स वीरः, मुखं पुरः कृत्वा, राजप्रासादात् निर्गत्य, द्युति-युक्तां सुदामां नदीं दृष्ट्वा तां च पारमगच्छत्। ततो दीर्घां, रम्यां, दूरपार्श्वस्थां, प्रतिकूलवाहिनीं, तरङ्गसंपूर्णां शतद्रूम् नदीं प्रसिद्धः इक्ष्वाकुवंशजः पारमगच्छत्। एलधानां नदीं पारमित्य, शिलासंपन्नमार्गं तथा अग्नेयम्यं, शरच्छेदनेन प्रसिद्धं स्थलम्, स पारमगच्छत्। सत्यनिष्ठः, शुद्धः, प्रसिद्धः, शिलावहगिरिं दृष्ट्वा, महागिरिं अतिक्रम्य, चैत्रवनं प्रति प्रस्थितः। स तदा सरस्वतीं गङ्गां च नदीं प्राप्त्वा, उत्साहेन पारमित्य, वीरमत्यस्य उत्तरं भारुण्डवनं प्रविष्टः। ततः शीघ्रवाहिनीं यमुनां कुलिङ्गनाम्नीं, पर्वतैः परिवृतां, घोषयुक्तां नदीं प्राप्त्वा, तां च पारमित्य, सेनां समाश्वासयत्। तत्र स्नानं कृत्वा, अश्वान् विश्राम्य, जलं पीत्वा, शीतलाङ्गः, जलं गृहीत्वा, तत्रोत्थाय प्रस्थितः। स राजकुमारः, विरलवनं, यत्र जनः दुर्लभः, उत्तमयानं आरूढः, आकाशे वातः इव, शौर्येन अग्रे गच्छति। राघवः शीघ्रं भागीरथीं नदीं, दुस्तरां महतीं, पूर्वतीरस्थे प्रसिद्धनगरं प्राप्तः। गङ्गां पूर्वतीरे पारमित्य, कुटिकोष्ठिकां प्राप्त्वा, सेनया सह तां च पारमित्य, धर्मवर्धनं प्राप्तः। दक्षिणद्वारस्य समीपे जम्बूप्रस्थं आगच्छत्; दशरथस्य पुत्रः वरूथग्रामं रम्यं प्राप्तः। तत्र सुखवनं निवसित्वा, उज्झिहानस्य उपवनं यत्र प्रियवृक्षाः वर्धन्ते, तत्र प्रति प्रस्थितः। स प्रियसालवृक्षान् प्राप्त्वा, भरतः शीघ्रं अश्वान् आरूढः, सेनायाः अनुमतिं दत्त्वा, त्वरितं प्रस्थितः। सर्वतीर्थेषु स्थित्वा, उत्तानकां नदीं पारमित्य, विविधं पर्वतनदीं शीघ्रयानैः अतिक्रम्य, गजपृष्ठसमीपे कुटीमुपगम्य, पुरुषसिंहः लौहित्यां नदीं कपिवटे पारमगच्छत्। एकसालां, विनतां, गोमतीं च नदीं पारमित्य, कलिङ्गनगरं प्राप्त्वा, सालवनं प्रविष्टः। भरतः, यानं क्लीष्टं कृत्वा, शीघ्रं आगच्छत्, वनं अतिक्रम्य, प्रातःकाले तत्र प्राप्तः। स सप्तरात्रं मार्गे स्थित्वा, मनुना निर्मितां अयोध्यां नगरं दृष्ट्वा, नरसिंहः तां ददर्श। अयोध्यां पुरः स्थित्वा, सारथये भाषते— "इयं नगरः, पुण्योपवनैः प्रसिद्धा, मम न परिचिता इव दृश्यते।" "अयोध्या दूरात् दृश्यते, हे सारथे, तस्या भूमिः शुक्लवर्णा, ब्राह्मणैः धर्मनिष्ठैः वेदविद्भिः