इक्ष्वाकुवंशसम्भवः स राजा दशरथः, यथोचितं दानं कृत्वा, परमं हर्षं लेभे। तदा सर्वे ऋत्विजः पापविमुक्तं राजानं समभ्यध्यायन्। ते तमूचुः— “त्वमेव सर्वे भूमण्डलस्य रक्षणे योग्यः; अस्माकं भूम्याः न किञ्चिदुपकारः, न च वयं तस्यां शासनसमर्थाः। वयं नित्यं स्वाध्यायनिरताः, हे पृथिवीपतॆ, अन्यत् किञ्चिदत्र प्रतिग्रहेयं त्वत्तः प्रार्थयामहे। रत्नं वा हिरण्यम् वा गावः वा यदस्ति, तत् देहि, न तु अस्माकं भूम्याः आवश्यकता अस्ति।” एवं वेदविद्भिः ब्राह्मणैः उक्तः राजा दशरथः दश लक्षगवां दानं चकार। स च दश कोटिहिरण्यं च चतुर्गुणं रूप्यकं च दत्तवान्, ततः सर्वे ऋत्विजः तद् धनं स्वयमेव वितरन्तः सन्तुष्टाः अभवन्। ऋष्यशृङ्गाय च वसिष्ठाय च तैः श्रेष्ठैः ब्राह्मणैः यथोचितं दानं वितरितम्। सर्वे हृष्टचित्ताः सन्तः प्रीत्या प्रत्यनन्दन्; ये च सहायाः आसन्, तेषां प्रति अपि स राजा सुविशेषेण सुवर्णं दत्तवान्। ब्राह्मणेभ्यः च जाम्बूनदं सुवर्णं कोटिशः दत्तम्, दरिद्राय ब्राह्मणाय उत्तमानि हस्ताभरणानि अपि दत्तानि। यः याचितवान्, तस्मै रघुवंशजः दत्तवान्; ब्राह्मणान् सम्यक् तृप्तान् दृष्ट्वा, तान् प्रियं कृत्वा, स्वयम् अपि तान् पूजयामास। स राजा आनन्दसमाकुलेन्द्रियः ब्राह्मणेभ्यः प्रणम्य, तैः विविधाः आशीः श्रुत्वा, परमं हर्षं लेभे। एवं दानशीलः वीर्यवान् राजा, यो भूमिं अप्यत्यजत्, स प्रहृष्टचित्तः परमं यज्ञं सम्प्राप्तवान्। स पापनाशनः स्वर्गदायकः, राज्ञां दुःसाध्यः स यज्ञः समाप्य, दशरथः ऋष्यशृङ्गं प्रति वाक्यमब्रवीत्। “त्वं, उत्तमव्रतधारिन्, यत् तव वंशवृद्धये करणीयं, तत् कुरु।” तदा द्विजश्रेष्ठः ऋष्यशृङ्गः तमूचुः— “राजन्, चत्वारः पुत्राः तव भविष्यन्ति, ये तव वंशं कीर्तिमन्तं करिष्यन्ति।” एवं मधुरं वचनं श्रुत्वा, महात्मा दशरथः, कृताञ्जलिः, परमं हर्षं प्राप्य, पुनः ऋष्यशृङ्गं प्राञ्जलिरुवाच। तत्र वाल्मीकिरामायणे बालकाण्डे पञ्चदशोऽध्यायः प्रवर्तते शृणु। ततः स मुनिः क्षणमालोक्य, स्वात्मानं संयम्य, वेदविदं राजानं प्रति वाक्यमब्रवीत्— “अहं तव पुत्रार्थं यज्ञं करिष्ये, अथर्वशिरसि विहितैः मन्त्रैः, विधिपूर्वकं सम्पादितम्।” ततः स पुत्रकामस्य यज्ञस्य आरम्भं चकार; तेजस्वी मुनिः विधिवत् मन्त्रैः हविः अग्नौ जुहाव। तदा देवा, गन्धर्वैः, सिद्धैः, ऋषिभिः सह, स्वभागविहिताय यज्ञे समुपविविशुः। संहृष्टाः तत्र देवाः ब्रह्माणं जगतां धातारं वाक्यमूचुः— “भगवन्, तव प्रसादात् रावण नाम राक्षसः स्वबलात् अस्मान् सर्वान् बाधते; वयं तं न निग्रहीतुं शक्ताः। त्वया तस्मै अनुग्रहेण वरः दत्तः, वयं तं सदा पूजयामः; तस्य सर्वं सहामहे। स दुरात्मा त्रिलोकान् कम्पयति, तान् अवज्ञाय, इन्द्रं च अपि हन्तुम् इच्छति। स मुनीन्, यक्षान्, गन्धर्वान्, ब्राह्मणान्, असुरांश्च, वरप्रभावात् गर्वितः, अबाधत। न स्य सूर्यः तं दहति, न वायुः समीपे व्रजति, अपि च सागरः तं दृष्ट्वा न कम्पते। तस्मात्, भगवन्, तस्मात् राक्षसात् महद्भयं; तस्य विनाशाय उपायः कर्तव्यः।” एवं सर्वैः देवैः उक्तः ब्रह्मा चिन्तयित्वा वाक्यमब्रवीत्— “तस्य दुष्टस्य विनाशोपायः ज्ञातः। तेन उक्तं— ‘गन्धर्वयक्षदेवदानवराक्षसैः अहं अवध्यः’ इति; अहम् अपि तथा अनुमोदितवान्। स तु मनुष्येभ्यः अवध्यत्वं न याचितवान्, तस्मात् सः मनुष्येभ्यः वध्यः, अन्यथा न।“ एवमुक्ते, तत्र विष्णुः महातेजाः, शङ्खचक्रगदाधरः, पीताम्बरधारी, जगन्नाथः, गरुडारूढः, मेघे सूर्य इव, सुवर्णकङ्कणैः शोभमानः, देवराजैः स्तूयमानः, समुपस्थितः। तत्र स्वयं ब्रह्मा अपि समागतः, एकचित्तः स्थित्वा, सर्वे देवाः प्रणम्य स्तुवन्तः तमिदं वचनमूचुः— “विष्णो, लोकानां हितकाम्यया त्वां नियोजयामः; त्वं अयोध्याधिपतेः दशरथस्य पुत्रत्वं गच्छ। स धर्मात्मा, दानशीलः, महर्षिसमतेजाः; तस्य तिस्रः पत्न्यः, याः लज्जालक्ष्मीकीर्तिसमानाः। हे विष्णो, त्वं तस्य पुत्रत्वं गच्छ, चतुर्धा आत्मानं विभज्य; तत्र मनुष्यरूपेण जात्वा, लोकघातकं रावणं हन्तव्यम्। रावणः देवैः अवध्यः, त्वया युद्धे निहन्तव्यः; सः देवगन्धर्वसिद्धर्षीन् पीडयति। स दुष्टः राक्षसः रावणः बलात् मुनीन्, गन्धर्वान्, अप्सरः च पीडयति। नन्दनवने क्रीडन्त्यः अप्सरः तेन ताडिताः; तस्य विनाशार्थं वयं मुनिभिः सह आगताः। तस्मात् सिद्धगन्धर्वयक्षाः त्वामेव शरणं गताः; त्वमेव सर्वेषां परमा गतिः, हे शत्रुनाशन।” एवं तद् सर्वं दिव्यं संवादं, यज्ञविधिं च, देवसंवादं च, राजा दशरथस्य पुत्रप्राप्तिकामनां च, विष्णोः अवतरणस्य हेतुम् अपि, सम्यक् प्रवृत्तं।