ततः अश्वानां प्रभुः शीघ्रं भरताय विश्वस्तान् धर्मिष्ठांश्च मन्त्रिणः यथाभिलषितान् अनुचरान् अदात्। तस्य मातुलः इन्द्रशिरोवदनान् ऐरावतवंशसम्भूतान् दृष्टिसुखान् शीघ्रगामिनः सुविलिखितयुजः गजांश्च, धनरूपेण वेगवन्तः सुतरां मृदुलांश्च खरान् समर्पयामास। सः अन्तःपुरे पालितान् व्याघ्रबलपराक्रमसम्पन्नान् दंष्ट्रायुधान् महाकायान् श्वान् अपि तस्मै ददौ। ततो विजयी भरतः मातामहम् मातुलं च सम्पूज्य, शत्रुघ्नेन सह रथमारुह्य प्रस्थितवान्। तस्मिन्काले दूतानां त्वरया स्वप्ने दृष्टस्य च दर्शनस्य कारणात् महती चिन्ता तस्य हृदि समुत्पन्ना। सः स्वगृहं त्यक्त्वा नरगजाश्वरथैः परिवृतः शोभनां अनुपमां राजमार्गमविशत्। तत्र सः महात्मा भरतः नगरान्तर्गतं मार्गं दृष्ट्वा, ततः निर्विघ्नं तं नगरमभ्ययात्। मातुः मातुलस्य च युधाजितः सुसम्यक् अभिवाद्य, भरतः शत्रुघ्नसहितः पुनः रथमारुह्य प्रयातः। ततः शतान्यधिकानि चक्रवत्तीनि रथानि योजयित्वा, सेवकाः उष्ट्रमहिषाश्वखरैः भरतस्य पृष्ठतः ययुः। सेनया संरक्षितः सः आर्यकसमैः मन्त्रिभिः सहितः, शत्रुघ्नमपि निर्जितारिनं गृहेभ्यः इन्द्रलोकादिव निर्गत्य प्रस्थितवान्। अथ श्रृणु श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिना रचिते अयोध्याकाण्डे एकसप्ततितमः सर्गः। सः वीरः भरतः अग्रतः मुखं कृत्वा राजप्रासादात् निर्गत्य, प्रभामण्डलसमन्वितां सुदामानदीं दृष्ट्वा तामतीत्य ययौ। सः इक्ष्वाकुवंशसमुद्भूतः श्रीमान् भरतः, रम्यां दूरपारां प्रतिलोमवाहिनीं तरङ्गिणीं शतद्रूमतीत्य जगाम। इलाधानां नदीं तीर्त्वा पारं गत्वा, शिलासंकीर्णं मार्गमग्निं च बाणच्छिन्नं प्रदेशं व्यतीत्य ययौ। सत्यवादी शुचिः श्रीमान् शिलावहगिरिं निरीक्ष्य, महद्गिरिप्रदेशं चैत्रोत्सववनं प्रति प्रस्थितवान्। सरस्वतीं गङ्गां च तीर्त्वा, वीरमच्छैर्मत्स्यानां उत्तरं भारुण्डवनं प्रविष्टः। शीघ्रवाहिनीं कुलिङ्गाख्यां यमुनां पर्वताभिसंवृतां घोषवतीं च तीर्त्वा, सेनां प्रबोधयामास। तत्र स्नात्वा, अश्वान् विश्राम्य, जलपानं कृत्वा, जलं गृहीत्वा, पुनः प्रस्थिताः। महावने विरलप्रविष्टे, उत्तमेन रथेन सः राजपुत्रः वायुवत् गतिमान् अग्रे ययौ। राघवः शीघ्रं भागीरथ्याः महतीं दुस्तरां नदीं प्रसिद्धस्य नगरस्य पूर्वे तटे प्राप्तवान्। गङ्गां तीर्त्वा, कुटिकोष्ठिकां प्राप्तः; तत्र सेनया सह तां तीर्त्वा धर्मवर्धनं जगाम। दक्षिणद्वारस्य पार्श्वे जम्बूप्रस्थं प्राप्तः; दशरथात्मजः रमणीयं वरूथग्रामं प्रति प्रस्थितवान्। तत्र सुखे वने स्थित्वा, उज्झिहानस्य उद्यानं यत्र प्रियवृक्षाः, तत्र प्रस्थितः। प्रियसालवृक्षान् प्राप्त्वा, भरतः शीघ्रं अश्वान् आरुह्य, सेनायै अनुमतिं दत्त्वा त्वरया अग्रे ययौ। सर्वेषु तीर्थेषु स्थित्वा, उत्तानकां नदीं तीर्त्वा, अन्याः शीघ्रवाहिनीः पर्वतानदीश्च रथेन तीर्त्वा। गजपृष्ठस्य पृष्ठे कुटीरं प्राप्त्वा, नरव्याघ्रः कपिवटे लौहित्यां नदीं तीर्त्वा। एकसालां विनतां गोमतीं च तीर्त्वा, कलिङ्गनगरं प्राप्त्वा सालवनं प्रविष्टः। भरतः तस्य वाहनस्य परमक्लान्तिं प्राप्त्वा, वनं तीर्त्वा, प्रातःकाले तत्र समुपागतः। सः नरव्याघ्रः सप्तरात्रं मार्गे व्यतीत्य, मनुना निर्मितां अयोध्यां नगरीं दृष्टवान्। अयोध्यां पुरःस्थितां दृष्ट्वा, सः सारथिम् उवाच— "इयं पुरी पुण्यवनिकेतना यथा पूर्वं न दृश्यते। दूरात् अयोध्या दृश्यते, सारथे, धवलमृत्तिका, ब्राह्मणैश्च शीलसम्पन्नैर्वेदविद्भिश्च पूरिता। यत्र पुरा मुनिसंकुला राजर्षिभिः रक्षिता नगरी सदा महान् घोषः श्रूयते स्म। अद्य तु न पुरुषवाचं न स्त्रीणां न क्वचित् श्रुणोमि; दिवसक्रीडापरित्यक्तैः जनैः उद्यानानि रिक्तानि। पूर्वं सर्वतोद्यानानि जनसंचारैः शोभन्ते स्म, अद्य तु तानि हतानि विलपन्ति इव। सारथे, नगरी मम शून्यवनप्रायवद् दृश्यते; न हि वाहनानि न गजाः न अश्वाः दृश्यन्ते। नापि श्रेष्ठजनाः यथापूर्वं निर्गच्छन्ति प्रविशन्ति वा; पूर्वं उद्यानानि प्रमुदितानि प्रहृष्टानि बभूवुः। पूर्वं तानि उद्यानानि प्रमोदवत्यः परमानन्दपूर्णानि आसन्, अद्य तु तानि सर्वथा आनन्दशून्यानि पश्यामि। पतितपत्राणि पन्थासु, वृक्षाश्च विलपन्ति इव, मदोन्मत्तमृगपक्षिणां न शब्दः श्रूयते। याः पूर्वं सुमधुराः मृदुलवाचः बहुवचनाः चन्दनागरुगन्धयुक्ताः अनुपमधूपैः वात्याच्छादिताः श्रूयन्ते स्म, ताः अद्य न श्रूयन्ते। कुतः अद्य शुभो वातः न वाति यथा पूर्वं, कोणे कोणे वाद्यमृदङ्गवीणासमूहमिश्रितः शब्दः यत्र संश्रूयते?" एवं भरतः मार्गे गच्छन्, अयोध्यां नगरीं शोकसन्तप्तहृदयः समीपमगच्छत्।