पूर्णा।" "पूर्वं अयोध्या ऋषिभिः समाकीर्णा, श्रेष्ठराजर्षिभिः रक्षिताः, तत्र महाशब्दः सदा श्रुतः।" "अद्य तु सर्वत्र न पुरुषस्त्रीणां स्वरः श्रूयते; उपवनानि दिवासमाप्तं क्रीडायाः पश्चात् जनैः रिक्तानि सन्ति।" "पूर्वं उपवनानि सर्वत्र जनैः क्रीडमानैः दीप्तानि, अद्य तु तानि विलपन्ति इव, तैः परित्यक्तानि।" "हे सारथे, नगरं मम वनमिव दृश्यते; न यानानि, न गजाः, न अश्वाः दृश्यन्ते।" "पूर्वं श्रेष्ठजनाः आगच्छन्ति गच्छन्ति च, तदा उपवनानि हृष्टानि सन्ति।" "पूर्वं तानि उपवनानि जनैः रममाणैः परिपूर्णानि, परमसुखेन युक्तानि; अद्य तु तानि सुखरहितानि दृश्यन्ते।" "पथेषु पतितपर्णानि, वृक्षाः विलपन्ति इव, मत्तपशुपक्षिणां शब्दः न श्रूयते।" "मृदु मधुरवाचः, याः पूर्वं गन्धसंपुटिताः चन्दनागारु-युक्ताः, अतुलधूपगन्धेन आवृताः, न श्रूयन्ते।" "शुभः वातः पूर्ववत् न वायति, यः नगरे कोणेषु ढक्कमृदङ्गवीणाशब्दं वहति।" "पूर्वं सततम् शब्दः श्रूयते, अद्य तु स नास्ति; नगरं मन्दगमनं इव दृश्यते, अशुभानि अपकर्षणानि च चिन्हानि पश्यामि।" "एतेषु अशुभेषु चिन्हेषु, मम मनः व्यथितम्; नूनं स्वजनानां कल्याणं दुर्लभं, हे सारथे।" "यदा भ्रमः नास्ति, मनः पतितं इव; विषण्णः, दीनः, भीतः, इन्द्रियाणि व्याकुलानि।" भरतः शीघ्रं इक्ष्वाकुवंशरक्षितां नगरं प्रविष्टः, वैजयन्तद्वारं अतिक्रम्य, यानं क्लान्तं कृत्वा। द्वारपालाः उत्थाय, तं जयाय पृष्ट्वा, तैः सह, द्वारस्थैः अभिवाद्य, मनः चिन्तायुक्तः अग्रे प्रस्थितः। राघवः तत्र सारथये, अश्वचालनक्लान्ताय, उवाच— "हे दोषरहित, किमर्थं अहं इत्थं शीघ्रं आनयितः?" "मम हृदयम् अशुभसंकेतैः ग्रस्तम्, स्वभावः पतति इव; पूर्वं एते संकेताः श्रुताः, यदा राजानः निधनं प्राप्ताः।" "हे सारथे, सर्वे संकेताः तत्र दृश्यन्ति; मार्गाः अस्वच्छाः, सर्वत्र कठोरता दृश्यते।" "द्वाराणि सम्यक् न तिर्यन्ति, शोभा नास्ति, होमकर्माणि लुप्तानि, धूपधूमेन वायुर्भरितः।" "गृहाणि, यत्र कुटुम्बजनाः न भोजनं कृतवन्तः, जनाः उत्साहहीनाः, गृहाणि सौभग्यरहितानि।" "मन्दिराणि पुष्पमालारहितानि, प्राङ्गणानि अस्वच्छानि, देवालयाः रिक्ताः, पूर्ववत् न दीप्तानि।" एवं भरतः, नगरस्य अशुभावस्थां, शून्यतां, दुःखमूलानि च चिन्हानि दृष्ट्वा, मनसि शोकमुपगच्छत्।