तसminn samaye, dūtānāṃ tvarayā svapne dṛṣṭasya ca rūpasya prabhāvāt, Bharatasya hṛdaye mahān udvegaḥ samutpannaḥ। tataḥ sa svam nivāsaṃ tyaktvā, puruṣaiḥ gajaiḥ aśvaiḥ ca parivṛtaḥ, śobhamānaṃ anupamaṃ rājamārgaṃ praviviśa। madhye gacchan, sa dharmātmā Bharataḥ nagaram antaraṃ dadarśa; tataḥ sa mahābuddhiḥ Bharataḥ nirvighnena praviṣṭaḥ। Bharataḥ, mātaram ca mātrāmaṃśam Yudhājitam ca abhivādya, Śatrughnasahitaḥ ratham āruhyāprasthitavān। śatam adhikān rathān cakra-yuktān yojayitvā, sevakāḥ Bharatānugāḥ babhūvuḥ, uṣṭraiḥ go-mṛgaiḥ aśvaiḥ ca kharaiḥ ca saha gamanam kṛtvā। sainyena parirakṣitaḥ, samānaiḥ mantribhīḥ Āryaka-tulyaiḥ, Śatrughnam anāyakam gṛhāt Indralokāt iva niṣkramya, sa dharmātmā Bharataḥ prasthitavān। śṛṇu adhunā ekasaptatiṃ śākhām śrīmān Vālmīki-Rāmāyaṇasya Ayodhyākāṇḍe। sa vīraḥ, mukham āgrataḥ kṛtvā, rājakulaṃ tyaktvā, Sudāmā nadīṃ bhāsvarāṃ dṛṣṭvā, tāṃ atikramya। Ikṣvāku-kula-śreṣṭhaḥ, ramyām dūrāṃ pratyak-taṭāṃ, pratyāvartamāna-taraṅgitām Śatadrūm atikramya। Ela-dhāna nadīṃ atikramya, pṛṣṭhataṭaṃ samāsādya, śailāni pathi ca Agneyam śara-chinnam atikramya। satyaḥ śuciḥ ca śrīmān, śilā-vāhān girīn paśyan, mahāgirīn atikramya Caitra-vanam abhimukham agacchat। Sarasvatīm ca Gaṅgām ca samāsādya, vegena atikramya, uttarāṃ Bhāruṇḍa-vanaṃ Matsya-vīrāṇām praviṣṭavān। Yamunām vegavatīm Kulinga-nāmnīm, śabdāṃ parvata-parivṛtām samāsādya, tāṃ atikramya, sainyam samāśvāsayat। śītīkṛtya aṅgāni, klāntān aśvān samāśvāsya, te tatra snātvā pātvā ca, jalaṃ gṛhītvā prasthitāḥ। kumāraḥ, mahāvanam durgam, su-rathena śobhāyāṃ yathā vāyuḥ nabhasi, agrataḥ yayau। Rāghavaḥ, Bhāgīrathīm mahānadīm durgāṃ samāsādya, pūrvataṭaṃ nagaram vikhyātam āgatya। Gaṅgām pūrvataṭaṃ atikramya, Kuṭikoṣṭhikām samāsādya, sainyena saha pārāya Dharmavardhanam prāptaḥ। dakṣiṇataṭe dvāram Jambūprastham samāsādya, Daśaratha-sutaḥ Varūtha-grāmam ramyam yayau। tatra ramye vane vāsam kṛtvā, Ujjihāna-vanaṃ pratyagacchat, yatra priyāḥ vṛkṣāḥ vartante। priyān sāla-vṛkṣān samāsādya, Bharataḥ aśvān samāruhya, sainyāya anumatiṃ datvā, vegena prasthitavān। sarvatīrthāni atikramya, Uttānakā-nadīṃ ca, śīghra-rathena bahūn parvata-nadīṃ atikramya। hastinaḥ pṛṣṭhataṭe kuṭīṃ samāsādya, puruṣa-vṛṣabhaḥ Lauhityam Kapivataṃ atikramya। Eka-salām, Vinatām, Gomatim ca atikramya, Kalinga-nagaram samāsādya, Sāla-vanam praviṣṭaḥ। Bharataḥ, yasyā rathāḥ klāntāḥ, vegena prāptaḥ, vanam atikramya, prabhāte tatra samāsādya। sa Ayodhyām, Manu-rājena nirmitaṃ nagaram, saptarātraṃ pathi kṛtvā, dadarśa, sa puruṣa-vṛṣabhaḥ। Ayodhyām agre dṛṣṭvā, sa sārathaye uvāca: "iyam nagarī, puṇyodyānābhir vikhyātā, na me purā dṛṣṭā iva vartate। Ayodhyā dūrāt dṛśyate, sārathin, yasyāṃ dharaṇī śyāmā, brāhmaṇaiḥ dharma-śīlaiḥ vedavidbhiḥ pūritā।" "purā Ayodhyā ṛṣibhiḥ pūritā, rāja-ṛṣibhiḥ ca rakṣitā, tatrākarṇyamāṇaḥ mahān śabdaḥ sadā vartate। adya tu nāham paśyāmi, puruṣāṇām strīṇām ca śabdam sarvataḥ, yady api dinānte krīḍāntāḥ janāḥ udyānam tyaktvā gatāḥ।" "purā udyānāni sarvataḥ janaiḥ dhāvitaiḥ śobhanti, adya tu te vilapanti, tyaktāḥ prīti-bhūta-janair। sārathin, nagarī araṇyam iva me dṛśyate, na hi yānaṃ, na gajaḥ, na aśvaḥ dṛśyate।" "na ca pradhānāḥ puruṣāḥ niṣkramanti pravisanti ca yathā purā; purā udyānāni harṣābhirāmāni babhūvuḥ। pūrvam janaiḥ ramyamāṇāni udyānāni paramānanda-pūrṇāni babhūvuḥ, adya tu tāni śūnyāni dṛśyante।" "patita-patrāṇi pathi, vṛkṣāḥ ca rudanti iva, na hi madotkaṭa-mṛgāṇām pakṣiṇām ca śabdaḥ śrūyate। madhurāḥ mṛdūḥ vācaḥ, bahu-vacanāḥ, candanāgaru-sammiśrāḥ, anupama-dhūpena veṣṭitāḥ, adya na śrūyante।" "kim vā punar adya śubhaḥ vāyuḥ na vāti yathā purā, yatra śabdāḥ dundubhīnāṃ mṛdaṅgānāṃ veṇūnāṃ ca digṣu śrūyante? kim vā śabdaḥ sadā vartamānaḥ adya na śrūyate, kim vā nagarī mandam chalati? bahūni durita-śakunaṃ paśyāmi।" "etāni aśubha-lakṣaṇāni dṛṣṭvā, mama manaḥ vyākulam; sārathin, sambandhīnāṃ kalyāṇam durlabham iva pratīyate। yatra tu bhrāntiḥ nāsti, mama hṛdayam śuṣyati, śokaḥ me hṛdayam grāhī, bhayaṃ me, indriyāṇi ca vyākulāni।" Bharataḥ śīghram Ayodhyām praviṣṭaḥ, Ikṣvāku-vamśa-rakṣitām, Vaijayanta-dvāram atikramya, klānta-rathena samāsādya।