवेभ्यः न म्रियते; स हि देवगन्धर्वसिद्धर्षिपूजितान् बाधते। स मूढः राक्षसः रावणः, बलात् मुनीन्, गन्धर्वान्, अप्सरः च पीडयति। नन्दनवने क्रीडन्तः अप्सरः तेन दारुणेन विनिपातिताः। तस्य विनाशाय वयं मुनिभिः सह अत्र आगताः। अतः सिद्धगन्धर्वयक्षाः त्वां शरणं गताः; त्वं सर्वेषां परायणम्।" "देव, मनुष्येषु च शत्रुविनाशाय मनः कुरु।" इत्येवं स्तूयमानः विष्णुः, सुरेश्वरः, अमरश्रेष्ठः, सर्वलोकसम्मानितः, ब्रह्मणा अग्रतः, धर्मनिष्ठैः देवैः सहितः, सर्वान् देवगणान् प्रति उवाच— "भयं त्यजत, शुभं भवतु; भवताम् हितार्थं रावणं युद्धे हनिष्यामि—सपुत्रपौत्रामात्यसचिवबान्धवसहायैः सह।" "तं घोरं देवर्षिभयदं रावणं निहत्य, अहं दशसहस्रसंवत्सरं भूमौ वत्स्यामि। तावत् मनुष्येषु स्थित्वा, पृथिवीं रक्षिष्यामि।" इति दत्त्वा वरं, स्वधृतात्मा विष्णुः देवताभ्यः उवाच। ततः सः स्वस्य मानुषे जन्मस्थाने चिन्तयित्वा, पद्मनाभः चतुर्धा आत्मानं विभज्य, दशरथं पितरं चकार। तस्मिन् काले, देवाः, मुनयः, गन्धर्वाः, रुद्राः, अप्सरसां गणैः सहिताः, दिव्यरूपं मधुसूदनं स्तुतिभिः स्तौम्। "स मदोद्धतः रावणः, घोरतेजाः, अहंकारपूरितः, देवेशद्वेषी, तपस्विनां कंटकः, घोषमुग्रः—तं तापसार्तिहन्तारं संहर।" इति। "तं घोषमुग्रं रावणं, सपरिवारबलं, निहत्य, स्वर्गलोकं गच्छ, इन्द्ररक्षितः, सर्वदुःखविनिर्मुक्तः, सर्वपापविवर्जितः भव।