तेषु क्षणेषु ब्राह्मणाः राजानं दशरथं समुपगम्य विनयपूर्वकं वचः प्राहुः— "त्वमेव भूमेः संरक्षणे योग्यः, नः तु न भूम्याः प्रयोजनं, न च तस्यां पालने समर्थाः वयम्। वयं स्वाध्यायनिरताः सदा, हे पृथिवीपतिः, अन्यत् किञ्चिद् प्रतिदानं अस्मासु दातुम् अर्हसि। रत्नं वा हिरण्यम् वा सुवर्णं वा गावः वा यदस्ति तत् देहि, नः तु भूम्याः आवश्यकता अस्ति।" एवं ब्राह्मणैः वेदविद्भिः उक्तः राजा दशरथः तेषां प्रति लक्षं गवां दत्तवान्। दश कोटीनि सुवर्णानि च चतुर्गुणं रूप्यकं दत्तवान्; ततः सर्वे ऋत्विजः तं द्रव्यं स्वयम् वितरन्ति स्म। ऋष्यशृङ्गाय च वसिष्ठाय च तेषां मध्ये मुख्यब्राह्मणाः यथायोग्यं भागं वितरन्ति स्म। सर्वे हृष्टहृदयाः सन्तः प्रमुदिताः प्रत्यनन्दन्; तदनन्तरं ये सहायकाः आसन्, तेषां प्रति अपि स यथाशक्ति सुवर्णं दत्तवान्। जाम्बूनदं सुवर्णं कोटिशः ब्राह्मणानां प्रति दत्तवान्, दरिद्रब्राह्मणाय उत्तमानि हस्ताभरणानि च दत्तवान्। यः कश्चन याचितवान्, स रघुवंशजः तस्मै अपि दत्तवान्। एवं ब्राह्मणान् यथोचितं तर्पयित्वा, तान् स्नेहेन पालयन्, दशरथः तेषु प्रमुदितेन्द्रियः सन्नम्य प्रणम्य च ब्राह्मणान् अभ्यनन्दत्। ब्राह्मणाः अपि तं नृपं विविधैः आशीर्वादैः अनुगृह्णन्ति स्म। एवं दानशीलः वीर्यवान् भूमिं परित्यज्य राजा दशरथः तस्मिन्परमयागे परमं मनःप्रसादं प्राप्तवान्। स पापहृत् स्वर्गदायकः दुर्धर्षः राज्ञां यज्ञः तेन कृतः। ततः दशरथः ऋष्यशृङ्गं प्रति वचः अब्रवीत्— "त्वं धर्मनिष्ठः सन् स्वकुलवृद्धये यत् करणीयं तत् कुरु।" तदा द्विजश्रेष्ठः ऋष्यशृङ्गः तं राजानं उवाच— "राजन्, त्वं चत्वारः पुत्रान् लप्स्यसे ये ते कुलं कीर्तिं च वर्धयिष्यन्ति।" तस्य मधुरवचनानि श्रुत्वा, महात्मा दशरथः साश्रयं प्रणम्य परमं हर्षं प्राप, पुनः ऋष्यशृङ्गं प्रति वचः अब्रवीत्। शृणु वाल्मीकि-रामायणे बालकाण्डे पञ्चदशस्सर्गः। ततः स मुनिः क्षणमालोक्य, स्वचेतनां संहित्य, वेदविदं राजानं प्रति अब्रवीत्— "अहं ते पुत्रकामेष्ठिं यज्ञं करिष्यामि, अथर्वशीर्षसंहितैः मन्त्रैः विधिपूर्वकं सम्पादितम्।" ततः स पुत्रार्थं स यज्ञं आरब्धवान्, स तेजस्वी मुनिः मन्त्रसंहितया विधिपूर्वकं वह्नौ हविरुपादत्त। तत्र देवाः गन्धर्वैः सिद्धैः ऋषिभिः च सह, यथाविधि स्वभागग्रहणाय समागताः। ते देवाः तत्र समागत्य ब्रह्माणं जगत्पतिं वचः ऊचुः— "भगवन्, त्वदीयेन प्रसादेन रावणनामकः राक्षसः अस्मान् सर्वान् बलात् बाधते; वयं तं निग्रहीतुं न समर्थाः। त्वं तस्मै अनुग्रहेण वरं दत्तवान्, तं च वयं सदा पूजयामः; तेन यद् यद् सह्यते तत् सहामहे।" "स दुष्टबुद्धिः त्रीन् लोकान् कम्पयति, तेषु अवज्ञां करोति, इन्द्रं च अपमानयितुम् इच्छति। स मुनिषु यक्षेषु गन्धर्वेषु ब्राह्मणेषु असुरेषु च अपराधं करोति, वरप्रभावात् गर्वितः। सूर्यः तम् न दहति, न वायुः समीपं गच्छति, समुद्रः अपि तम् दृष्ट्वा न कम्पते।" "अतः भगवन्, तस्मात् भीषणात् राक्षसात् महद्भयं वर्तते; तस्य विनाशाय उपायं चिन्तयितुम् अर्हसि।" एवमुक्तः सर्वैः देवैः ब्रह्मा चिन्तयित्वा उवाच— "तस्य दुष्टस्य विनाशस्य उपायः ज्ञातः। तेन उक्तं— 'गन्धर्वयक्षदेवदानवराक्षसैः अहं न हन्ये' इति, अहं च तं तथैव अनुमोदितवान्।" "मानुषान् तु अवज्ञया न उक्तवान् स राक्षसः; अतः तस्य मानुषेभ्यः मृत्युः संभवति, अन्यथा न।" एतेन समये विष्णुः महातेजाः शङ्खचक्रगदाधरः पीताम्बरधारी सर्वलोकनाथः तत्र आगतः। स गरुडारूढः मेघे सूर्य इव, तप्तहेमकङ्कणविभूषितः, श्रेष्ठैः देवैः स्तूयमानः, तत्र विराजमानः। तत्र ब्रह्मा अपि स्वयम् आगत्य एकचित्तः स्थितवान्; सर्वे देवाः सन्नम्य तं स्तुवन्तः विष्णुं इदं वचः ऊचुः— "विष्णो, लोकानां हितकाम्यया त्वां नियोजयामः; त्वं अयोध्याधिपतेः दशरथस्य पुत्रः भव।" "स धर्मात्मा दानशीलः महर्षिसमतेजाः; तस्य तिस्रः पत्न्यः याः लज्जालक्ष्मीकीर्तिसदृश्याः।" "विष्णो, तस्य पुत्ररूपेण चतुर्धा आत्मानं विभज्य अवतारं कुरु; तत्र मानुषत्वं गत्वा लोकघातकं रावणं नाशय।" "विष्णो, युद्धे रावणं हन्याः, यो देवैः न हन्यते; स देवगन्धर्वसिद्धर्षीन् पीडयति।" "स राक्षसः मूढधीः तेजोऽतिक्रान्तः मुनिषु गन्धर्वाप्सरःसु च दुःखम् आवहति।" "नन्दनवने क्रीडन्त्यः अप्सरः स तेन हिंसिताः; तस्य विनाशाय वयं मुनिभिः सह आगताः।" "अतः सिद्धगन्धर्वयक्षाः त्वां शरणं गताः; त्वमेव अस्माकं परं शरणं, अरिनिषूदन।" "देव, देवमानुषशत्रुविनाशाय मनः निवेशय; इति स्तूयमानः विष्णुः, देवानां पतिः, अमरश्रेष्ठः तत्र स्थितः।